Chủ tịch Quốc hội: Ngoại lệ thành thông lệ thì kỷ cương lập pháp sẽ bị bào mòn

Sáng 23/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết số 206/2025 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật.

Không chỉ đếm số thủ tục được cắt giảm

Phát biểu tại tổ TPHCM, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết đây là nghị quyết chưa có tiền lệ, Quốc hội mở cho Chính phủ một "làn tốc hành", áp dụng cơ chế đặc biệt để tháo gỡ những vướng mắc mà nếu xử lý theo quy trình thông thường sẽ mất rất nhiều thời gian.

Ông dẫn chứng hơn một năm qua, bằng việc thực hiện cơ chế này đã có 26 nghị quyết được thông qua, 556/786 phản ánh, kiến nghị đã được xử lý. Chỉ tính riêng 5 nghị quyết về cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh thì đã giúp tiết kiệm khoảng 23.000 tỷ đồng mỗi năm.

Chủ tịch Quốc hội đánh giá đây là những kết quả, thành tích đáng ghi nhận. Tuy nhiên, ông cũng chỉ rõ "3 nút thắt" phải giải quyết trước khi nghị quyết này hết hiệu lực vào ngày 1/1/2027.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu sáng 23/10.

Thứ nhất là gỡ nhanh ở "đầu nguồn" nhưng vẫn đang tắc ở "hạ nguồn". Chủ tịch Quốc hội cho biết 26 nghị quyết đã ban hành yêu cầu sửa đổi 317 văn bản, nhưng đến nay mới xử lý được 112 văn bản. Đối với các văn bản thuộc thẩm quyền của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội, 36/79 văn bản đã được xử lý. Đối với các văn bản thuộc thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng, vẫn còn 109/152 văn bản chưa được xử lý. Đáng chú ý, tiến độ chậm lại nằm ngay ở các bộ, ngành - những cơ quan đề xuất cơ chế tháo gỡ.

Bên cạnh đó, số liệu báo cáo cũng cần được rà soát: báo cáo nêu 317 văn bản nhưng phụ lục lại thể hiện 424 văn bản. Có 8 dự án luật đang trình cũng được tính đã xử lý là không đúng.

"Số liệu không chính xác thì không thể quản trị tiến độ, càng không quy được trách nhiệm, do đó phải rà soát, điều chỉnh" - Chủ tịch Quốc hội yêu cầu.

Đồng tình với việc kéo dài hiệu lực các văn bản được ban hành theo cơ chế đặc biệt đến ngày 31/12/2027 để không tạo khoảng trống pháp lý, tuy nhiên, ông cũng nêu rõ nghị quyết của kỳ họp thứ hai phải quy định thật rõ 3 vấn đề.

Đó là: chỉ gia hạn một lần, không có lần thứ hai; phải có phụ lục danh mục cụ thể từng nghị quyết, văn bản được kéo dài hiệu lực; Chính phủ phải định kỳ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tiến độ thực hiện. Bộ, ngành nào chậm thì người đứng đầu phải giải trình.

"Gia hạn là để hoàn thành chứ không phải để tiếp tục trì hoãn" - Chủ tịch Quốc hội lưu ý.

Thứ hai là cải cách phải thực chất, không chỉ nhanh mà còn phải khả thi. Chủ tịch Quốc hội dẫn chứng Nghị quyết số 66.13 về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm sau khi ban hành đã phải tạm ngưng thực hiện do chi phí tuân thủ và các quy định chuyển tiếp chưa khả thi. Nghị quyết số 66.16 có hiệu lực chưa đầy 3 tháng thì Nghị quyết số 66.18 lại được ban hành để sửa đổi chính các thủ tục đó.

Việc chính sách liên tục thay đổi khiến quá trình triển khai bị đảo lộn, tốn thời gian, công sức. Doanh nghiệp và cán bộ tại bộ phận một cửa chưa kịp làm quen với quy trình cũ lại phải học quy trình mới. Có thủ tục đã được bãi bỏ trong văn bản nhưng chưa cập nhật lên cơ sở dữ liệu quốc gia, chưa tái cấu trúc quy trình điện tử nên người dân vẫn chưa được hưởng lợi.

"Cải cách mà người dân vẫn phải chạy theo thì chưa phải là cải cách. Cải cách phải làm sao để thủ tục đơn giản, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện" - Chủ tịch Quốc hội phát biểu.

Ông yêu cầu thay đổi thước đo đánh giá cải cách, không nên chỉ đếm số thủ tục được cắt giảm hay số nghị quyết được ban hành mà phải đo bằng thời gian, chi phí mà người dân, doanh nghiệp thực tế tiết kiệm được và mức độ hài lòng của họ. Ông cũng lưu ý một số nghị quyết thời gian thực hiện còn ngắn, chưa đủ thời gian kiểm nghiệm đầy đủ hiệu quả thì chưa vội vàng luật hóa.

Cơ chế đặc biệt phải có "van an toàn"

Đề cập đến nút thắt thứ ba, Chủ tịch Quốc hội đề nghị hết sức thận trọng khi luật hóa cơ chế ủy quyền lập pháp. Đây là vấn đề liên quan đến nguyên tắc tổ chức và thực hiện quyền lực nhà nước.

"Cơ chế đặc biệt phải có van an toàn trong những tình huống cần thiết, không thể trở thành lối đi thường xuyên. Nếu ngoại lệ trở thành thông lệ thì kỷ cương lập pháp sẽ bị bào mòn, sự ổn định của pháp luật - điều mà nhà đầu tư cần nhất - cũng sẽ bị ảnh hưởng" - ông phân tích.

Chủ tịch Quốc hội: Các nghị quyết có thời gian thực hiện còn ngắn, chưa đủ thời gian kiểm nghiệm đầy đủ hiệu quả thì chưa vội vàng luật hóa

Dẫn kết luận của Bộ Chính trị mới yêu cầu nghiên cứu vấn đề trên, chưa đặt ra yêu cầu phải luật hóa ngay, ông đề nghị các đại biểu nghiên cứu kỹ để có cách tiếp cận phù hợp.

Nếu thực sự cần thiết thì thiết kế cơ chế Chính phủ đề xuất, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định; chỉ áp dụng trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp kịp thời; có thời hạn cụ thể, loại trừ những lĩnh vực liên quan đến quyền con người, quyền công dân, tội phạm, thuế; đồng thời phải trình Quốc hội tại kỳ họp gần nhất để xem xét, phê chuẩn hoặc bãi bỏ.

Theo dự kiến, năm 2026, Quốc hội sẽ xem xét, ban hành hơn 60 luật. Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ nếu không kiểm soát chất lượng ngay từ đầu thì hôm nay tháo gỡ, ngày mai có thể lại tiếp tục phải tháo gỡ.