Bữa cơm học đường nơi vùng cao Phước Hà: Khi dinh dưỡng trở thành 'đòn bẩy' của giáo dục

Quang cảnh bữa cơm học đường tại Trường phổ thông Dân tộc bán trú trung học cơ sở Phước Hà (xã Phước Hà, tỉnh Khánh Hòa). (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Không ồn ào, không phô trương, cuộc “cách mạng dinh dưỡng” nơi đây bắt đầu từ những điều rất nhỏ: một suất ăn đủ chất, một quy trình bếp ăn an toàn, và sự tận tâm của những người thầy, người cô.

Chăm chút từ gian bếp

Ngay từ sáng sớm, khu bếp của Trường mầm non Phước Hà đã sáng đèn. Tiếng dao thớt, tiếng nước chảy, tiếng trò chuyện rì rầm của đội ngũ cấp dưỡng tạo nên nhịp điệu quen thuộc. Mỗi mớ rau, miếng thịt đều được lựa chọn kỹ lưỡng; từng công đoạn sơ chế, nấu nướng tuân thủ quy trình một chiều - một tiêu chuẩn quan trọng để hạn chế nguy cơ nhiễm chéo trong bếp ăn tập thể.

Một buổi chuẩn bị bữa ăn cho các cháu mẫu giáo Trường Mầm non Phước Hà, xã Phước Hà, tỉnh Khánh Hòa.

Trong không gian sạch sẽ, gọn gàng, những nồi cơm nóng hổi được chia đều vào từng khay nhỏ. Món ăn không cầu kỳ, nhưng được cân đối giữa đạm-rau-canh, phù hợp khẩu vị trẻ em. Sự chỉn chu ấy đã biến bữa ăn thành một phần không thể thiếu của hành trình học tập.

Điểm đáng chú ý là sự thay đổi về chất lượng khẩu phần. Cô Hiệu trưởng Tạ Yên Thị Cam cho biết, nhà trường có 170 cháu từ 4-5 tuổi học tại 4 điểm trường thuộc các thôn Giá, Là A, Tân Hà, Trà Nô. Từ tháng 1/2026, nhờ có nguồn hỗ trợ xã hội hóa, suất ăn của các em được nâng từ 8.000 đồng lên 20.000 đồng mỗi ngày. Con số tưởng chừng nhỏ, nhưng lại tạo ra khác biệt lớn: thực đơn được xây dựng phong phú hơn, cân đối giữa thịt, cá, rau xanh, canh… cho nên giá trị dinh dưỡng cải thiện rõ rệt, giúp trẻ ăn ngon miệng hơn.

Những cháu học mẫu giáo tự xúc từng thìa cơm ăn. Thói quen nhỏ bé này đang từng ngày hình thành tính tự lập cho các em.

Trong không gian ấm cúng, các cô giáo nhẹ nhàng chia từng phần ăn đủ chất dinh dưỡng, những đứa trẻ ngồi ngay ngắn, tự xúc từng thìa cơm ăn. Thói quen nhỏ bé này đang từng ngày hình thành tính tự lập cho các em.

Không chỉ dừng ở “ăn no”, các điểm trường nơi đây đang hướng đến “ăn đủ-ăn an toàn”. Vì vậy, từ việc kiểm soát nguồn nước, khám sức khỏe định kỳ cho nhân viên bếp, đến việc tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm… tạo nên một chuỗi kiểm soát khép kín. Đây chính là yếu tố then chốt để xây dựng niềm tin của phụ huynh.

Nhiều phụ huynh bộc bạch, nhìn thấy con em được ăn uống đầy đủ, các cô chăm sóc tận tình cho nên không còn nỗi lo “trẻ ở nhà ăn gì, ai chăm”, rất yên tâm để đi làm rẫy.

Giữ chân học sinh vùng cao

Nếu ở bậc mầm non, bữa ăn là sự chăm sóc, thì ở Trường phổ thông Dân tộc bán trú trung học cơ sở Phước Hà còn là một “công cụ giáo dục” đúng nghĩa.

Kiểm tra thực đơn trước bữa ăn của học sinh bán trú tại Trường phổ thông Dân tộc bán trú trung học cơ sở Phước Hà (xã Phước Hà, tỉnh Khánh Hòa).

Sau giờ học, học sinh quây quần bên nhau, vừa ăn vừa trò chuyện. Không khí ấy tạo nên cảm giác gắn kết chặt chẽ, bởi, nhà trường trở thành “ngôi nhà thứ hai” của các em học sinh dân tộc Raglai trong khi điều kiện đi lại còn nhiều trở ngại.

Bữa ăn học đường là nơi tạo cho các em học sinh bán trú gắn kết chặt chẽ hơn.

Em Tạ Thị Khánh Vy, học sinh lớp 7/2, với ánh mắt rạng rỡ, chia sẻ: “Thực đơn mỗi ngày đều có thịt, cá, rau, canh và trái cây tráng miệng. Bữa cơm học đường ngon giúp chúng em thư giãn và có thêm năng lượng để học tập tốt”.

Từ góc độ quản lý, bữa cơm học đường đang đóng vai trò như một “đòn bẩy” để duy trì sĩ số. Với mức 25.000 đồng/suất, tổ chức 4 ngày/tuần từ năm 2013, mô hình bán trú không chỉ cải thiện dinh dưỡng mà còn góp phần hạn chế tình trạng bỏ học, một bài toán khó được coi như đã tìm ra lời giải.

Điều đáng ghi nhận là cách nhà trường vận hành bữa ăn một cách khoa học. Cô giáo Đàng Thị Thủy, Tổ trưởng Tổ bán trú cho biết, nhà trường ưu tiên chọn thực phẩm tươi sống, hạn chế đồ đông lạnh; kiểm tra nguyên liệu mỗi ngày, lưu mẫu thức ăn sau khi nấu được thực hiện nghiêm ngặt. Thực đơn được xây dựng trước hai tuần, linh hoạt điều chỉnh dựa trên ý kiến của học sinh và giáo viên, bảo đảm mỗi bữa ăn đủ 5 món.

Nhà trường luôn ưu tiên chọn thực phẩm tươi sống. Thực đơn được xây dựng linh hoạt dựa trên ý kiến của học sinh và giáo viên, bảo đảm chất dinh dưỡng mỗi bữa ăn cho học sinh bán trú.

Ở đây, bữa ăn không chỉ là dịch vụ hỗ trợ, mà đã trở thành một phần của hệ sinh thái giáo dục, là nơi sức khỏe, tâm lý và kết quả học tập có mối liên hệ chặt chẽ.

Thầy giáo Thuận Văn Lợi, Phó Hiệu trưởng cho biết, toàn trường có 212 học sinh. Bữa cơm học đường không cầu kỳ, nhưng chứa đựng sự tận tâm của thầy cô và cộng đồng. Từng suất ăn nóng hổi không chỉ nuôi dưỡng thể chất, mà còn nuôi dưỡng niềm tin, ước mơ cho học sinh dân tộc Raglai trên hành trình đến với tri thức.

Từ dinh dưỡng đến phát triển toàn diện

Theo các chuyên gia, dinh dưỡng học đường chính là “chìa khóa” cho phát triển lâu dài. Bởi, lứa tuổi học sinh là giai đoạn vàng để phát triển chiều cao và não bộ. Nếu thiếu hụt dinh dưỡng không chỉ ảnh hưởng trước mắt mà còn để lại hệ lụy kéo dài đến tuổi trưởng thành.

Theo bác sĩ Quảng Bình An Thy (Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa Ninh Thuận, tỉnh Khánh Hòa), một bữa ăn hợp lý không cần quá đắt đỏ, nhưng phải bảo đảm đủ 4 nhóm chất: tinh bột, đạm, béo, cùng vitamin và khoáng chất từ rau xanh, trái cây. Đặc biệt, các vi chất như sắt, canxi, kẽm đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng thể chất và khả năng nhận thức.

Thực tế cho thấy những thay đổi ở Phước Hà từ tăng khẩu phần, đa dạng thực đơn đến kiểm soát chất lượng bữa ăn, không chỉ mang ý nghĩa trước mắt, mà còn là đầu tư lâu dài cho nguồn nhân lực tương lai.

Giáo viên Trường phổ thông Dân tộc bán trú trung học cơ sở Phước Hà (xã Phước Hà, tỉnh Khánh Hòa) tiếp cận, ghi nhận ý kiến đánh giá của học sinh bán trú từng về chất lượng mỗi bữa ăn, để điều chỉnh phù hợp, bảo đảm đủ chất dinh dưỡng cho các em.

Đáng chú ý, mô hình này cũng phản ánh xu hướng xã hội hóa giáo dục: khi nhà trường, gia đình và cộng đồng cùng tham gia, những cải thiện dù nhỏ vẫn có thể tạo ra tác động lớn. Đây cũng là câu chuyện về cách một chính sách nhỏ, một sự hỗ trợ đúng lúc có thể tạo ra thay đổi bền vững.

Từ những khay cơm nóng hổi, đủ chất, không chỉ nuôi dưỡng về thể chất, mà còn gieo mầm về thói quen, nề nếp và niềm tin vào việc học cho trẻ em ở những vùng còn nhiều gian khó. Khi mô hình này được nhân rộng, tin chắc sự nghiệp giáo dục cũng như phát triển thể chất, nâng cao tri thức của trẻ em vùng cao Khánh Hòa sẽ tiến bộ nhiều.