Bulgaria nổi lên là thị trường lưu trữ pin hàng đầu thế giới

Bulgaria nổi lên là thị trường lưu trữ pin hàng đầu thế giới. Ảnh minh họa: AFP/TTXVN

Bulgaria đang nổi lên là một trong những thị trường hàng đầu thế giới về lưu trữ năng lượng bằng pin, với công suất pin được bổ sung trong năm 2025 về lý thuyết đủ để chuyển 77% sản lượng điện Mặt Trời mới mỗi ngày sang các khung giờ không có ánh nắng.

Đây là tỷ lệ cao nhất trong số các thị trường được khảo sát, nhỉnh hơn Chile (76%) và Australia ( 60%), theo phân tích của tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember công bố ngày 12/8.

Bulgaria ghi nhận tốc độ phát triển đặc biệt nhanh của hệ thống lưu trữ pin. Năm 2025, nước này bổ sung khoảng 3 GWh công suất pin mới, trong khi gần như chưa có công suất đáng kể một năm trước đó. Đến tháng 5/2026, tổng công suất lưu trữ pin lắp đặt đã tăng hơn gấp đôi, lên 8,6 GWh.

Theo Ember, sự phát triển này được hỗ trợ bởi nguồn vốn của Chính phủ Bulgaria và việc đơn giản hóa thủ tục cấp phép. Công suất lưu trữ được dự báo tiếp tục tăng mạnh đến năm 2030. Sự phát triển nhanh của hệ thống pin đang làm thay đổi vai trò của điện Mặt Trời trong hệ thống điện Bulgaria. Trong nửa đầu năm 2023, điện Mặt Trời hầu như không đóng góp vào nhu cầu điện buổi tối.

Ba năm sau, điện Mặt Trời kết hợp với hệ thống lưu trữ pin đã đáp ứng trung bình 24% nhu cầu điện của cả nước trong khoảng 19h-21h.

Trong khung giờ từ 19h đến 7h sáng hôm sau, lượng điện Mặt Trời được lưu trữ và cung cấp trở lại hệ thống chiếm khoảng 10% tổng mức tiêu thụ điện. Ember đánh giá Bulgaria ghi nhận sự chuyển dịch đáng kể nhất trong số các thị trường hàng đầu được khảo sát, khi ngày càng nhiều sản lượng điện Mặt Trời được sử dụng ngoài thời gian ban ngày.

Tại California, điện Mặt Trời kết hợp với pin lưu trữ đáp ứng hơn 25% nhu cầu điện trong khoảng 19h-21h, tăng từ 6,8% cùng kỳ năm 2023. Trong khi đó, tại Chile, hệ thống lưu trữ giúp điện Mặt Trời đáp ứng hơn 10% nhu cầu điện vào buổi tối và kéo dài đến khoảng nửa đêm.

EU vẫn chậm hơn các thị trường dẫn đầu

Trái ngược với xu hướng tại Bulgaria, Liên minh châu Âu (EU) vẫn chậm hơn các thị trường dẫn đầu về lưu trữ năng lượng. Năm 2025, EU bổ sung 27 GWh công suất lưu trữ pin, về lý thuyết chỉ đủ để chuyển khoảng 16% sản lượng điện Mặt Trời mới mỗi ngày sang các khung giờ khác, thấp hơn mức trung bình toàn cầu 18%.

Tuy nhiên, theo các kịch bản do các nhà vận hành hệ thống truyền tải điện châu Âu xây dựng, tổng công suất lưu trữ pin tại EU được dự báo tăng gấp 4 lần trong giai đoạn 2025-2030.

Ember lưu ý tỷ lệ 77% của Bulgaria phản ánh tiềm năng lý thuyết của công suất lưu trữ pin mới so với mức tăng sản lượng điện Mặt Trời, chứ không phải tỷ lệ điện Mặt Trời thực tế được lưu trữ và sử dụng sau đó. Không phải toàn bộ hệ thống pin đều được sử dụng để lưu trữ điện Mặt Trời, trong khi việc vận hành còn phụ thuộc vào các quy định của thị trường điện.

Để tính toán đối với Bulgaria, các nhà phân tích Ember sử dụng dữ liệu theo giờ từ Mạng lưới các nhà vận hành hệ thống truyền tải điện châu Âu (ENTSO-E). Phân tích bao gồm hoạt động sạc và xả của các hệ thống pin kết hợp với các nhà máy điện Mặt Trời. Đối với các hệ thống pin độc lập, do chưa có dữ liệu báo cáo riêng, Ember ước tính hoạt động dựa trên chênh lệch giữa mức tiêu thụ và sản lượng điện theo giờ, kết hợp với số liệu nhập khẩu ròng và tính đến tác động của các nhà máy thủy điện tích năng.

Báo cáo cũng cho thấy sự phát triển nhanh chóng của điện Mặt Trời trên toàn cầu. Trong nửa đầu năm 2026, điện Mặt Trời lần đầu tiên đáp ứng hơn 10% tổng sản lượng điện thế giới, gần gấp đôi mức 5,6% cùng kỳ năm 2023. Sản lượng điện Mặt Trời tăng từ 769 TWh lên 1.564 TWh trong vòng 3 năm, trong khi tổng sản lượng điện toàn cầu chỉ tăng 12%.

Tuy nhiên, thách thức lớn đối với điện Mặt Trời là sản lượng tập trung chủ yếu vào ban ngày. Trong nửa đầu năm 2026, điện Mặt Trời đáp ứng hơn 25% nhu cầu điện toàn cầu trong khoảng 11h-14h mỗi ngày, nhưng tỷ lệ này giảm xuống gần bằng 0% trong khoảng 20h-5h hôm sau. Do đó, nhiên liệu hóa thạch vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu điện sau khi Mặt Trời lặn, kể cả tại những thị trường có tỷ trọng điện Mặt Trời cao.

Chi phí pin giảm nhanh đang góp phần thay đổi xu hướng này. Theo Ember, chi phí lắp đặt hệ thống lưu trữ pin bình quân trên toàn cầu đã giảm 95%, từ 2.634 USD/kWh năm 2010 xuống còn 140 USD/kWh năm 2025.

Công suất lưu trữ pin toàn cầu dự kiến đạt 459 GWh trong năm 2026, tăng 50% so với 307 GWh được bổ sung trong năm 2025. Về lý thuyết, công suất mới này có thể giúp chuyển 34% sản lượng điện Mặt Trời mỗi ngày sang các khung giờ không có ánh nắng, tăng mạnh so với 18% năm 2025 và chỉ 4% năm 2021.

Bà Kostantsa Ran, chuyên gia của Ember, nhận định điện Mặt Trời giá rẻ vào ban ngày đang trở thành động lực mạnh mẽ định hình lại hệ thống điện trên toàn cầu, trong khi chi phí pin giảm và công nghệ ngày càng hoàn thiện đang mở ra giai đoạn tăng trưởng mới cho năng lượng Mặt Trời.