Cà Mau: Bảo tồn gắn với phát triển du lịch sinh thái rừng U Minh Hạ

Riêng đối với tôi, năm 1976, được cử làm phóng viên biệt phái của TTXVN tại tỉnh Minh Hải ( sáp nhập 2 tỉnh Cà Mau và Bạc Liêu thành tỉnh Minh Hải) để làm công tác thông tin, đã đến rừng U Minh Hạ.

Tác giả bài viết trên thuyền thăm VQGUMH

Khu vực rừng U Minyh Hạ được biết đến là vùng căn cứ địa có vai trò đặc biệt quan trọng trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ. Nơi đây, trước năm 1960 là nơi sinh hoạt và làm việc của nhiều chỉ huy cấp cao của Đảng như cố Tổng bí thư Lê Duẩn và Thủ tướng Võ Văn Kiệt để chỉ huy phong trào cách mạng Nam Bộ. Trong đó, đồng chí Võ Văn Kiệt là người gắn bó máu thịt với Vườn quốc gia U Minh Hạ. Nơi đây cũng đã có biết bao nhiêu cán bộ chiến sĩ hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc.

Đường xuống rừng U Minh Hạ hôm nay không còn phải đi bằng độc nhất phương tiện đường thủy như vỏ lãi ( thuyền máy), ghe xuồng chèo tay như trước đây phải mất cả ngày, giờ thay vào đó có tuyến đường nhựa, ô tô đi từ phường Cà Mau tới đây chỉ mất 1 giờ đồng hồ. Sau giải phóng rừng sơ xác, tiêu điều, ít dân sinh sống, nay đang được bảo tồn, từng bước hồi sinh, dân ở đông hơn bảo vệ rừng, đang góp phần phát triển dịch vụ du lịch để nâng cao cuộc sống.

Đoàn cựu nhà báo chiến trường và người thân thăm Vườn QGUMH

Đơn vị mà chúng tôi đến trải nghiệm là Du lịch sinh thái cộng đồng Mười Ngọt Cà Mau. Để vào được trung tâm của khu du lịch sinh thái cộng đồng này phải di chuyển bằng vỏ lãi khoảng 15 phút (do là mùa khô có đoạn kênh rạch ít nước, vướng cây gẫy đổ dưới lòng kênh không được dọn, vỏ lãi không chạy được nên khách phải lên bờ đi bộ) chờ xe máy ra đón, vượt qua những cầu bê tông nhỏ và cao ( thay cầu khỉ trước đây) để đến cơ sở của Công ty Mười Ngọt. Đoàn đông nên phải mất cả tiếng đồng hồ mới chở hết khách. Cơ sở vật chất của đơn vị du lịch cộng đồng này đặt ở sâu trong rừng nhưng cũng có chỗ tiếp khách thoáng mát , có một số phòng nghỉ cho khách qua đêm, chỗ ăn cho đông người. Đoàn được chủ Công ty giới thiệu về khu du lịch, được mời thưởng thức các loại mật ong và hoa quả rừng U Minh, sau đó xuống vỏ lãi đưa đi thăm rừng, nơi chim làm tổ , gác kèo ong, đánh bắt cá và hái các loại cây ăn quả. Công ty du lịch cộng đồng này cũng chỉ mới quản lý khai thác 60 ha rừng U Minh Hạ. Chỉ đi trong khoảng 1 giờ đồng hồ là hết điểm thăm quan . Bữa trưa tại khu du lịch với đủ các loại cá đặc sản của U Minh hạ như lươn om, rô đồng nướng, gà vườn, lẩu cá trê cá lóc và nhiều loại rau. Chi phí cả tiền vỏ lãi đón đưa thăm quan cộng với tiền ăn uống khoảng hơn 500 ngàn đồng 1 người để có 1 buổi trải nghiệm rừng U Minh Hạ. Cá lươn ở rừng U Minh Hạ khá nhiều nhưng được chế biến để ăn thì 1 con chưa đến 1 kg cũng phải 600 ngàn đồng. Đặc sản ở đây cũng được bày bán khác nhiều thứ, nhưng riêng mật ong rừng U Minh thì có giá từ 600 ngàn đến 1,2 triệu 1 lít tùy theo loại ong, cũng không phải là rẻ và có nhiều khách mua. Trên bờ kênh, phần nhiều là chuối và bòn bon khách thoải mái hái. Một ngày trải nghiệm du lịch VQGUMH vừa nắng vừa mệt, nhưng đáng nhớ, khó có lần thứ 2 trở lại.

Đoàn cựu nhà báo trên thuyền len lỏi trên kênh trong rừng U Minh Hạ

Du lịch U Minh Hạ ( Cà Mau) chính thức được khởi động dựa trên nền tảng Vườn Quốc gia U Minh Hạ được thành lập theo quyết định 112 của Thủ tướng Chính phủ ngày 20/1/2006 trên cơ sở nâng cấp khu bảo tồn thiên nhiên Vồ Dơi. Đến ngày 25/06/2009, Vườn Quốc gia U Minh Hạ được UNESCO công nhận là 1 trong 3 vùng lõi của khu dự trữ sinh quyển thế giới Mũi Cà Mau. Gần đây, tỉnh cà Mau đã ban hành quyết định phê duyệt phân khu xây dựng khu du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí vùng VQGUMH với diện tích 1318 ha, tập trung ở xã Đá bạc và Khánh An với số vốn cả nghìn tỷ đồng.

Nhưng kể từ ngày du lịch U Minh Hạ được khởi động năm 2006, 20 năm trôi qua, du lịch nơi đây chủ yếu vẫn là các hoạt động thăm quan hệ sinh thái rừng tràm, trải nghiệm mùa nước nổi từ tháng 7 đến tháng 11 âm lịch, câu cá và thưởng thức ẩm thực đặc sản như ăn mắm cá, mật ong rừng với số lượng khách không đông, chưa có các hoạt động du lịch ấn tượng.

VQGUMH có diện tích hơn 8.500ha, là một trong 2 vườn Quốc gia của tỉnh Cà Mau và là một trong 03 điểm bảo tồn đất ngập nước tại Đồng bằng sông Cửu Long. Vườn với hệ sinh thái rừng tràm hình thành trong điều kiện ngập nước, úng phèn, trên đất than bùn lớn tích tụ lâu năm hình thành. Nơi đây có sự đa dạng sinh học đặc trưng của vùng rừng ngập lợ, là nơi cư trú của nhiều loài chim, thú quý hiếm, có giá trị khoa học được ghi vào sách đỏ Việt Nam. Theo 1 thống kê, tại VQGUMH có khoảng 250 loài thực vật, 182 loài chim, 40 loài thú, 20 loài bò sát cùng nhiều loại côn trùng khác nhau. Loài thực vật bèo phát triển tốt trên mặt nước, len lỏi dưới các gốc tràm tạo nên thảm xanh độc đáo giữa rừng tràm U Minh Hạ, là một trong những điểm mới trong phát triển du lịch sinh thái tại đây. Nhờ có khí hậu thuận lợi cùng môi trường tương thích nên nơi đây quy tụ nhiều loài sinh vật về trú ngụ, sinh sản. Gần đây, heo rừng - loài động vật quý hiếm cũng đã có mặt trở lại ở rừng tràm U Minh Hạ.

Tổ ong rừng ở VQGUMH

Đặc biệt, trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nước biển dâng với địa thế đất than bùn được xem như kho dữ trự carbon có giá trị khoa học lớn ở U Minh Hạ. Nhiệm vụ quan trọng vẫn là quản lý, bảo vệ rừng, bảo vệ sinh cảnh để các loại sinh vật trong rừng có thể tồn tại và phát triển. Song song đó là phát triển du lịch sinh thái, đảm bảo cuộc sống của cộng đồng dân cư sống xung quanh Vườn Quốc gia U Minh Hạ”,

Với phương châm “bảo tồn để phát triển và phát triển du lịch để có điều kiện bảo tồn tốt hơn”, Vườn Quốc gia U Minh Hạ đã và đang định hướng phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn và giữ gìn rừng trên cơ sở tận dụng những điều kiện tự nhiên sẵn có, giữ gìn cảnh quan, bảo vệ môi trường. Mô hình Công ty du lịch sinh thái cộng đồng cũng đã hình thành theo hướng các hộ gia đình liên kết với Vườn quốc gia ở khu vực rừng U Minh Hạ nhưng còn rất ít.

Những tổ chim ở VQGUMH được con cái làm sẵn chờ chim đực đến ở cùng.

Hàng năm VQGUMH cũng tổ chức các hoạt động nhằm quảng cho việc bảo tồn hệ sinh thái rừng và phát triển du lịch. Đầu tháng 5 vừa qua, sự kiện “Hương rừng U Minh” điểm đến 2026 được tổ chức có ý nghĩa trong việc nhằm quảng bá, giới thiệu tiềm năng, lợi thế phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, nét văn hóa đặc trưng vùng U Minh Hạ, vùng đất đại đầu cực Nam Tổ quốc. Nhưng đây cũng chỉ là những hoạt động bề nổi. Để đạt mục tiêu khai thác du lịch gắn với bảo tồn hệ sinh thái rừng tràm và đa dạng sinh học nơi đây, thu hút đông đảo khách du lịch: cần phải đầu tư thực chất,hiệu quả, xây dựng cơ sở hạ tầng để phát triển du lịch sinh thái cộng đồng với sự tham gia của đông đảo hộ gia đình, có sự hỗ trợ của Nhà nước. Giao thông phục vụ du lịch sinh thái nơi đây cần xây dựng kết hợp đường bộ, đường thủy, đường đi bộ và xe điện nội khu thuận tiện cho du khách. Cần quản lý giá cả các dịch vụ phù hợp với du khách, tránh chặt chém.