Cà Mau: Đầm Thị Tường – “Biển hồ giữa đồng bằng” nơi lưu giữ hồn sông nước Nam Bộ

Đầm Thị Tường còn được biết đến với tên gọi “Biển Hồ giữa đồng bằng”, là một trong những đầm nước tự nhiên có diện tích lớn ở Đồng bằng sông Cửu Long. Theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, mặt nước đầm rộng khoảng 700 ha, gồm đầm trong, đầm giữa và đầm ngoài; toàn bộ đầm trải dài hơn 10 km, nơi rộng nhất gần 2 km.

Toàn cảnh Đầm Thị Tường trải rộng giữa vùng đất Cà Mau, tạo nên vẻ đẹp khoáng đạt của “Biển Hồ giữa đồng bằng”. Ảnh: Tường Quang

Vẻ đẹp đặc biệt của một vùng “biển hồ” giữa đất liền

Điều tạo nên sức hấp dẫn đầu tiên của Đầm Thị Tường chính là không gian rộng mở. Từ trên cao nhìn xuống, mặt đầm như một dải nước mềm mại len giữa vùng đất Cà Mau. Trên mặt nước, những căn nhà sàn, chòi canh và phương tiện đánh bắt của người dân trở thành những điểm nhấn nhỏ giữa không gian mênh mông.

Đầm được hình thành từ hệ thống sông, kênh rạch cùng quá trình bồi tụ tự nhiên. Ba khu vực gồm đầm trong, đầm giữa và đầm ngoài tạo nên một thủy vực có hình dáng đặc biệt. Trong đó, đầm giữa là khu vực rộng nhất, mở ra khoảng mặt nước mênh mông và là nơi tập trung nhiều hoạt động sinh kế của người dân.

Mỗi thời điểm trong ngày, vùng đầm lại mang một vẻ đẹp riêng. Buổi sớm, mặt nước thường phẳng lặng khi những chiếc xuồng bắt đầu rời bến. Khi chiều xuống, ánh nắng trải dài trên mặt nước, tạo nên những mảng màu biến đổi theo từng con sóng. Đêm về, ánh đèn từ những phương tiện đánh bắt và các căn chòi giữa đầm tạo nên một không gian lung linh, đặc trưng của vùng sông nước Cà Mau.

Chính sự biến đổi ấy khiến Đầm Thị Tường không chỉ có giá trị về sinh thái mà còn trở thành một cảnh quan thiên nhiên giàu chất thơ.

Câu chuyện về tên gọi Đầm Thị Tường

Đằng sau tên gọi Đầm Thị Tường là một câu chuyện dân gian được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Theo truyền thuyết, bà Tường là một trong những người đầu tiên đến khai phá vùng đất Cà Mau. Chuyện kể rằng bà đã ngày đêm xua đuổi đàn chim được Chúa Hổ sai đi lấy đá lấp biển. Những khoảng trống bà bảo vệ không bị đá lấp, trở thành nơi cá tôm sinh sôi, mang lại nguồn sống cho con người.

Để ghi nhớ công lao của người phụ nữ được xem là một trong những người góp phần mở đất, người dân đã lấy tên bà đặt cho vùng đầm – Đầm Thị Tường, hay còn gọi là Đầm Bà Tường.

Dù chỉ là một truyền thuyết dân gian, câu chuyện về bà Tường đã tạo thêm một lớp ý nghĩa văn hóa cho địa danh. Đầm không chỉ được nhìn nhận như một vùng nước tự nhiên mà còn gắn với ký ức về quá trình khai phá, thích nghi và sinh tồn của con người trên vùng đất phương Nam.

Những căn chòi nhỏ nổi bật giữa mặt nước, gắn với đời sống mưu sinh của cư dân ven đầm. Ảnh: Tường Quang

Nơi thiên nhiên nuôi dưỡng cuộc sống con người

Đầm Thị Tường là hệ sinh thái nước lợ có nguồn lợi thủy sản phong phú. Cá, tôm, cua, ghẹ và nhiều loài thủy sản khác đã trở thành nguồn sinh kế của người dân ven đầm qua nhiều thế hệ.

Theo thông tin của tỉnh Cà Mau, khu vực này có hệ sinh thái ngập nước đa dạng, nguồn lợi thủy sản phong phú và giữ vai trò quan trọng đối với đời sống cộng đồng. Người dân ven đầm chủ yếu sinh sống bằng nuôi trồng và đánh bắt thủy sản.

Những chiếc vó, chiếc lú, tấm lưới và các phương tiện đánh bắt nhỏ trở thành hình ảnh quen thuộc trên mặt nước. Hoạt động mưu sinh ấy tạo nên bức tranh đời sống đặc trưng của miền Tây Nam Bộ – nơi con người sống thuận theo con nước, theo mùa và dựa vào những sản vật mà thiên nhiên ban tặng.

Không gian sinh thái và đời sống cư dân vì thế gắn bó chặt chẽ với nhau. Đầm vừa cung cấp nguồn lợi thủy sản, vừa là không gian văn hóa, nơi lưu giữ những tập quán, kinh nghiệm sinh kế của cư dân vùng sông nước.

Hoàng hôn phủ sắc vàng lên mặt đầm, tạo nên khung cảnh bình yên, thơ mộng giữa miền sông nước. Ảnh: Tường Quang

Trải nghiệm một ngày giữa Đầm Thị Tường

Đến với Đầm Thị Tường, sức hấp dẫn không nằm ở những công trình nổi tiếng mà ở chính trải nghiệm được hòa mình vào cuộc sống nơi đây.

Du khách có thể ngồi trên những chiếc vỏ máy hoặc phương tiện đường thủy để len lỏi trên mặt đầm, ngắm cảnh quan và tìm hiểu hoạt động đánh bắt thủy sản của người dân. Một số điểm phục vụ du lịch còn tổ chức ăn uống trên nhà sàn, chòi giữa đầm, mang đến trải nghiệm thưởng thức ẩm thực giữa không gian sông nước.

Ẩm thực cũng là một phần đáng nhớ trong hành trình khám phá nơi đây. Những sản vật vùng nước lợ được chế biến thành các món ăn dân dã. Cá vồ chó, sò huyết cùng nhiều loại thủy sản khác từng được giới thiệu trong các hoạt động trải nghiệm trên đầm.

Một bữa ăn giữa không gian mênh mông của mặt nước, trong tiếng gió và tiếng máy ghe, mang đến cảm giác rất khác so với những nhà hàng nơi đô thị. Đó không đơn thuần là thưởng thức món ăn mà còn là cách để du khách trải nghiệm một phần đời sống của cư dân vùng đầm.

Người dân đánh bắt thủy sản trên mặt đầm, lưu giữ sinh kế truyền thống gắn với con nước qua nhiều thế hệ. Ảnh: Tường Quang

Nơi lưu giữ ký ức lịch sử

Không chỉ có giá trị về sinh thái và du lịch, Đầm Thị Tường còn gắn với lịch sử đấu tranh của vùng đất Cà Mau.

Khu vực xung quanh đầm có Khu di tích Căn cứ Tỉnh ủy tại Xẻo Đước, nơi ghi dấu hoạt động lãnh đạo cách mạng của Tỉnh ủy Cà Mau trong hai cuộc kháng chiến. Vì vậy, không gian Đầm Thị Tường và Xẻo Đước có thể hình thành một tuyến trải nghiệm kết hợp giữa du lịch sinh thái với du lịch văn hóa – lịch sử.

Sự kết hợp này tạo nên giá trị riêng cho hành trình khám phá. Nếu mặt đầm kể câu chuyện về thiên nhiên và đời sống cư dân thì Xẻo Đước kể câu chuyện về lịch sử cách mạng. Hai không gian bổ trợ cho nhau, giúp du khách cảm nhận nhiều lớp giá trị của vùng đất Cà Mau trong cùng một hành trình.

Ánh đèn từ những căn chòi và phương tiện đánh bắt tạo nên vẻ đẹp lung linh trên mặt đầm khi đêm xuống. Ảnh: Tường Quang

Hướng đến phát triển du lịch sinh thái bền vững

Trong những năm gần đây, Đầm Thị Tường được tỉnh Cà Mau xác định là khu vực có tiềm năng phát triển du lịch sinh thái.

Quy hoạch chung Khu du lịch sinh thái Đầm Thị Tường được phê duyệt với phạm vi khoảng 1.985 ha. Theo quy hoạch được công bố, khu vực nghiên cứu nằm trên địa bàn các xã Sông Đốc, Trần Văn Thời, Hưng Mỹ và Phú Mỹ của tỉnh Cà Mau hiện nay. Mục tiêu là khai thác những sản phẩm du lịch đặc trưng của vùng sông nước Nam Bộ trên cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học, phục hồi nguồn lợi thủy sản và phát triển du lịch hài hòa, bền vững.

Định hướng phát triển không chỉ tập trung vào tham quan cảnh quan mà còn hướng tới các sản phẩm như du lịch sinh thái, trải nghiệm đánh bắt thủy sản, du lịch cộng đồng, nghỉ dưỡng, thể thao nước và tìm hiểu đời sống văn hóa của cư dân vùng đầm.

Đây là hướng đi phù hợp với đặc điểm của Đầm Thị Tường, bởi giá trị lớn nhất của nơi đây chính là thiên nhiên và đời sống bản địa. Nếu phát triển du lịch quá mức, làm thay đổi cảnh quan hoặc ảnh hưởng đến hệ sinh thái, những yếu tố tạo nên sức hấp dẫn của vùng đầm sẽ bị suy giảm.

Cảnh quan ven đầm hòa quyện với đời sống cư dân, tạo nên nét đặc trưng của vùng đất cực Nam. Ảnh: Tường Quang

Bảo tồn để “biển hồ” tiếp tục hồi sinh

Đầm Thị Tường hiện vẫn còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác hết. Trước đây, các hoạt động du lịch tại khu vực chủ yếu có quy mô nhỏ, còn tự phát; cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch chưa đồng bộ. Tỉnh Cà Mau đang từng bước nghiên cứu quy hoạch, bảo vệ hệ sinh thái và tạo điều kiện thu hút đầu tư phù hợp.

Định hướng hiện nay đặc biệt nhấn mạnh việc bảo tồn hệ sinh thái nước lợ, quản lý khai thác thủy sản bền vững và bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân. Đồng thời, địa phương nghiên cứu các mô hình du lịch cộng đồng để người dân ven đầm có thể trực tiếp tham gia và hưởng lợi từ hoạt động du lịch.

Đây cũng chính là chìa khóa để Đầm Thị Tường phát triển lâu dài. Khi người dân trở thành một phần của hoạt động du lịch, những câu chuyện về nghề đánh bắt, món ăn dân dã, tập quán sinh hoạt và văn hóa vùng sông nước sẽ trở thành những sản phẩm du lịch tự nhiên, chân thực và khó có thể thay thế.

Một miền ký ức sông nước giữa vùng đất cực Nam

Có thể nói, Đầm Thị Tường không chỉ là một vùng nước rộng lớn giữa đất liền. Đó là nơi thiên nhiên, lịch sử và đời sống con người cùng tồn tại trong một không gian đặc biệt.

Ở đó có những buổi sớm người dân bắt đầu một ngày mưu sinh trên mặt nước; có những buổi chiều mặt đầm phản chiếu ánh hoàng hôn; có những căn chòi nhỏ giữa mênh mông sóng nước; có tiếng máy ghe, tiếng gọi nhau của người dân và những sản vật được thiên nhiên ban tặng.

Và trên hết, Đầm Thị Tường vẫn lưu giữ một phần hồn sông nước Cà Mau – mộc mạc, phóng khoáng và gần gũi.

Trong tương lai, khi các định hướng quy hoạch và phát triển du lịch được triển khai, Đầm Thị Tường có nhiều cơ hội trở thành điểm đến sinh thái đặc sắc của vùng cực Nam. Nhưng để làm được điều đó, phát triển cần luôn đi cùng với bảo tồn, để mặt nước, hệ sinh thái và đời sống cộng đồng vẫn giữ được vẻ tự nhiên vốn có.

Giữa miền đất cuối trời Tổ quốc, “Biển hồ giữa đồng bằng” vẫn lặng lẽ kể câu chuyện của mình qua từng con nước, từng mái chòi và từng chuyến ghe. Đến với Đầm Thị Tường không chỉ là đến với một cảnh quan thiên nhiên, mà còn là hành trình tìm về một miền quê nơi con người đã sống, khai phá và gắn bó với sông nước qua bao thế hệ.