Huyền thoại tình báo Tư Cang chờ 'xuyên không' về Ba Đình năm 1945 gặp Bác Hồ

81 năm trước, Đại tá Nguyễn Văn Tàu (tình báo Tư Cang) mới 17 tuổi. Trong những ngày Cách mạng Tháng Tám, chàng trai ở Bà Rịa cầm cây tầm vông vạt nhọn hòa vào dòng người giành chính quyền. Đến ngày 2/9/1945, ông ở cách Quảng trường Ba Đình hàng nghìn cây số, nghe Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập qua radio.

Cuộc đời sau đó đưa ông đi qua những cuộc chiến, trở thành Cụm trưởng Cụm tình báo chiến lược H.63. Đến nay, ở tuổi 98, có một điều vị tình báo lẫy lừng vẫn chưa từng được trải qua, đó là đứng giữa Quảng trường Ba Đình trong ngày Độc lập.

Đại tá Nguyễn Văn Tàu (tình báo Tư Cang).

Chỉ ít ngày nữa, điều ấy sẽ được tái hiện theo một cách đặc biệt. Tại Dinh Độc Lập, công nghệ thực tế ảo sẽ đưa tình báo Tư Cang “xuyên không” trở về Quảng trường Ba Đình chiều 2/9/1945, hòa vào dòng người và chứng kiến khoảnh khắc Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập.

Những bài ca từ thuở thiếu thời

Gặp Đại tá Nguyễn Văn Tàu trước ngày diễn ra chương trình, chúng tôi hỏi ông về ký ức mùa thu năm 1945. Câu chuyện của ông bắt đầu sớm hơn, từ những năm còn là học sinh Trường Pétrus Ký ở Sài Gòn.

Nguyễn Văn Tàu khi ấy học trong một ngôi trường của chế độ thuộc địa, mỗi ngày chào cờ Pháp, học về lịch sử và những nhân vật của nước Pháp. Khoảng 13-14 tuổi, qua những buổi sinh hoạt với một số sinh viên yêu nước từ miền Bắc vào, cậu học trò bắt đầu được nghe nhiều hơn về lịch sử dân tộc, về những cuộc chống ngoại xâm của cha ông.

“Người ta giải thích cho mình nghe, mình mới biết rằng chúng ta là một dân tộc có truyền thống như vậy mà bây giờ phải chịu nô lệ. Thành ra cái tinh thần yêu nước, mấy ảnh rèn đúc từ hồi đó”, ông nhớ lại.

Những buổi sinh hoạt ấy còn có những bài ca yêu nước. Hơn tám thập kỷ trôi qua, người đại tá 98 tuổi vẫn nhớ.

Đang kể, ông bất chợt cất giọng: “Này thanh niên ơi, đứng lên đáp lời sông núi. Đồng lòng cùng đi, đi, đi mở đường khai lối...“. Đó là “Tiếng gọi thanh niên”, một trong những bài hát ông thuộc từ thuở thiếu thời. Ông hát một đoạn rồi trở lại câu chuyện về những ngày đất nước chuyển mình.

Tháng Tám năm 1945, khi làn sóng khởi nghĩa giành chính quyền lan nhanh trên cả nước, Nguyễn Văn Tàu vừa tròn 17 tuổi và đang tham gia Thanh niên Tiền phong ở Bà Rịa.

Đại tá Nguyễn Văn Tàu vẫn nhớ như in ký ức mùa thu năm 1945.

Sau khi Hà Nội giành chính quyền ngày 19/8, Huế ngày 23/8, khí thế cách mạng tiếp tục lan về phía Nam. Ngày 25/8, Sài Gòn và nhiều địa phương Nam Bộ đồng loạt đứng lên giành chính quyền. Tại Bà Rịa, Nguyễn Văn Tàu hòa vào dòng người từ các làng kéo về tỉnh lỵ.

Trong tay chàng trai 17 tuổi khi ấy chỉ có một cây tầm vông vạt nhọn.

Ông theo dòng người tiến về khu vực Nhà Tròn. Những tiếng hô “Hồ Chủ tịch muôn năm!“, “Độc lập hay là chết!“ vang lên. Hơn tám thập kỷ sau, ông vẫn nhớ cảm giác khi “Tiến quân ca” cất lên giữa ngày chính quyền về tay nhân dân.

“Nghe nó rộn ở trong người hết”, ông nói.

Với thế hệ của thanh niên Nguyễn Văn Tàu ngày đó, hai chữ “độc lập” mang một ý nghĩa rất cụ thể. Ông từng sống trong những năm tháng mà một học sinh Việt Nam phải chào cờ Pháp, đất nước không có quyền tự quyết và cái tên Việt Nam thậm chí chưa được nhiều người trên thế giới biết đến.

Bởi vậy, khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, niềm vui của chàng trai 17 tuổi không chỉ đến từ việc chính quyền đã được giành về tay nhân dân. Một dân tộc từng mất độc lập đã có thể tuyên bố với thế giới về quyền tự do, độc lập của mình.

81 năm sau, nhìn lại mùa thu ấy, Đại tá Nguyễn Văn Tàu dành nhiều thời gian nói với chúng tôi về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đặc biệt là việc Bác đã nhìn thấy và lựa chọn đúng một thời điểm mà ông gọi là “thời cơ ngàn năm có một”.

“Bác chọn thời cơ ngàn năm có một”

“Bác chọn thời cơ đó, thời cơ ngàn năm có một, để giành lại được độc lập cho nước nhà. Điều đó vô cùng quý quá”, Đại tá Nguyễn Văn Tàu nói.

Ông nhắc lại những biến động dồn dập của năm 1945. Tháng 3, Nhật đảo chính Pháp, quân Pháp bị tước vũ khí. Chỉ vài tháng sau, cục diện chiến tranh thay đổi, phát xít Nhật đi đến thất bại rồi đầu hàng Đồng minh.

Ở tuổi 98, huyền thoại tình báo Tư Cang sắp có một trải nghiệm đặc biệt - hòa vào dòng người ở Ba Đình, chứng kiến Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập.

Trong khoảng thời gian rất ngắn ấy, tình thế đã thay đổi. Và theo ông, Bác Hồ đã nhìn thấy cơ hội lịch sử để giành lại nền độc lập.

Nhận định ấy được Đại tá Nguyễn Văn Tàu nhắc lại sau một cuộc đời mà phần lớn những năm tháng chiến tranh của ông gắn với công tác tình báo.

Từ chàng trai tham gia giành chính quyền năm 17 tuổi, Nguyễn Văn Tàu sau này trở thành Cụm trưởng Cụm tình báo chiến lược H.63 - mạng lưới tình báo hoạt động giữa lòng đối phương với những điệp viên nổi tiếng như Phạm Xuân Ẩn.

Với công việc tình báo, thông tin luôn quan trọng, nhưng thông tin chỉ thực sự có giá trị khi giúp nhận định đúng tình hình và phục vụ quyết định vào đúng thời điểm. Có những cơ hội xuất hiện rất ngắn và một khi để trôi qua, cục diện có thể đã khác.

Bởi thế, khi người Cụm trưởng H.63 năm nào nhìn lại Cách mạng Tháng Tám, điều ông đặc biệt nhấn mạnh không chỉ là thời cơ đã xuất hiện, mà là Bác Hồ đã nhìn thấy thời cơ ấy.

Với Nguyễn Văn Tàu của năm 1945, những chuyển động lớn lao của lịch sử lúc đó hiện ra ngay trước mắt theo một cách trực tiếp hơn. Pháp đã bị Nhật tước vũ khí, còn Nhật vừa đầu hàng.

“Thành ra không còn phe nào có vũ khí để chống mình nữa”, ông nhớ lại.

Ngày 2/9, tin từ Hà Nội truyền về miền Nam.

Qua radio, chàng trai Nguyễn Văn Tàu nghe lời tuyên bố về nền độc lập của nước Việt Nam. Trong ký ức của ông đến hôm nay vẫn còn lời khẳng định dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần, lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập vừa giành được.

“Đó là lời thề ngày 2/9. Dù không có mặt trực tiếp nhưng nghe bằng radio cũng mừng lắm”, ông nói.

Từ niềm vui của ngày Độc lập, chàng trai Nguyễn Văn Tàu lựa chọn con đường của mình, “hăng chí lắm và quyết đi theo cách mạng”.

Quyết định ấy mở đầu cho một cuộc đời binh nghiệp kéo dài qua nhiều thập kỷ, nhưng trong ký ức về năm 1945 của ông vẫn còn một khoảng trống ở Ba Đình - Ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, ông ở miền Nam.

Chờ ngày “xuyên không” gặp Bác Hồ

81 năm sau, chúng tôi hỏi vị đại tá một câu mà chàng trai Nguyễn Văn Tàu năm ấy chưa từng nghĩ tới. Đó là nếu được trở về Quảng trường Ba Đình đúng chiều 2/9/1945, tận mắt chứng kiến Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập, ông có muốn trở về không?“

“Điều đó thì còn gì hơn. Vinh dự quá, thiêng liêng quá! “, Đại tá Nguyễn Văn Tàu đáp ngay.

Với huyền thoại tình báo Tư Cang, được “trở về” mùa thu năm 1945 nghe Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập là điều thiêng liêng, vinh dự.

“Vậy ông muốn đứng ở đâu?“

Ông không chọn một vị trí gần lễ đài, cũng không hình dung mình sẽ đứng ở một nơi đặc biệt, mà nói: “Đứng cùng với quần chúng, với thanh niên”.

Câu trả lời đưa người nghe trở lại chính Nguyễn Văn Tàu của 81 năm trước. Ngày ấy, ông cũng chỉ là một chàng trai 17 tuổi đứng giữa dòng người đi giành chính quyền. Nhưng nếu cuộc “trở về” diễn ra vài ngày tới, chàng trai năm ấy sẽ xuất hiện trong một dáng hình khác.

Ông nói sẽ mặc quân phục, mang quân hàm, huân chương: “Giờ mình mặc đồ quân phục rồi đứng cho thiên hạ thấy rằng từ thanh niên 17 tuổi đi giành chính quyền, tới nay 98 tuổi rồi. Rồi hát, hát một bài với thanh niên” ông nói.

Một vòng tròn kéo dài hơn tám thập kỷ dường như khép lại ở đó. Từ cậu học trò 13-14 tuổi được những người đi trước dạy những bài ca yêu nước, chàng trai 17 tuổi hòa vào dòng người giành chính quyền, đến vị đại tá 98 tuổi muốn trở lại ngày Độc lập và đứng giữa những người trẻ.

Khi được giới thiệu kỹ hơn về trải nghiệm thực tế ảo sắp diễn ra tại Dinh Độc Lập, Đại tá Nguyễn Văn Tàu đặc biệt quan tâm đến khoảnh khắc Chủ tịch Hồ Chí Minh xuất hiện trên lễ đài và đọc Tuyên ngôn Độc lập.

“Điều đó hay quá. Mình nhắc lại thời xưa, cái thời oanh liệt đó - ngày mà Bác Hồ đọc với toàn thế giới để biết rằng nước Việt Nam là một nước độc lập. Trời, cái đó quý lắm chứ!“, ông nói.

Với ông, ý nghĩa của việc tái hiện lịch sử không chỉ nằm ở cơ hội được nhìn lại một thời khắc bản thân từng bỏ lỡ. Điều ông nhắc nhiều là thế hệ trẻ hôm nay có thêm một cách để hiểu những gì thế hệ đi trước đã trải qua để đất nước có được độc lập.

Từ những ngày còn là cậu học trò phải tìm đến các buổi sinh hoạt để được nghe kể về lịch sử dân tộc, Nguyễn Văn Tàu đã đi qua gần một thế kỷ. Ông chứng kiến một đất nước từ thuộc địa giành lại độc lập, trải qua chiến tranh rồi bước vào hòa bình và phát triển.

“Bây giờ chẳng những giữ được mà lại phát triển lên. Chưa khi nào mà đất nước ta có như hiện nay”, ông nói.

Cuộc trò chuyện kết thúc bằng lời hẹn cho vài ngày tới.

Dù sức khỏe không còn cho phép Đại tá Nguyễn Văn Tàu đi lại dễ dàng. Nhưng khi được hỏi có đến Dinh Độc Lập để thực hiện cuộc “trở về” Ba Đình mà ông vừa hình dung hay không, câu trả lời rất rõ ràng.

“Tôi rất mong chờ bữa đó. Bây giờ cũng gần gần đất xa trời, gần 100 tuổi nhưng còn cho tôi sống sau mấy cuộc chiến thì nhất định tôi sẽ tham gia chương trình”, ông khẳng định.