Cà phê Lâm Đồng: Không thể mạnh chỉ nhờ vùng nguyên liệu lớn

Từ hạt cà phê đến giá trị thị trường

Tại Đại hội Hội Người sản xuất cà phê bền vững tỉnh Lâm Đồng nhiệm kỳ 2026 - 2031, diễn ra ngày 30/10 tại Đà Lạt, câu chuyện nâng sức cạnh tranh của ngành cà phê được nhìn nhận từ thực tế sản xuất đến nhu cầu thị trường.

Với khoảng 328.000 ha cà phê, sản lượng hơn 1 triệu tấn mỗi năm, Lâm Đồng có lợi thế lớn về nguồn cung. Tuy nhiên, sản xuất còn phân tán, chất lượng chưa đồng đều và chế biến sâu chưa tương xứng với tiềm năng. Những hạn chế này đặt ra yêu cầu tổ chức lại chuỗi sản xuất, thay vì chỉ dựa vào lợi thế diện tích và sản lượng.

Ông Phan Xuân Phong - Giám đốc điều hành Công ty TNHH Cà phê Là Việt chia sẻ tham luận.

Ông Phan Xuân Phong - Giám đốc điều hành Công ty TNHH Cà phê Là Việt cho rằng, chất lượng hạt cà phê chỉ là điểm khởi đầu. Giá trị thương mại còn được tạo ra qua sơ chế, rang xay, phát triển sản phẩm, phân phối và trải nghiệm của người tiêu dùng. Các khâu thiếu kết nối sẽ làm giảm khả năng cạnh tranh, ngay cả khi vùng trồng có nguyên liệu tốt.

Theo ông Phong, nhu cầu thị trường cần được chuyển đến người sản xuất trước mùa vụ. Người trồng nắm rõ yêu cầu về độ chín, phương pháp sơ chế và đặc tính hương vị thì mới có thể chủ động điều chỉnh kỹ thuật. Chiều ngược lại, doanh nghiệp rang xay cần hiểu điều kiện vùng trồng để phát triển sản phẩm phù hợp từng phân khúc.

Từ kinh nghiệm của Là Việt, ông Phong đề xuất xây dựng mạng lưới liên kết theo vùng nguyên liệu, hợp tác xã và nhóm nông hộ với tiêu chuẩn chất lượng thống nhất. Đặc biệt, nhà rang xay cần tham gia đánh giá nguyên liệu từ sớm thông qua các hoạt động thử nếm thương mại, giúp người trồng nhận được phản hồi về hương vị, độ đồng đều và yêu cầu của từng phân khúc. Khi hiểu rõ thị trường cần gì, người sản xuất mới có cơ sở điều chỉnh kỹ thuật, phát triển những dòng cà phê có giá trị cao hơn.

Tuy nhiên, đầu ra không thể bền vững nếu lợi ích giữa các bên thiếu rõ ràng. Theo ông Phong, tiêu chuẩn thu mua, cách xác định giá và phân chia giá trị gia tăng phải minh bạch. Thành công của liên kết cần được nhìn qua thu nhập người trồng, chất lượng ổn định và khả năng duy trì khách hàng qua nhiều mùa vụ, thay vì chỉ tính bằng sản lượng bán ra.

Từ sản xuất riêng lẻ đến liên kết bền vững

Ở góc độ hợp tác xã, ông Trần Văn Phú - Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã Nông nghiệp Thương mại Công bằng Đắc Ka chỉ ra bất lợi của các nông hộ sản xuất riêng lẻ. Họ khó mua vật tư với giá cạnh tranh, khó áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật và thường ở thế yếu khi thương lượng đầu ra.

Ông Trần Văn Phú - Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã Nông nghiệp Thương mại Công bằng Đắc Ka, trao đổi thông tin.

Ngay cả cà phê chất lượng tốt cũng khó tiếp cận doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu khi sản lượng phân tán, hồ sơ truy xuất thiếu đầy đủ. Theo ông Phú, hợp tác xã phải vượt khỏi vai trò thu gom, trở thành đầu mối tổ chức mùa vụ, hướng dẫn thu hoạch, phân loại, sơ chế và quản lý chất lượng theo yêu cầu bên mua.

Ông Phú cũng khuyến nghị hợp tác xã lựa chọn đầu tư sơ chế, bảo quản và chứng nhận phù hợp với năng lực, tránh dàn trải khi chưa xác định được đầu ra. Quản lý thông tin từng lô hàng và ghi chép sản xuất đầy đủ là cơ sở để nâng uy tín với bên mua.

Ông đặc biệt lưu ý việc ký hợp đồng tiêu thụ với những điều khoản rõ ràng về chất lượng, lấy mẫu, giá hoặc công thức giá, khối lượng và thanh toán. Khi thị trường biến động, những cam kết minh bạch giúp hạn chế tranh chấp, bảo vệ người trồng và tạo sự yên tâm cho doanh nghiệp. Bản thân hợp tác xã cũng phải nâng năng lực quản trị, tài chính và đàm phán, đồng thời công khai chi phí dịch vụ, cách phân phối lợi ích cho thành viên.

Toàn tỉnh hiện có 117 hợp tác xã, 32 tổ hợp tác và 65 chuỗi liên kết cà phê, với gần 30.000 hộ tham gia. Mạng lưới đã hình thành, song việc duy trì chất lượng đồng đều và thực hiện cam kết hợp đồng vẫn đòi hỏi từng đầu mối phải hoạt động thực chất hơn.

Ông Nguyễn Thanh Lộc - Giám đốc sản xuất Công ty TNHH Trà - Cà phê Bình Đông, chia sẻ thông tin.

Từ câu chuyện tổ chức sản xuất, ông Nguyễn Thanh Lộc - Giám đốc sản xuất Công ty TNHH Trà - Cà phê Bình Đông (Bình Đông Farm), chia sẻ kinh nghiệm cải tạo vườn cây, nâng năng suất trên cùng diện tích. Theo ông, sau khoảng 6 năm chuyển đổi, năng suất tại đơn vị tăng từ khoảng 4 tấn lên 5,5 tấn nhân/ha.

Kết quả không đến từ một biện pháp riêng lẻ mà từ quản lý đồng bộ nước tưới, dinh dưỡng, sâu bệnh và điều chỉnh kỹ thuật theo từng giai đoạn sinh trưởng. Khâu thu hoạch được chú trọng độ chín của quả, sau đó đưa nguyên liệu vào sơ chế kịp thời nhằm hạn chế ảnh hưởng đến chất lượng hạt.

Từ thực tế này, ông Lộc cho rằng hiệu quả sản xuất không thể chỉ đo bằng năng suất tại vườn. Việc quản lý nước tưới, dinh dưỡng, sâu bệnh cần đi cùng quy trình thu hái và sơ chế phù hợp. Bởi nếu nguyên liệu suy giảm chất lượng sau thu hoạch, những thành quả đạt được trong quá trình canh tác cũng khó chuyển thành giá trị kinh tế tương xứng.

Hội Người sản xuất cà phê bền vững tỉnh Lâm Đồng tăng cường kết nối các nguồn lực hỗ trợ hội viên.

Những vấn đề được đặt ra tại đại hội cũng là cơ sở để Hội Người sản xuất cà phê bền vững tỉnh Lâm Đồng tăng cường kết nối các nguồn lực hỗ trợ hội viên. Trong khuôn khổ đại hội, Hội triển khai ký kết hợp tác với Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA) và Agribank Lâm Đồng, hướng đến phát triển vùng nguyên liệu bền vững, hỗ trợ kỹ thuật, mở rộng thị trường và tạo điều kiện tiếp cận vốn phục vụ sản xuất, chế biến.

Cùng với đó, hoạt động hợp tác với các doanh nghiệp trong lĩnh vực tư vấn, đào tạo, chuyển đổi số và chứng nhận chất lượng mở thêm cơ hội để hội viên nâng cao năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn thị trường. Những chương trình này được kỳ vọng góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn trong chuỗi sản xuất, giúp Lâm Đồng phát huy lợi thế vùng nguyên liệu bằng chất lượng, giá trị sản phẩm và khả năng cạnh tranh trên thị trường.