Cá rô mề và những món ăn 'hao cơm' nơi miệt vườn Nam bộ

Từ cá rô “mề” rang muối, chiên chấm nước mắm gừng, kho tiêu đến nấu canh chua với bông súng, trái giác… món nào cũng đậm đà hương vị đồng quê.

Canh chua cá rô đồng nấu bông súng, trái giác. Ảnh: Huỳnh Biển

Tại vùng Hậu Giang, cá đồng từng nhiều vô kể. Hơn nửa thế kỷ trước, mỗi mùa tát đìa, trẻ con trong xóm được theo người lớn dọn cỏ, kéo lục bình. Cá lóc, cá trê, cá rô theo cỏ trồi lên bờ.

Trong số đó, cá rô “mề” – loại cá rô to bằng bốn ngón tay chụm lại – khiến nhiều người vừa thích vừa e ngại bởi thân đen xanh, khỏe, gai kỳ và mang sắc bén, bắt không khéo dễ bị đâm chảy máu tay.

Cá rô kho tiêu. Ảnh: Huỳnh Biển

Sau buổi dọn đìa, cá bắt được thường được nướng trui tại chỗ để ăn trưa. Rơm rạ sẵn ngoài ruộng, chỉ cần ôm rơm đốt cá. Cá rô “mề” nướng trui cháy đen bên ngoài, cạo lớp vảy cháy là lộ ra phần thịt vàng ươm, thơm nức.

Món ăn dân dã ngày ấy chỉ cần cá nướng ăn với muối hột, hoặc cầu kỳ hơn là chấm nước mắm me, ăn kèm cơm nguội cũng đủ ngon.

Mùa tát đìa, cá rô già, thịt dai, thích hợp để nướng trui hoặc rang muối. Đến mùa nước nổi, cá có đủ nước và nguồn thức ăn nên mập mềm, béo hơn. Đây cũng là thời điểm cá rô đồng xuất hiện nhiều trên đồng ruộng qua hình thức câu, giăng lưới, đặt xà di. Mùa nước nổi còn gắn với mùa “hoa đồng nội” như bông súng, điên điển nở rộ – những nguyên liệu không thể thiếu cho món canh chua cá rô đồng.

Cá rô chiên ăn kèm nước mắm chua ngọt. Ảnh: Huỳnh Biển

Trong các món canh chua, canh chua cá rô đồng nấu bông súng và trái giác được xem là hấp dẫn nhất. Trái giác có vị chua ngọt thanh, bông súng mềm giòn, cá rô thấm vị, béo thơm. Cá ăn kèm bông súng, chấm nước mắm Phú Quốc tạo nên hương vị khó quên.

Cá rô đồng kho tiêu hay chiên chấm nước mắm gừng cũng là những món “hao cơm”. Cá kho tiêu với da béo, thịt ngọt, thêm vài lát thịt ba rọi, kho cùng nước mắm ngon cho vị đậm đà.

Cá rô “mề” chiên giòn, chấm nước mắm gừng chua ngọt, cay nhẹ, thơm mùi gừng ớt càng làm bữa cơm thêm tròn vị.

Cá rô kho trái thanh trà. Ảnh: Huỳnh Biển

Không thể không nhắc đến lẩu mắm cá rô đồng – món ăn gắn liền với những chiều mưa mùa nước nổi. Cá rô mềm béo hòa quyện với vị mắm mặn thơm, ăn cùng các loại rau đồng nội như bông súng, bông điên điển, đọt choại, năng bộp, cù nèo, ngó sen, rau dừa… tạo nên tổng hòa vị đắng, chua, cay, ngọt bùi khó quên.

Theo thời gian, ruộng đồng đổi thay, cá rô đồng ngày càng thưa vắng. Tuy vậy, ở những vùng đất còn hoang sơ như rừng U Minh, Lung Ngọc Hoàng, Tràm Chim, Gáo Giồng…, cá rô “mề” vẫn hiện diện.

Du khách có dịp ghé thăm, thưởng thức các món ăn từ cá rô đồng sẽ cảm nhận trọn vẹn nét ẩm thực dân dã, đậm chất sông nước miền Tây.

Huỳnh Biển