Các cơ chế đặc thù di chuyển hai di tích phục vụ dự án kết nối sân bay Gia Bình

Theo đó, UBND tỉnh Bắc Ninh và các cơ quan liên quan đề xuất cơ chế, chính sách đặc thù cho việc di chuyển hai di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh là Đình Cả Đông Côi và Đình Tam Sơn để phục vụ Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội.

Theo đề xuất, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình cùng các dự án liên quan, gồm tuyến đường kết nối với Thủ đô Hà Nội và Dự án xây dựng Doanh trại Trung đoàn không quân Công an nhân dân, được xác định là những dự án quan trọng phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027.

Mục tiêu đầu tư Cảng hàng không quốc tế Gia Bình theo các chuẩn mực quốc tế, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, phục vụ khai thác lưỡng dụng, bảo đảm an ninh - quốc phòng và các sự kiện đối ngoại quan trọng, trong đó có APEC 2027.

Sáng 24.8, với 427/453 đại biểu có mặt tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua dự thảo nghị quyết về việc di chuyển 2 di tích lịch sử - văn hóa Đình Cả Đông Côi, phường Thuận Thành và Đình Tam Sơn, xã Lương Tài (Bắc Ninh)

Cảng hàng không này được định hướng đạt tiêu chuẩn dịch vụ cảng hàng không quốc tế 5 sao, trở thành cảng hàng không trung chuyển hành khách, hàng hóa và cơ sở bảo dưỡng, sửa chữa, đại tu máy bay của khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Việc hoàn thành đồng bộ Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và tuyến đường kết nối để kịp thời phục vụ APEC 2027 được xác định là nhiệm vụ chính trị, ngoại giao quan trọng hàng đầu. Các dự án đang nhận được sự quan tâm, chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, TP Hà Nội và tỉnh Bắc Ninh.

Trong quá trình nghiên cứu hướng tuyến dự án đường kết nối, UBND tỉnh Bắc Ninh, Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan đã nghiên cứu nhiều phương án. Qua rà soát cho thấy, khu vực dự án có hai di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh là Đình Cả Đông Côi và Đình Tam Sơn, không có phương án khả thi để giữ nguyên hiện trạng trong quá trình giải phóng mặt bằng và thi công tuyến đường.

Trên cơ sở đó, lãnh đạo Chính phủ đã thống nhất chủ trương di chuyển hai di tích, đồng thời yêu cầu việc di chuyển phải thực hiện theo quy định pháp luật và do Quốc hội quyết định; cần thực hiện thủ tục báo cáo Quốc hội theo quy định.

Theo đề xuất, pháp luật về di sản văn hóa hiện không quy định cụ thể về việc di dời, chuyển di tích và việc xử lý vấn đề này phải phù hợp với các quy định pháp luật có liên quan.

Trong đó, khoản 5 Điều 58 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15 quy định trường hợp văn bản quy phạm pháp luật trong nước và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác nhau về cùng một vấn đề thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế, trừ Hiến pháp.

Đáng chú ý, Điều 7 Hiến chương Venice - Hiến chương quốc tế về bảo tồn và trùng tu di tích và di chỉ năm 1964 - quy định việc di chuyển toàn bộ hoặc bộ phận di tích không được phép, trừ trường hợp do yêu cầu bảo vệ di tích hoặc vì những lý do xác thực vì lợi ích quốc gia hoặc quốc tế hết sức quan trọng.

Trong thực tiễn triển khai Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 256/2025/QH15 về chủ trương đầu tư dự án. Điều 2 của Nghị quyết cho phép UBND tỉnh Bắc Ninh di chuyển các di tích lịch sử - văn hóa trong quá trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và đầu tư dự án.

Việc di chuyển phải dựa trên phương án do UBND tỉnh Bắc Ninh quyết định, bảo đảm bảo tồn tối đa, phát huy giá trị di tích, công khai, minh bạch và tham vấn ý kiến người dân.

Trên cơ sở này, Chính phủ giao Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan tổng hợp báo cáo, đề xuất cơ chế, chính sách cho phép áp dụng việc di chuyển hai di tích. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch được giao chủ trì, phối hợp với UBND tỉnh Bắc Ninh, Bộ Tư pháp, Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan khẩn trương xây dựng, hoàn thiện hồ sơ, thực hiện trình tự, thủ tục theo quy định.

Căn cứ sự cần thiết, mục đích và vai trò của các dự án, tình hình thực tiễn, quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và thông lệ quốc tế có liên quan, Chính phủ đã nghiên cứu, trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách áp dụng cho việc di chuyển di tích trong phạm vi thực hiện Dự án tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đoạn qua địa bàn tỉnh Bắc Ninh.

Theo đề xuất, cơ chế này được xây dựng trên 4 trụ cột chính.

Thứ nhất, xác định rõ phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, chỉ cho phép di chuyển di tích trong phạm vi thực hiện dự án tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội.

Thứ hai, việc di chuyển phải được đặt trong cơ chế đặc thù đã được Quốc hội quyết định tại Điều 2 Nghị quyết số 256/2025/QH15. Đồng thời, phải có phương án cụ thể do cơ quan có thẩm quyền quyết định, bảo đảm bảo tồn tối đa các yếu tố cấu thành di tích và phát huy giá trị di tích sau khi di chuyển.

Thứ ba, công khai, minh bạch và tham vấn cộng đồng là yêu cầu bắt buộc. Người dân phải được biết di tích sẽ được chuyển đến đâu, đồng thời được tham gia vào quá trình xây dựng phương án bảo tồn, phục hồi tại địa điểm mới, gắn với sinh hoạt văn hóa của cộng đồng sau khi tái định cư, bảo đảm nguyên tắc “Dân ở đâu, di tích ở đó”.

Thứ tư, trách nhiệm phải đi cùng thẩm quyền. UBND tỉnh Bắc Ninh, sau khi đơn vị hành chính thành phố Bắc Ninh được tính từ ngày 20.9.2026, phải chịu trách nhiệm về hồ sơ khoa học, phạm vi, ranh giới, phương án di chuyển cũng như kết quả bảo tồn, phục hồi và phát huy giá trị di tích.

Theo thông tin từ UBND tỉnh Bắc Ninh, vị trí và phương án di chuyển hai di tích đã được tham vấn cộng đồng. Đại diện cộng đồng địa phương nơi có di tích đã đồng thuận, ủng hộ phương án.

Khu đất lắp dựng đình mới vẫn gắn với cộng đồng cũ, có diện tích rộng hơn, tiếp tục bảo đảm cảnh quan văn hóa của di tích và không gian văn hóa liên quan đến cộng đồng chủ thể, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của người dân.

Theo phương án của UBND tỉnh Bắc Ninh, đình cũ được xây dựng bằng bê tông sẽ được Nhà nước đầu tư xây dựng lại bằng kết cấu gỗ truyền thống, đồng thời nâng cấp hạ tầng cơ sở phục vụ nhu cầu sinh hoạt của nhân dân.

Sáng 24.8, với 427/453 đại biểu có mặt tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua dự thảo nghị quyết về việc di chuyển 2 di tích lịch sử - văn hóa trong phạm vi thực hiện dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội.

Quốc hội quyết nghị cho phép áp dụng cơ chế, chính sách quy định tại Điều 2 Nghị quyết số 256/2025/QH15 của Quốc hội về chủ trương đầu tư dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Gia Bình đối với việc di chuyển 2 di tích lịch sử - văn hóa.