Các kỳ thi riêng cần một 'luật chơi' chung để đảm bảo công bằng

Đợt 2 kỳ thi đánh giá năng lực (HSA) Đại học Quốc gia Hà Nội với quy mô lớn, thu hút hơn 20.000 thí sinh tham dự tại 13 điểm thi trên toàn quốc. Ảnh: VNU

Sức nóng từ các kỳ thi đánh giá năng lực 2026

Ngay từ những đợt mở cổng đăng ký đầu tiên, các kỳ thi đánh giá năng lực 2026 đã ghi nhận số lượng thí sinh tham dự kỷ lục.

Điển hình là đợt 1 của kỳ thi V-ACT (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) thu hút hơn 133.000 em, hay kỳ thi chuyên biệt H-SCA (Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh) cũng nhanh chóng "cháy chỗ" chỉ sau 48 giờ.

Thực tế này cho thấy các kỳ thi riêng đang dần trở thành kênh tuyển sinh quan trọng, song hành cùng kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông.

Tuy nhiên, đằng sau con số tăng trưởng ấn tượng là nỗi lo về tình trạng " vòng xoáy" thi cử.

Thay vì tập trung vào một lộ trình cố định, thí sinh hiện nay phải dàn trải nguồn lực cho nhiều kỳ thi đánh giá năng lực 2026 khác nhau để gia tăng xác suất trúng tuyển, dẫn đến sự mệt mỏi và tốn kém chi phí cho gia đình.

Nguy cơ chia cắt hệ thống tuyển sinh

Thực tế hiện nay cho thấy bức tranh tuyển sinh đang có sự chia tách rõ rệt khi hình thành nhiều nhóm kỳ thi riêng biệt.

Nếu ở phía Nam, V-ACT là "cột trụ" thì tại phía Bắc, kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội (HSA) chính là luật chơi chủ đạo.

Năm 2026, HSA tiếp tục khẳng định vị thế với số lượng đợt thi trải dài và sự tham gia của hàng trăm cơ sở giáo dục đại học dùng kết quả này để xét tuyển.

Dù cùng mang mục tiêu đánh giá năng lực, nhưng sự khác biệt về cấu trúc bài thi giữa HSA (150 câu hỏi đa lĩnh vực) và V-ACT hay các kỳ thi chuyên biệt đang tạo ra một bài toán khó về tính liên thông.

Việc thiếu vắng một khung tiêu chí thống nhất đang khiến hệ thống trở nên rời rạc. Thí sinh không chỉ đối mặt với áp lực ôn tập mà còn lạc lối trong việc quy đổi giá trị giữa các kỳ thi khi đăng ký nguyện vọng liên vùng.

Nếu thiếu đi những quy định kiểm soát rõ ràng, các kỳ thi đánh giá năng lực 2026 có nguy cơ chệch hướng khỏi mục tiêu đo lường tư duy thực chất, trở thành một cuộc chạy đua về kỹ thuật tổ chức và nguồn lực giữa các nhà trường.

Trong bối cảnh đó, rào cản về sự công bằng càng trở nên rõ nét hơn khi không phải học sinh nào cũng sở hữu điều kiện kinh tế để tiếp cận các khóa luyện thi chất lượng hay các nguồn tài liệu chuyên biệt.

Sự bùng nổ quá mức các kỳ thi riêng nhưng thiếu tính kết nối đồng bộ dễ tạo ra một "ma trận" thông tin, khiến người học dễ rơi vào trạng thái mất phương hướng trước ngưỡng cửa đại học.

Thiết lập "luật chơi" chung cho kỳ thi đánh giá năng lực 2026

Để các kỳ thi riêng vận hành minh bạch và hiệu quả, việc xây dựng một hành lang pháp lý thống nhất là giải pháp then chốt. "Luật chơi" chung này cần tập trung vào các tiêu chuẩn cốt lõi:

- Chuẩn hóa nội dung đánh giá: Đảm bảo các bài thi tập trung vào năng lực tư duy, đọc hiểu và giải quyết vấn đề, tránh tình trạng đánh đố hoặc xa rời thực tiễn.

- Công nhận kết quả chéo: Khuyến khích các cơ sở giáo dục đại học sử dụng chung kết quả từ các kỳ thi đánh giá năng lực 2026 uy tín để giảm bớt số lượng kỳ thi không cần thiết.

- Minh bạch trọng số xét tuyển: Quy định cụ thể việc công bố công thức tính điểm trong các phương thức xét tuyển tổng hợp, giúp thí sinh chủ động xây dựng chiến lược cá nhân.

Đa dạng hóa tuyển sinh là xu hướng tất yếu, nhưng sự đa dạng đó phải dựa trên nền tảng công bằng và ổn định.

Một "luật chơi" chung không chỉ giúp nâng tầm chất lượng các kỳ thi đánh giá năng lực 2026, mà còn đảm bảo rằng con đường vào đại học của mọi thí sinh đều trở nên rõ ràng và ít áp lực hơn.