Các 'Nghị quyết chiến lược' cần cụ thể hóa định hướng vào luật Đô thị đặc biệt

Sáng 4-4, UBND TPHCM phối hợp Đại học quốc gia (ĐHQG) TPHCM tổ chức hội thảo tham vấn chuyên gia về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt chính sách đột phá và không gian phát triển cho TPHCM trong kỷ nguyên mới. Chủ trì hội thảo có các ông Nguyễn Mạnh Cường, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND TPHCM; PGS-TS Trần Cao Vinh, Phó Giám đốc ĐHQG TPHCM; PGS-TS Hoàng Công Gia Khánh, Hiệu trưởng Trường ĐH Kinh tế - Luật (ĐHQG TPHCM).

Lãnh đạo TPHCM và ĐHQG TPHCM chủ trì hội thảo

Trong phần thảo luận, PGS-TS Trần Hoàng Ngân, Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM, cho biết trong các nghị quyết của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển TP.HCM đều nhận diện TP chưa phát triển hết tiềm năng vì vướng thể chế. TP cần có thể chế tương thích. Đó là lý do Quốc hội ban hành Nghị quyết 54/2017, Nghị quyết 98/2023 và Nghị quyết 260/2025. PGS-TS Trần Hoàng Ngân cho biết thêm, trong thực tiễn, khi gặp vướng mắc ở đâu thì Quốc hội ban hành nghị quyết tiếp về đường sắt đô thị, các dự án tồn đọng kéo dài… Như vậy, có quá nhiều nghị quyết để giải quyết điểm nghẽn mang tính sự vụ. TP cần thể chế lâu dài bằng một dự án luật.

Theo đại biểu Quốc hội, muốn xây dựng dự án luật phải bảo đảm 3 điều kiện. Đầu tiên là cơ sở chính trị. Hiện Bộ Chính trị đã định hướng chủ trương tổng kết Nghị quyết 31 năm 2022 và đề xuất xây dựng luật. Thứ hai là cơ sở pháp lý, TP cần báo cáo cấp thẩm quyền đưa vào chương trình làm luật năm 2026 của Quốc hội. Thứ ba là cơ sở thực tiễn, TP.HCM cần làm rõ vai trò đặc biệt của mình như thế nào, khi có luật riêng rồi thì TP sẽ phát triển hơn và đóng góp như thế nào vào tổng thể quốc gia.

PGS-TS Trần Hoàng Ngân đề nghị TP tổng kết quá trình triển khai Nghị quyết 54/2017 và Nghị quyết 98/2023, các sở ngành vướng mắc gì cần luật giải quyết. Bên cạnh đó, TP.HCM cần xác định rõ các cơ chế để khai thác các động lực tăng trưởng sau khi sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Các lĩnh vực giàu tiềm năng gồm logistics, thương mại - dịch vụ chất lượng cao, khu công nghiệp, công nghệ cao, trung tâm tài chính quốc tế…Vừa qua, Bộ Chính trị ban hành nhiều nghị quyết chiến lược. PGS-TS Trần Hoàng Ngân khuyến nghị TP.HCM cụ thể hóa định hướng lớn vào luật Đô thị đặc biệt, như khoa học công nghệ, kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước, văn hóa.

PGS-TS Trần Hoàng Ngân phát biểu

TS Huỳnh Thanh Điền, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành phân tích trong bối cảnh cạnh tranh đô thị toàn cầu gia tăng, TPHCM cần một cơ chế tài chính vượt trội để chuyển từ "quản lý ngân sách" sang "kiến tạo tài chính phát triển". Để hiện thực hóa mục tiêu đưa TPHCM trở thành đô thị toàn cầu, TS Huỳnh Thanh Điền cho rằng cơ chế tài chính cần được thiết kế theo hướng đột phá, không chỉ mở rộng nguồn lực mà còn nâng cao năng lực điều phối và dẫn dắt phát triển. Trong đó, có đột phá về cơ chế ngân sách và tự chủ tài khóa, về cơ chế tài chính đất đai và tài sản công, trong huy động vốn và phát triển thị trường tài chính đô thị.

TP cần đột phá về tổ chức thực thi và năng lực điều phối tài chính. Cơ chế tài chính chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm với một bộ máy quản trị tương thích. Do đó, cần hình thành các thiết chế trung gian như cơ quan quản lý tài chính đô thị, quỹ đầu tư phát triển và đơn vị quản lý tài sản công chuyên nghiệp. Đồng thời, phải áp dụng các công cụ quản trị hiện đại, tăng cường tích hợp dữ liệu và nâng cao năng lực điều phối liên ngành.

Liên quan cơ chế tài chính, GS-TS Nguyễn Kỳ Phùng-Trưởng Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TPHCM, đánh giá đây là điểm nghẽn lớn nhất. TP.HCM muốn cạnh tranh quốc tế thì nguồn lực tài chính phải đủ mạnh và công cụ tài chính phải linh hoạt. Hiện các quy định về tỷ lệ điều tiết ngân sách, quyền vay nợ, phát hành trái phiếu trong dự thảo đề xuất vẫn còn chung chung, nếu không có cơ chế tài chính vượt trội thì mọi cơ chế khác sẽ khó thực thi.

Đại biểu nêu ý kiến tại hội nghị

Liên quan đến kiểm soát quyền lực, chuyên gia nhận định việc phân quyền mạnh cần gắn liền với cơ chế kiểm soát độc lập và trách nhiệm giải trình rõ ràng. Hiện nay, cơ chế kiểm soát thực hiện theo giám sát nội bộ, chưa có cơ chế kiểm soát tương xứng. Ông Phùng đề nghị dự thảo đề xuất cần bổ sung cơ chế giám sát độc lập, quy định rõ trách nhiệm giải trình của cá nhân, tập thể.

Liên quan đến cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), ông Phùng cho biết khu Công nghệ cao thí điểm bay tầm thấp, khu công viên phần mềm Quang Trung được thử nghiệm phương tiện không người lái. Tuy nhiên, dự thảo đề xuất cần bổ sung tiêu đánh giá rõ ràng việc thử nghiệm, đồng thời nêu rõ nếu thử nghiệm thất bại thì quy trình dừng lại ra sao.

PGS.TS Thái Thị Tuyết Dung, Trưởng ban Ban Thanh tra pháp chế, Đại học Quốc gia TP.HCM, cho rằng Luật Đô thị đặc biệt vừa là để xây dựng cái chung nhưng vẫn có cái riêng của TP.HCM. Các luật hiện hành chỉ xác định hai đô thị đặc biệt là Hà Nội và TP.HCM. Nếu để tên Luật Đô thị đặc biệt thì trong tương lai, các TP trực thuộc Trung ương khác đạt chuẩn đô thị đặc biệt sẽ được áp dụng chính sách này.

PGS.TS Thái Thị Tuyết Dung đề xuất một số chính sách vượt trội. Trong đó, cần giao quyền cho HĐND, UBND ban hành văn bản khác với Trung ương; ban hành văn bản quy phạm pháp luật đơn giản hóa trình tự, thủ tục, thẩm quyền so với quy định của Trung ương. Trao quyền cho HĐND được quyền quyết định tổ chức bộ máy không chỉ trong cơ quan hành chính; thành lập các quỹ đầu tư mạo hiểm sử dụng ngân sách nhà nước, chấp nhận rủi ro theo nguyên tắc thị trường; tích hợp Trung tâm Tài chính quốc tế vào dự thảo…

PGS.TS Thái Thị Tuyết Dung phát biểu

Thay mặt cho nhóm nghiên cứu Đại học Quốc gia TP.HCM, PGS.TS Thái Thị Tuyết Dung trình bày đề xuất cấu trúc, chính sách vượt trội và dự thảo Luật đô thị đặc biệt bao gồm 10 chương, gồm: Những quy định chung; Tổ chức chính quyền đô thị đặc biệt; Quy hoạch tổng thể và phát triển đô thị; Quản lý trật tự an toàn đô thị, an sinh xã hội và y tế; Phát triển văn hóa - xã hội; Phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Trung tâm tài chính quốc tế tại đô thị đặc biệt; Tài chính, ngân sách và đầu tư; Liên kết, phát triển vùng; Giám sát, kiểm tra, trách nhiệm giải trình.