Cách Nhật Bản biến khí tài cũ thành lợi ích chiến lược

Một tàu khu trục lớp Asagiri của Nhật Bản trong chuyến thăm thiện chí đến Philippines năm 2018. (Ảnh: Reuters)

Theo bài viết của Japan Times, việc Tokyo thảo luận vấn đề này với các quốc gia đối tác ở Đông Nam Á cho thấy sự chuyển dịch âm thầm nhưng đáng kể trong chiến lược ngoại giao quốc phòng của Nhật Bản.

Thay vì bỏ phí các tàu chiến và máy bay cũ của Lực lượng Phòng vệ trên biển (MSDF), Tokyo giờ đây coi chúng là những tài sản chiến lược, có khả năng tạo ra lợi ích chính trị, kinh tế và an ninh lâu dài.

Vì thế, ngày càng nhiều khí tài vẫn hữu ích về mặt tác chiến được chuyển giao cho những đối tác muốn nâng cao năng lực. Nhiều quốc gia Đông Nam Á không đủ khả năng mua khí tài hiện đại của Nhật Bản như tàu hộ tống lớp Mogami, nhưng có thể dễ dàng tiếp nhận tài sản cũ với giá rẻ.

Tuy nhiên, nếu chỉ xem những đợt chuyển giao này như một hình thức hỗ trợ quân sự giá rẻ thì sẽ bỏ lỡ tính toán chiến lược lớn hơn của Tokyo. “Vị trí địa lý của Philippines có ý nghĩa then chốt trong việc răn đe Trung Quốc ở khu vực”, ông Hirohito Ogi, một chuyên gia chiến lược quốc phòng tại Nhật Bản, nhận định.

Ông cho rằng việc Tokyo hỗ trợ Manila tăng cường năng lực phòng thủ trên biển sẽ góp phần nâng cao an ninh của chính Nhật Bản. Theo nghĩa đó, Tokyo không đơn thuần xuất khẩu tàu chiến hay máy bay, mà đang xây dựng một kiến trúc thể chế cần thiết để biến các thương vụ chuyển giao quốc phòng thành những mối quan hệ chiến lược bền vững.

Có những lý do thực tế khiến Nhật Bản ngày càng sẵn sàng từ bỏ một số nền tảng khí tài cũ. Các lớp tàu chiến như Abukuma và Asagiri đang trở nên ít giá trị hơn đối với MSDF. Chúng đòi hỏi nhiều nhân lực vận hành, chi phí duy trì ngày càng cao và thiếu một số năng lực quan trọng cho việc định hình các hoạt động hải quân trong tương lai.

“MSDF vốn đã phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân sự nghiêm trọng, nên những con tàu này ngày càng trở thành gánh nặng thay vì tài sản cốt lõi”, ông Masashi Murano, chuyên gia quốc phòng tại Viện Hudson, nhận định. Bên cạnh đó còn có các yếu tố công nghiệp và kinh tế.

Nhu cầu đó bao gồm các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật, dịch vụ bảo dưỡng, nguồn cung phụ tùng thay thế ổn định và hỗ trợ hậu cần, các gói nâng cấp hiện đại hóa, hệ thống thông tin liên lạc và chỉ huy - kiểm soát, cũng như mua sắm các trang thiết bị khác do Nhật Bản sản xuất.

Chính phủ Nhật Bản được nói là đang thảo luận việc thành lập một tổ chức mới nhằm thúc đẩy xuất khẩu quốc phòng, hỗ trợ bảo dưỡng và đào tạo sau bàn giao. Nhật Bản cũng đang xem xét xây dựng phiên bản xuất khẩu trang thiết bị quân sự cho nước ngoài giống của Mỹ, trong đó chính phủ đóng vai trò là kênh xuất khẩu thay mặt cho doanh nghiệp.

Những sáng kiến như vậy phản ánh nhận thức ngày càng rõ ràng, rằng xuất khẩu không chỉ là chuyển giao phần cứng mà còn phụ thuộc vào sự hỗ trợ liên tục của chính phủ, bảo dưỡng trong suốt vòng đời sản phẩm, đào tạo và hợp tác công nghiệp. Đó chính là hệ sinh thái mà việc chuyển giao trang bị đã qua sử dụng có thể thiết lập tại các quốc gia đối tác.