Cái kết khi cho AI ra quyết định chiến tranh

Các hệ thống AI hàng đầu từ OpenAI, Anthropic và Google có xu hướng lựa chọn phương án sử dụng vũ khí hạt nhân trong phần lớn kịch bản mô phỏng chiến tranh, theo một nghiên cứu mới được công bố.

Kenneth Payne, chuyên gia tại King’s College London (Anh), đã sử dụng 3 mô hình ngôn ngữ lớn gồm GPT-5.2, Claude Sonnet 4 và Gemini 3 Flash để xây dựng các trò chơi chiến tranh giả lập. Những kịch bản này xoay quanh những cuộc khủng hoảng địa chính trị căng thẳng như tranh chấp biên giới, cạnh tranh tài nguyên khan hiếm và các mối đe dọa hiện hữu đối với sự tồn vong của một chế độ.

Trong mô phỏng, các hệ thống AI được cung cấp một “mức độ leo thang” với nhiều lựa chọn hành động, từ phản đối ngoại giao, nhượng bộ hoàn toàn cho đến phát động chiến tranh hạt nhân chiến lược. Tổng cộng 21 ván chơi đã được triển khai, tương ứng 329 lượt ra quyết định, tạo ra khoảng 780.000 từ giải thích cho các lựa chọn của mô hình.

Kết quả cho thấy trong 95% số trò chơi, ít nhất một vũ khí hạt nhân chiến thuật đã được sử dụng. “Điều cấm kỵ hạt nhân dường như không có sức ảnh hưởng mạnh mẽ đối với máy móc như đối với con người”, Payne nhận định.

Đáng chú ý, không có mô hình nào chọn phương án đầu hàng hoàn toàn, ngay cả khi rơi vào thế bất lợi nghiêm trọng. Ở mức độ cao nhất, các hệ thống chỉ tạm thời giảm leo thang căng thẳng. Bên cạnh đó, các kịch bản cũng ghi nhận tỷ lệ tai nạn cao trong bối cảnh chiến tranh hỗn loạn khi 86% cuộc xung đột xuất hiện những hành động leo thang vượt quá dự định ban đầu của AI.

James Johnson, chuyên gia tại Đại học Aberdeen (Anh), cho rằng phát hiện này đáng lo ngại nếu đặt trong bối cảnh rủi ro hạt nhân. Ông cảnh báo rằng khác với sự thận trọng thường thấy ở con người khi đối diện quyết định sống còn, các hệ thống AI có thể khuếch đại phản ứng của nhau, kéo theo hệ quả khó lường.

Mối quan tâm này càng trở nên đáng chú ý khi AI đang được nhiều quốc gia thử nghiệm trong các cuộc diễn tập chiến tranh. Theo ông Tong Zhao từ Đại học Princeton, hiện chưa rõ mức độ các cường quốc tích hợp hệ thống hỗ trợ ra quyết định bằng AI vào quy trình quân sự thực tế.

Dù vậy, Zhao cho rằng theo thông lệ, các quốc gia vẫn sẽ thận trọng khi cân nhắc trao vai trò liên quan đến vũ khí hạt nhân cho AI.

Theo Johnson, điều này đang đặt ra câu hỏi về nguyên tắc răn đe hủy diệt lẫn nhau. Trong các mô phỏng, khi một AI sử dụng vũ khí hạt nhân chiến thuật, đối phương chỉ giảm leo thang trong 18% trường hợp.

“AI có thể không quyết định chiến tranh hạt nhân, nhưng nó có thể định hình nhận thức và mốc thời gian đưa ra quyết định của con người”, Johnson nhận định.

Minh Hoàng