Cân bằng giữa phát triển thị trường và an toàn hệ thống

Đại biểu Trần Lan Phương, đoàn ĐBQH TP Hải Phòng

Rạch ròi phạm vi điều chỉnh và kiểm soát chặt chẽ thị trường giao ngay, giao dịch OTC

Đánh giá cao sự cần thiết ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh trong bối cảnh giá nông sản, nguyên liệu và năng lượng biến động mạnh, các đại biểu cho rằng doanh nghiệp rất cần các công cụ để phòng ngừa rủi ro thay vì chịu sự tác động thụ động của thị trường. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực có đòn bẩy tài chính, giao dịch xuyên biên giới và nguy cơ lan truyền rủi ro cao, đòi hỏi luật pháp phải được thiết kế chặt chẽ ngay từ gốc.

Góp ý cụ thể vào dự thảo, đại biểu Đoàn Thu Hà, đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn và đại biểu Trần Lan Phương, đoàn ĐBQH TP Hải Phòng cùng chung quan điểm khi chỉ ra điểm bất cập tại Điều 1, Điều 4 và thị trường giao ngay tại Điều 32.

Theo các đại biểu, dự thảo đang cho phép Sở Giao dịch hàng hóa tổ chức thị trường giao ngay trong khi trọng tâm của luật là phái sinh. Nếu thiếu ranh giới rõ ràng, các giao dịch có bản chất phái sinh có thể trá hình thành giao dịch giao ngay để né tránh nghĩa vụ ký quỹ và giám sát; ngược lại, hợp đồng mua bán hàng hóa thông thường có thể bị áp thêm thủ tục hành chính không cần thiết.

Từ thực tế đó, các đại biểu kiến nghị Ban soạn thảo bổ sung tại Điều 4 các nguyên tắc xác định bản chất giao dịch căn cứ vào nghĩa vụ giao nhận, thời hạn thanh toán và mục đích kinh tế thực tế chứ không chỉ dựa vào tên hợp đồng; đồng thời tại Điều 32 cần giao Chính phủ quy định tiêu chí chu kỳ thanh toán của giao dịch giao ngay, đảm bảo đồng bộ với Bộ luật Dân sự và Luật Thương mại.

Liên quan đến giao dịch OTC tại Điều 33 và tổ chức trung gian tại Điều 34, đại biểu Đoàn Thu Hà và đại biểu Trần Lan Phương lưu ý giao dịch OTC tuy linh hoạt nhưng phân tán, khó giám sát và tiềm ẩn rủi ro đối tác. Đồng thời, đề nghị cần phân biệt rõ giao dịch phòng ngừa rủi ro gắn với hàng hóa cơ sở thực tế với giao dịch mang tính đầu tư sử dụng đòn bẩy, từ đó áp dụng các yêu cầu công bố rủi ro, ký quỹ và báo cáo tương ứng.

Đặc biệt, các đại biểu đặc biệt lưu ý cần cân nhắc rất kỹ lưỡng quy định cho phép Sở Giao dịch và Trung tâm thanh toán bù trừ đồng thời kinh doanh dịch vụ môi giới OTC, nhằm phòng ngừa xung đột lợi ích khi các cơ quan này vừa vận hành, giám sát thị trường vừa trực tiếp làm môi giới.

Đại biểu Hoàng Văn Tuyên, đoàn ĐBQH TP Hải Phòng.

Bảo vệ nhà đầu tư, chuẩn hóa chuỗi giá trị và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ

Về chính sách phát triển thị trường gắn với nông sản thế mạnh tại Điều 5, đại biểu Đoàn Thu Hà và đại biểu Trần Lan Phương nhấn mạnh rằng vấn đề cốt lõi không chỉ là hình thành thêm sản phẩm, mà quan trọng hơn là các sản phẩm đó có thực sự giúp doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất phòng ngừa rủi ro giá hay không. Để đạt được điều này, cần quy định rõ trách nhiệm xây dựng tiêu chuẩn hàng hóa cơ sở, cơ sở dữ liệu giá, hệ thống kho và chứng thư kho điện tử có khả năng kiểm chứng.

Đại biểu Hoàng Văn Tuyên, đoàn ĐBQH TP Hải Phòng nêu quan điểm về khả năng tiếp cận của khu vực vùng khó khăn và đề nghị Chính phủ cần đánh giá, lượng hóa đầy đủ chi phí tham gia thị trường (bao gồm chi phí ký quỹ, giao dịch, tư vấn và tiếp cận thông tin) để có giải pháp giảm chi phí tuân thủ, giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã và nông dân thực sự thụ hưởng chính sách.

Để bảo vệ nhà đầu tư và đảm bảo an toàn thanh toán tại Điều 17, Điều 18 và Điều 42, đại biểu Đoàn Thu Hà và đại biểu Trần Lan Phương kiến nghị: Về phân loại nhà đầu tư, Chính phủ cần quy định khung tiêu chí thống nhất có thể kiểm chứng tại khoản 6 Điều 42 thay vì để tổ chức trung gian tự đặt ra tiêu chuẩn khi bản thân họ cũng có lợi ích từ việc mở rộng khách hàng. Tổ chức trung gian phải chịu trách nhiệm thẩm định, lưu hồ sơ cảnh báo rủi ro và giải trình khi có tranh chấp; Về an toàn tài sản, tài sản ký quỹ của nhà đầu tư phải được quản lý tách biệt tuyệt đối, quỹ hỗ trợ thanh toán sử dụng đúng thứ tự và giới hạn; tuyệt đối không dùng tài sản của nhà đầu tư không vi phạm để xử lý tổn thất của thành viên khác.

Về liên thông quốc tế và can thiệp khẩn cấp, các đại biểu đánh giá cao việc liên thông quốc tế (đặc biệt từ thực tiễn sôi động tại các địa phương biên giới như Lạng Sơn), nhưng các đại biểu lưu ý cần quy định chặt chẽ hơn về điều kiện đối tác, chia sẻ dữ liệu, xử lý mất khả năng thanh toán. Đối với Điều 51, cần quy định rõ căn cứ, thẩm quyền, thời hạn và cơ chế kiểm soát khi áp dụng các biện pháp can thiệp khẩn cấp (như tạm ngừng giao dịch, tăng ký quỹ, đóng vị thế) để tránh gây ảnh hưởng bất lợi đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.