Cần khai thông quyết liệt 4 nút thắt lớn để kinh tế tư nhân bứt phá

Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025) vừa được Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố đã làm rõ bức tranh kinh tế tư nhân về sức bền, niềm tin, đặc biệt là những điểm nghẽn cần khơi thông để khu vực này tiếp tục vươn lên và phát triển bền vững.

Với sự tham gia của 3.546 doanh nghiệp tư nhân trong nước, 586 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và 1.001 hộ kinh doanh trên toàn bộ 34 tỉnh, thành phố, báo cáo, đã chỉ ra 4 điểm nghẽn lớn của khu vực tư nhân hiện nay.

Thứ nhất, khó khăn về thị trường đầu ra. 60,2% doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng, tăng mạnh so với mức 45,3% năm 2024 và 41% năm 2022.

Khó khăn này xuất hiện ở hầu hết lĩnh vực, từ công nghiệp chế tạo, xây dựng, thương mại cho đến nông nghiệp, thủy sản.

“Điều đó cho thấy các địa phương cần có giải pháp khơi thông thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm khách hàng và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA)”, ông Đậu Anh Tuấn – Phó Tổng thư ký VCCI nhìn nhận.

Thứ hai, tiếp cận vốn. 75,5% doanh nghiệp cho biết không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm. Tỷ lệ khoản vay yêu cầu thế chấp tại Việt Nam lên tới 93,5%, cao hơn đáng kể so với Malaysia (33,4%), Thái Lan (55,8%) và mức trung bình toàn cầu (68,3%).

Theo ông Tuấn, dù Nghị quyết 68 đã mở đường cho nhiều cơ chế hỗ trợ vốn, song các giải pháp như quỹ bảo lãnh tín dụng hay cho vay theo dòng tiền vẫn chưa thực sự đi vào thực tiễn.

Ông Đậu Anh Tuấn – Phó Tổng thư ký VCCI.

Thứ ba, minh bạch và dự báo chính sách. Chỉ khoảng 6-8% doanh nghiệp có thể thường xuyên dự đoán thay đổi chính sách; 51,9% phải dựa vào mạng xã hội để cập nhật dự thảo văn bản.

“Như vậy, có thể nói việc phổ biến chính sách qua các kênh truyền thống chưa đủ hiệu quả, các địa phương cần tận dụng mạng xã hội để truyền tải thông tin đến doanh nghiệp tốt hơn”, Phó Tổng thư ký VCCI nêu.

Thứ tư, chi phí không chính thức. Có 26% doanh nghiệp phản ánh phát sinh chi phí không chính thức khi xin giấy phép kinh doanh, cao gần gấp 3 lần mức trung bình khu vực (9,5%).

Báo cáo cũng chỉ ra năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp Việt Nam còn khoảng cách khá lớn so với khu vực khi chỉ có 8,8% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sản phẩm hoặc dịch vụ, thấp hơn Malaysia (21,7%), Thái Lan (18,9%) và mức trung bình Đông Á - Thái Bình Dương (28,5%).

Đối với khu vực hộ kinh doanh, có tới 81,5% hộ ghi nhận doanh thu sụt giảm trong năm qua, đặt ra yêu cầu cấp thiết về một lộ trình chuyển đổi và hỗ trợ phát triển bền vững.

“Báo cáo cung cấp một bức tranh vừa có những mảng sáng của sự phát triển nhưng cũng có những nốt trầm về quy mô và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam”, ông Tuấn nói.

Do đó, VCCI khuyến nghị 5 nhóm giải pháp chính: khơi thông và mở rộng thị trường cho doanh nghiệp; cải thiện khả năng tiếp cận vốn và các chính sách hỗ trợ tài chính; nâng cao năng lực quản trị và đổi mới sáng tạo cho doanh nghiệp; tiếp tục giảm bớt các rào cản hành chính và chi phí không chính thức; có chính sách đặc thù để thúc đẩy hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Duy Hưng – Thành viên HĐQT Tập đoàn Tân Hiệp Phát - doanh nghiệp tư nhân trải qua hơn 30 năm hoạt động cho rằng, để khu vực kinh tế tư nhân phát triển vượt bậc, đi nhanh hơn và đi xa hơn thì sức sống tự thân của doanh nghiệp là chưa đủ.

“Doanh nghiệp cần sự ổn định, sự minh bạch và công bằng. Cần quyền kinh doanh và quyền tài sản được bảo vệ. Cần thủ tục hành chính đơn giản, cần một hệ thống thực thi chính sách hiệu quả từ Trung ương đến địa phương”, ông Hưng bày tỏ.

Theo ông Hưng, thế giới đang thay đổi rất nhanh. Công nghệ thay đổi, xu hướng thay đổi và cạnh tranh cũng thay đổi. Biến động địa chính trị ngày càng phức tạp. Những thay đổi đó tạo ra khó khăn, nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội để doanh nghiệp tái cấu trúc, nâng cấp quản trị, đầu tư công nghệ và tham gia vào những lĩnh vực mới.

Ở trong nước, Việt Nam vẫn còn rất nhiều nguồn lực chưa được khai thác hết. Nhiều ngành, nhiều địa phương, nhiều lĩnh vực vẫn còn dư địa để thay đổi tốt hơn và phát triển nhanh hơn. Doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đang đứng trước một cơ hội, một thời điểm rất đặc biệt.

“Nhưng cơ hội thì không chờ đợi chúng ta, và cơ hội cũng không tự nhiên biến thành kết quả. Nếu thể chế không cải cách, nếu môi trường kinh doanh không được cải thiện, nếu các vướng mắc không được tháo gỡ kịp thời và nếu doanh nghiệp không tự đổi mới, thì cơ hội sẽ trôi qua.

Cải cách cần được thể hiện trước hết ở cấp cơ sở – nơi doanh nghiệp tương tác với thủ tục hàng ngày. Nếu cấp cơ sở thực thi tốt thì doanh nghiệp sẽ cảm nhận được rất nhanh. Ngược lại, nếu thực thi chậm, thì những chủ trương, chính sách sẽ khó đi vào đời sống. Mọi cải cách chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra kết quả cụ thể cho doanh nghiệp và người dân”, Thành viên HĐQT Tập đoàn Tân Hiệp Phát nhấn mạnh.