Cần minh bạch quy định đầu tư trong lĩnh vực hàng hải

VCCI kiến nghị cần minh bạch quy định đầu tư trong lĩnh vực hàng hải để đảm bảo quyền lợi của nhà đầu tư. Ảnh minh họa: TTXVN

VCCI đánh giá cao nỗ lực của Bộ Xây dựng - cơ quan soạn thảo, trong việc hợp nhất Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015 và Luật Giao thông đường thủy nội địa năm 2004, theo đó Dự thảo đã cô đọng, tích hợp và giảm được gần 70% số lượng điều luật so với hai luật cũ.

Tuy nhiên, để hoàn thiện Dự thảo, VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc, xem xét thêm một số vấn đề.

Về chuyển đổi xanh, Dự thảo quy định tổ chức, cá nhân đầu tư, xây dựng, quản lý, khai thác bến cảng biển, cảng, bến thủy nội địa, tàu thuyền và cơ sở đóng mới, sửa chữa, hoán cải tàu thuyền “có trách nhiệm thực hiện chuyển đổi xanh, giảm phát thải… theo lộ trình được hưởng cơ chế, chính sách hỗ trợ”.

Theo VCCI, về định hướng, quy định bám sát Công ước quốc tế về ngăn ngừa ô nhiễm từ tàu biển (Marpol) của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) và cam kết Net Zero của Việt Nam vào năm 2050. Tuy nhiên, quy định “có trách nhiệm thực hiện… theo lộ trình” là mang tính bắt buộc. Việc chuyển đổi đội tàu và hạ tầng cảng sang nhiên liệu xanh đòi hỏi chi phí khổng lồ. Nếu Dự thảo chỉ quy định chung chung là “được hưởng cơ chế hỗ trợ” sẽ khiến doanh nghiệp rất lo ngại vì không rõ hỗ trợ bao nhiêu, lấy từ đâu, trong khi nghĩa vụ tuân thủ là bắt buộc.

Do đó, VCCI đề nghị minh bạch hóa lộ trình này ngay trong Luật hoặc giao Chính phủ quy định nhưng phải đảm bảo nguyên tắc: Lộ trình chuyển đổi bắt buộc phải tương thích với nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước và khả năng chịu đựng của nền kinh tế.

Về thời hạn hoạt động và chuyển giao dự án đầu tư xây dựng bến cảng biển (Điều 18 Dự thảo), VCCI cho rằng cách thức thiết kế tại điều khoản này cần được xem xét ở các góc độ.

Thứ nhất, tính thống nhất với pháp luật đầu tư, khoản 2 Điều 18 quy định “khi hết thời hạn hoạt động của dự án, Nhà nước thực hiện thu hồi dự án, nhà đầu tư phải bàn giao nguyên trạng kết cấu hạ tầng cảng biển cho cơ quan nhà nước và không được bồi hoàn giá trị tài sản”. Quy định này đang được hiểu, Nhà nước sẽ thu hồi dự án khi dự án đầu tư hết thời hạn hoạt động.

Quy định này không thống nhất với pháp luật đầu tư 2025. Theo quy định tại khoản 5 Điều 31 Luật Đầu tư 2025, khi hết thời hạn hoạt động của dự án đầu tư, nếu nhà đầu tư có nhu cầu tiếp tục thực hiện dự án đầu tư và đáp ứng điều kiện theo quy định của pháp luật thì được xem xét gia hạn hoạt động dự án.

Việc Dự thảo quy định, hết thời hạn dự án, nhà đầu tư phải bàn giao dự án, Nhà nước sẽ thu hồi, tổ chức quản lý khai thác hoặc thực hiện lựa chọn nhà đầu tư, đơn vị khai thác là chưa phù hợp với Luật Đầu tư vì nhà đầu tư có quyền được gia hạn dự án. Quy định này sẽ tác động rất lớn đến quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư ban đầu.

Thứ hai, về tính tính hợp lý của quy định, khoản 5 Điều 18 Dự thảo quy định, trước thời điểm hết hạn dự án, nhà đầu tư đang khai thác dự án được tham gia chọn lại để tiếp tục đầu tư, khai thác kết cấu hạ tầng cảng biển nếu đáp ứng các điều kiện. Như vậy, theo quy định này hết thời hạn của dự án, nhà đầu tư đang khai thác phải tham gia vào quy trình chọn lại với các nhà đầu tư khác để được tiếp tục khai thác dự án.

Theo VCCI, điều này là chưa phù hợp vì nhà đầu tư có quyền gia hạn dự án đầu tư nếu đáp ứng điều kiện, bên cạnh đó, quy định này sẽ tạo ra rủi ro rất lớn cho nhà đầu tư khi có nguy cơ không được tiếp tục khai thác dự án mà mình đã bỏ vốn để đầu tư ban đầu. Mặt khác, quy định này cũng tạo ra thủ tục hành chính phức tạp để lựa chọn nhà đầu tư khai thác dự án (phải tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư), trong khi đáng lẽ ra, nhà đầu tư chỉ cần phải thực hiện thủ tục gia hạn dự án theo quy định của pháp luật đầu tư.

Từ những phân tích trên, VCCI đề nghị xem xét thiết kế lại quy định theo hướng: Quy định khi hết thời hạn dự án đầu tư, nếu nhà đầu tư đáp ứng các điều kiện theo quy định và có nhu cầu thì được thực hiện thủ tục gia hạn dự án đầu tư theo quy định của pháp luật đầu tư. Đồng thời, áp dụng quy định chuyển giao dự án, lựa chọn nhà đầu tư khác khai thác dự án trong trường hợp dự án đầu tư hết thời hạn hoạt động và nhà đầu tư không đáp ứng điều kiện để tiếp tục khai thác hoặc không còn nhu cầu khai thác.

Đối với vấn đề khai thác kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy nội địa,khoản 2 Điều 19 Dự thảo quy định: “Kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy nội địa do tổ chức, cá nhân đầu tư bằng nguồn vốn ngoài ngân sách sẽ tự quyết định hình thức quản lý, khai thác theo quy định của pháp luật và có trách nhiệm bàn giao lại cho Nhà nước để quản lý khai thác khi Nhà nước có quyết định thu hồi vì mục đích an ninh, quốc phòng hoặc khi kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy nội địa thuộc dự án chấm dứt hoạt động hoặc khi dự án bị chấm dứt hoạt động trước thời hạn”.

VCCI cho rằng, quy định này chưa rõ ở 2 điểm.

Một là, các trường hợp dự án chấm dứt hoạt động hoặc khi dự án bị chấm dứt hoạt động trước thời hạn là các trường hợp nào? Các trường hợp này có tương ứng với quy định về chấm dứt hoạt động dự án của tại Điều 36 Luật Đầu tư 2025 không?

Hai là, trong trường hợp phải bàn giao lại cho Nhà nước để quản lý khai thác, nhà đầu tư có được bồi hoàn hay không? Cơ chế giải quyết để đảm bảo quyền lợi cho nhà đầu tư như thế nào? Số vốn đầu tư kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy nội địa là rất lớn, vì vậy khi Nhà nước tiến hành thu hồi và yêu cầu chuyển giao bắt buộc dự án vì lợi ích công, quyền lợi của nhà đầu tư cần được xem xét và đảm bảo. Điều này sẽ phản ánh tính công bằng và đảm bảo của Nhà nước đối với các nhà đầu tư khi thực hiện dự án tại nước ta.

Để đảm bảo tính minh bạch của quy định và đảm bảo quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư, VCCI đề nghị quy định rõ các vấn đề trên.

Bên cạnh những nội dung trên, VCCI cũng góp ý cụ thể về nhiều nội dung khác của Dự thảo như: đóng mới, hoán cải, sửa chữa tàu thuyền; hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển; vận tải hành khách, hành lý bằng đường thủy nội địa; đại lý tàu thuyền; quản lý giá dịch vụ cảng thủy nội địa…/.