Cần một chuẩn chung để công viên, cây xanh thực sự là không gian dành cho người dân

Trao đổi với Báo Xây dựng về dự thảo Thông tư ban hành kèm theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về công viên, cây xanh, bà Đặng Anh Thư, Phó Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng) đã làm rõ sự cần thiết xây dựng quy chuẩn, những điểm mới, tác động đối với các địa phương và lộ trình đưa các quy định vào thực tiễn.

Lấp khoảng trống kỹ thuật trong quản lý công viên, cây xanh

Thưa bà, Bộ Xây dựng đang xây dựng dự thảo Thông tư ban hành kèm theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về công viên, cây xanh. Xin bà cho biết, vì sao cần xây dựng quy chuẩn này trong bối cảnh hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn hiện hành đã có một số quy định về quy hoạch xây dựng và quy hoạch cây xanh sử dụng công cộng?

Cần một chuẩn chung để công viên, cây xanh thực sự là không gian dành cho người dân

Bà Đặng Anh Thư: Việc xây dựng công viên, phát triển cây xanh đô thị và nông thôn là chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước nhằm nâng cao chất lượng sống, cải thiện môi trường và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, hệ thống văn bản hiện hành vẫn còn những khoảng trống cần sớm được lấp đầy.

Hiện nay, các quy chuẩn, tiêu chuẩn liên quan trực tiếp chủ yếu gồm QCVN 01:2026/BXD về Quy hoạch xây dựng và TCVN 9257:2012 về Quy hoạch cây xanh sử dụng công cộng trong các đô thị.

QCVN 01:2026/BXD chủ yếu quy định các chỉ tiêu về quy hoạch không gian xanh, diện tích đất cây xanh sử dụng công cộng, giới hạn mật độ xây dựng gộp trong công viên không quá 5%, nhưng chưa có yêu cầu kỹ thuật cụ thể đối với bản thân công trình công viên. TCVN 9257:2012 mới đề cập cơ cấu sử dụng đất, chưa quy định cụ thể về tổ chức không gian cảnh quan, an ninh, an toàn, tiện ích, công năng, hạ tầng kỹ thuật và môi trường.

Đối với cây xanh, trước đây Thông tư số 20/2005/TT-BXD và Thông tư số 20/2009/TT-BXD sửa đổi, bổ sung đã quy định khá chi tiết về kỹ thuật trồng cây xanh đô thị. Tuy nhiên, theo yêu cầu của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015, các nội dung mang tính quy trình, quy chuẩn kỹ thuật phải được chuyển hóa thành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

Khoảng trống này dẫn đến những bất cập trong thực tiễn như đơn vị tư vấn thiếu công cụ pháp lý thống nhất để thiết kế; cơ quan quản lý địa phương thiếu căn cứ thẩm định, kiểm tra; một số công viên thiếu chuẩn mực về phân loại, kiểm soát khu vực kinh doanh, an ninh, an toàn và khả năng tiếp cận cho người khuyết tật. Việc trồng cây xanh đường phố tại một số nơi chưa bảo đảm khoảng cách an toàn giao thông, hạ tầng kỹ thuật, dẫn đến cây gãy đổ, xâm hại vỉa hè, công trình ngầm.

Đặc biệt, Nghị định số 258/2025/NĐ-CP ngày 9/10/2025 của Chính phủ về quản lý công viên, cây xanh, mặt nước đã giao Bộ Xây dựng trách nhiệm ban hành hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn về công viên, cây xanh, mặt nước.

Vì vậy, việc xây dựng, ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về Công viên, cây xanh ở thời điểm hiện nay là hết sức cấp thiết.

Kiểm soát "bê tông hóa", nâng chuẩn không gian công cộng

Thưa bà, dự thảo bổ sung nhiều quy định mới về phân loại công viên, khu vực kinh doanh, cây xanh, hạ tầng kỹ thuật, an ninh, an toàn. Xin bà cho biết, những quy định này sẽ tác động thế nào đến đầu tư, quản lý công viên, cây xanh tại các địa phương?

Bà Đặng Anh Thư: Đây là những nội dung cốt lõi, tác động khá toàn diện đến quy hoạch, đầu tư xây dựng và quản lý, vận hành.

Việc phân loại công viên theo chức năng phục vụ gồm công viên cây xanh, công viên đa chức năng và theo phạm vi phục vụ gồm công viên cấp đơn vị ở, công viên cấp khu vực sẽ giúp địa phương xác định rõ ngay từ khâu lập dự án về tính chất, quy mô, các khu chức năng cần bố trí, tránh đầu tư dàn trải, thiếu định hướng.

Một điểm đáng chú ý là quy chuẩn kiểm soát khu vực có mục đích kinh doanh trong công viên với mật độ xây dựng gộp tối đa 25%, chiều cao công trình không quá 12m, bố trí tập trung, không chia cắt không gian cây xanh và hệ thống đi bộ chính.

Quy định này vừa góp phần ngăn tình trạng "bê tông hóa", thương mại hóa công viên, vừa tạo hành lang pháp lý để địa phương thu hút nguồn lực xã hội hóa, khai thác dịch vụ mà không làm suy giảm chức năng công cộng.

Đối với cây xanh, các quy định về phân loại cây, kích thước tối thiểu khi đưa ra trồng, ô đất trồng cây, khoảng cách an toàn với góc phố, họng cứu hỏa, dải phân cách... sẽ thống nhất kỹ thuật trồng, chăm sóc trên cả nước, hạn chế nguy cơ cây gãy đổ và ảnh hưởng đến giao thông, hạ tầng kỹ thuật.

Cùng với đó, các yêu cầu về giao thông, cấp thoát nước, chiếu sáng, vệ sinh môi trường, camera giám sát, biển cảnh báo và khả năng tiếp cận cho người khuyết tật theo QCVN 10:2024/BXD sẽ góp phần nâng chất lượng công viên, hướng tới không gian công cộng an toàn, văn minh, nhân văn hơn.

Việc áp dụng những yêu cầu mới có thể làm tăng chi phí đầu tư ban đầu đối với một số hạng mục như camera, nhà vệ sinh công cộng, giao thông nội bộ, hạ ngầm đường dây, đường ống. Tuy nhiên, đây là những khoản đầu tư cần thiết để nâng cao chất lượng vận hành và giảm chi phí bảo trì, sửa chữa về lâu dài.

Vậy Bộ Xây dựng sẽ có những giải pháp gì để quy chuẩn được triển khai thống nhất sau khi ban hành, thưa bà?

Bà Đặng Anh Thư: Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng với vai trò cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ phối hợp tổ chức phổ biến, tập huấn chuyên sâu cho Sở Xây dựng các tỉnh, thành phố, đơn vị tư vấn thiết kế, chủ đầu tư; biên soạn tài liệu, sổ tay hướng dẫn kỹ thuật đối với những nội dung mới, khó áp dụng.

Bộ cũng sẽ hướng dẫn địa phương cụ thể hóa quy chuẩn phù hợp điều kiện thực tế, như xác định chủng loại cây phù hợp khí hậu, thổ nhưỡng từng vùng miền, gắn với bản sắc địa phương.

Công viên, cây xanh có ý nghĩa quan trọng đối với đời sống người dân và hệ thống hạ tầng đô thị.

Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu cây xanh, công viên đô thị; khuyến khích ứng dụng tưới tự động, chiếu sáng thông minh, camera giám sát kết nối trung tâm điều hành đô thị thông minh.

Công tác thanh tra, kiểm tra việc tuân thủ quy chuẩn cũng sẽ được tăng cường; đồng thời gắn triển khai quy chuẩn với các chương trình phát triển hạ tầng xanh, thoát nước, chống ngập úng đô thị và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đối với các dự án đã được phê duyệt trước khi quy chuẩn có hiệu lực sẽ có lộ trình, quy định chuyển tiếp linh hoạt để không gây xáo trộn.

Đảm bảo tiến độ ban hành

Thưa bà, dự thảo Thông tư ban hành kèm theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về công viên, cây xanh hiện đang được Bộ Xây dựng hoàn thiện. Xin bà cho biết, tiến độ hoàn thiện, thời điểm dự kiến ban hành và có hiệu lực của Thông tư?

Bà Đặng Anh Thư: Về tiến độ, thực hiện Quyết định số 126/QĐ-BXD ngày 29/01/2026 của Bộ trưởng Bộ Xây dựng ban hành Chương trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật năm 2026, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng đã hoàn thiện dự thảo lần 1 và có Văn bản số 6175/BXD-KCHT ngày 24/4/2026 gửi lấy ý kiến rộng rãi các Bộ, ngành, địa phương; đồng thời đăng tải hồ sơ dự thảo trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn đo lường chất lượng và Cổng thông tin điện tử của Bộ Xây dựng từ ngày 24/4/2026 để các tổ chức, cá nhân, chuyên gia, người dân tham gia góp ý.

Trên cơ sở tổng hợp, tiếp thu ý kiến góp ý, Cục đã hoàn chỉnh dự thảo lần 2 và hiện đang gửi hồ sơ đề nghị Vụ Khoa học, công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng thẩm định theo quy định. Theo kế hoạch đã được Bộ trưởng phê duyệt, hồ sơ dự thảo sẽ được gửi thẩm định trong tháng 11/2026 và trình Bộ trưởng xem xét, ban hành trong tháng 12/2026.

Về hiệu lực thi hành, căn cứ quy định của Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng đề xuất Thông tư có hiệu lực sau 6 tháng kể từ ngày ký ban hành. Như vậy, nếu được ban hành trong tháng 12/2026 như kế hoạch, Thông tư dự kiến sẽ chính thức có hiệu lực vào khoảng giữa năm 2027. Khoảng thời gian 06 tháng này nhằm tạo điều kiện để các địa phương, tổ chức tư vấn, chủ đầu tư có thời gian nghiên cứu, chuẩn bị nguồn lực trước khi quy chuẩn bắt buộc áp dụng.

Để việc triển khai được đồng bộ, hiệu quả ngay sau khi quy chuẩn được ban hành, Bộ Xây dựng sẽ không chờ đến thời điểm quy chuẩn có hiệu lực mới bắt đầu hướng dẫn, mà sẽ tổ chức phổ biến, tập huấn sớm ngay sau khi Thông tư được ký ban hành, tận dụng tối đa khoảng thời gian chuyển tiếp 6 tháng.

Cùng với việc phối hợp chặt chẽ với Sở Xây dựng các tỉnh, thành phố để nắm bắt khó khăn, vướng mắc thực tế tại cơ sở, Bộ sẽ xây dựng tài liệu hướng dẫn kỹ thuật chi tiết, thiết lập đầu mối, đường dây nóng tiếp nhận, xử lý các ý kiến phản ánh trong quá trình áp dụng, bảo đảm quy chuẩn sớm đi vào cuộc sống, phát huy hiệu quả thiết thực trong công tác quy hoạch, đầu tư xây dựng và quản lý công viên, cây xanh trên phạm vi cả nước.

Trân trọng cảm ơn bà!