Thanh tra Chính phủ nêu loạt hạn chế trong quản lý, khai thác khoáng sản tại Bắc Ninh

Thanh tra Chính phủ vừa ban hành Thông báo số 1065/TB-TTCP về Kết luận thanh tra chuyên đề công tác quản lý thăm dò, khảo sát, quy hoạch, cấp phép, khai thác, vận chuyển đối với các mỏ vật liệu xây dựng tại tỉnh Bắc Giang (nay là tỉnh Bắc Ninh). Trước đó, ngày 26/2/2026, Thanh tra Chính phủ ban hành Kết luận số 71/KL-TTCP về nội dung này.

Quy hoạch, cấp phép và quản lý khoáng sản còn hạn chế

Thanh tra Chính phủ đánh giá, giai đoạn từ năm 2019 đến tháng 6/2024, công tác quản lý nhà nước về khoáng sản trên địa bàn đã đạt được những kết quả nhất định.

Nhiều văn bản về quản lý khoáng sản, chỉ đạo, điều hành và tổ chức thực hiện Luật Khoáng sản, các quy định của Chính phủ, bộ, ngành được ban hành. Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật được quan tâm; hoạt động cấp phép, thẩm định, phê duyệt trữ lượng khoáng sản cơ bản được thực hiện đúng thời gian, trình tự. Công tác quản lý khoáng sản chưa khai thác được tăng cường, tình trạng khai thác trái phép có chuyển biến tích cực; thanh tra, kiểm tra, hậu kiểm được chú trọng.

Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ chỉ ra 10 nhóm hạn chế, thiếu sót, vi phạm trong công tác quản lý.

Đáng chú ý, việc lập, bổ sung quy hoạch trước thời kỳ thanh tra còn manh mún, phải điều chỉnh, bổ sung nhiều lần. Quy hoạch khoáng sản trong Quy hoạch tỉnh còn chồng lấn, không phù hợp với một số quy hoạch khác như xây dựng, đô thị, nông thôn, dẫn đến vướng mắc khi chấp thuận đầu tư thực hiện dự án khai thác khoáng sản. Việc trình phê duyệt khoanh định khu vực cấm, tạm thời cấm hoạt động khoáng sản trên địa bàn chưa hoàn thành theo quy định.

Việc khoanh định khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản có trường hợp chưa đúng tiêu chí; mục tiêu khoanh định không đấu giá tại một số điểm mỏ chưa thống nhất với mục tiêu ghi trong giấy phép khai thác khoáng sản.

Khoáng sản vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh chủ yếu gồm đất san lấp, sét gạch, ngói và cát, sỏi

Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra việc cấp giấy phép khai thác khoáng sản cho chủ dự án là cơ quan nhà nước hoặc đơn vị sự nghiệp công lập không đủ điều kiện hành nghề khai thác khoáng sản là chưa đúng quy định của Luật Khoáng sản năm 2010. Các đơn vị này không hạch toán được kinh tế, dẫn đến khó khăn trong quản lý quá trình khai thác, tiêu thụ sản phẩm, kê khai và xuất hóa đơn.

Bên cạnh đó, trình tự thực hiện thủ tục cấp phép thăm dò, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng còn rườm rà, phức tạp, liên quan đến nhiều ngành, lĩnh vực, nhiều cấp khiến quá trình hoạt động khoáng sản của doanh nghiệp bị kéo dài, phát sinh vướng mắc, bất cập, chưa đáp ứng kịp thời nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Một hạn chế khác được nêu là UBND tỉnh ủy quyền cho UBND cấp huyện cấp giấy phép khai thác khoáng sản cho hộ gia đình, cá nhân khi san gạt, cải tạo mặt bằng trong diện tích đất ở, đất trồng cây lâu năm nhưng công tác kiểm tra việc thực hiện của cấp huyện theo ủy quyền hầu như không được thực hiện.

Thanh tra Chính phủ đồng thời xác định việc áp dụng tiền tương đương tiền thuê đất đối với các mỏ đất san lấp chưa đúng quy định. Công tác quản lý doanh nghiệp trong lắp đặt trạm cân, lưu trữ số liệu trạm cân còn hạn chế, chưa đầy đủ; còn doanh nghiệp không thực hiện mua bảo hiểm cho máy móc, thiết bị và phương tiện vận tải trong hoạt động khai thác khoáng sản.

Công tác đóng cửa mỏ cũng được chỉ ra còn bất cập. Việc đôn đốc chưa quyết liệt, chưa có giải pháp xử lý triệt để đối với những mỏ chưa lập hồ sơ đóng cửa; chất lượng thẩm định đề án đóng cửa mỏ có trường hợp chưa phù hợp thực tế, phải điều chỉnh nhiều lần. Việc kiểm tra, đôn đốc thực hiện đề án chưa thường xuyên dẫn đến còn có tình trạng vi phạm. 

Yêu cầu thu hồi hơn 8,8 tỷ đồng nợ nghĩa vụ tài chính

Một trong những nội dung đáng chú ý tại kết luận thanh tra là tình trạng nợ đọng nghĩa vụ tài chính của một số tổ chức, đơn vị khai thác khoáng sản với tổng số tiền 8.808.991.354 đồng.

Thanh tra Chính phủ cũng đánh giá việc quản lý hoạt động của các dự án mỏ còn thiếu chặt chẽ, để xảy ra nhiều hạn chế, thiếu sót, vi phạm được phát hiện qua kiểm tra, xác minh đối với 9 dự án mỏ.

Theo kết luận, trách nhiệm để xảy ra những hạn chế, thiếu sót, vi phạm thuộc UBND tỉnh Bắc Giang, lãnh đạo UBND tỉnh phụ trách lĩnh vực trong thời kỳ thanh tra; lãnh đạo các sở, ngành tham mưu có liên quan; lãnh đạo UBND các huyện, xã, thôn; chủ đầu tư các dự án mỏ cùng các cá nhân, tổ chức liên quan.

Từ kết quả thanh tra, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo UBND tỉnh Bắc Ninh tổ chức kiểm điểm trách nhiệm của tập thể, cá nhân liên quan trong thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao, tham mưu, đề xuất, quản lý để xảy ra các vi phạm, hạn chế, thiếu sót. Căn cứ kết quả kiểm điểm, Chủ tịch UBND tỉnh xử lý trách nhiệm theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý; trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự thì chuyển cơ quan điều tra xử lý theo quy định.

Thanh tra Chính phủ đề nghị UBND tỉnh Bắc Ninh khẩn trương hoàn thiện hồ sơ khoanh định khu vực cấm, tạm thời cấm hoạt động khoáng sản; rà soát quy hoạch các điểm mỏ vật liệu xây dựng, bảo đảm phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch ngành, lĩnh vực và kế hoạch sử dụng đất; đồng thời dự báo, đánh giá nhu cầu để có giải pháp khắc phục tình trạng khan hiếm, giá cao.

Tỉnh được yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động thăm dò, khai thác, chế biến, vận chuyển; xử lý kịp thời vi phạm về sử dụng đất, môi trường, khai thác; tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý, giám sát; thường xuyên kiểm tra việc lắp đặt trạm cân, camera giám sát tại khu vực khai thác. Các doanh nghiệp chưa thực hiện đóng cửa mỏ theo quy định phải được đôn đốc, kiểm tra và xử lý nghiêm.