Cần tiêu chí thống nhất trong cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa tham dự Phiên họp. Ảnh: NHƯ Ý

Không cắt giảm cơ học để đủ chỉ tiêu

Chiều 05/8, tiếp tục Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận ở hội trường về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư.

Tại Phiên thảo luận, nhiều đại biểu Quốc hội (ĐBQH) bày tỏ ủng hộ việc tiếp tục cắt giảm Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện tại Phụ lục IV của Dự thảo Luật (Danh mục), chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Qua đó, góp phần mở rộng quyền tự do kinh doanh và giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, nhiều đại biểu cùng chung quan điểm: Không nên cắt giảm cơ học để đạt chỉ tiêu cắt giảm 30%.

Đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai) cho rằng, cắt giảm bao nhiêu ngành, nghề không quan trọng bằng cắt như thế nào để không tạo hậu quả khó khắc phục. Theo đại biểu, điều quan trọng nhất là cắt giảm điều kiện kinh doanh và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải có nguyên tắc, không thể cắt theo cách cơ học để đủ chỉ tiêu.

Mặc dù Tờ trình của Chính phủ khẳng định, thi hành luật không phát sinh nguồn lực mới và cam kết tăng cường hậu kiểm, xây dựng cơ sở dữ liệu ở hầu hết các ngành, nghề, song đại biểu Lê Hoàng Anh cho rằng, hai điều này “không thể cùng đúng”.

“Hàn Quốc khi chuyển sang hậu kiểm dựa trên rủi ro đã tăng gấp đôi số thanh tra viên chỉ trong vòng một năm. Nguồn lực không tương xứng thì hậu kiểm sẽ chỉ là lời nói” - đại biểu dẫn ví dụ.

Đại biểu Lê Hoàng Anh phát biểu thảo luận. Ảnh: VPQH

Từ lý giải trên, đại biểu đề nghị Dự thảo Luật cần bổ sung ngay một khoản quy định các nguyên tắc chuyển đổi từ tiền kiểm sang hậu kiểm làm căn cứ chung, ràng buộc khi xây dựng phương án thay thế cho ngành, nghề trong Danh mục, thay vì mỗi Bộ làm theo cách riêng như hiện nay. Đó là phân loại theo mức độ rủi ro, bảo đảm đồng bộ về thời điểm, nguồn lực tương xứng, không biến tướng thành điều kiện trá hình.

Đối với ngành, nghề nào chưa có văn bản thay thế khi Phụ lục IV mới có hiệu lực, thì phải áp dụng ngay biện pháp quản lý rủi ro tạm thời, không để khoảng trống. Đồng thời, giao Chính phủ xây dựng Đề án nguồn lực hậu kiểm, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước ngày 01/3/2027.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn Hưng Yên) nêu rõ, việc sửa đổi Danh mục không nên được nhìn nhận đơn thuần dưới góc độ là cắt giảm số lượng ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, mà quan trọng hơn là cơ cấu lại danh mục này trên cơ sở mức độ rủi ro và yêu cầu bảo vệ lợi ích công cộng theo đúng tiêu chí được quy định tại Điều 7 của Luật Đầu tư.

Khi đó, việc cắt giảm mới thực sự đạt được mục tiêu kép: vừa bảo đảm quyền tự do đầu tư kinh doanh, vừa nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) đề nghị tiếp tục rà soát toàn diện Phụ lục IV theo nguyên tắc chỉ duy trì điều kiện kinh doanh đối với những ngành, nghề thực sự có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng và môi trường.

Đối với những ngành, nghề đã được luật chuyên ngành điều chỉnh đầy đủ, cần cân nhắc loại bỏ khỏi Danh mục hoặc quy định rõ Luật Đầu tư chỉ xác lập nguyên tắc, còn nội dung, phạm vi và điều kiện cụ thể được thực hiện thống nhất theo pháp luật chuyên ngành.

Đồng thời, đối với các ngành, nghề công nghệ cao và công nghệ số, nên ưu tiên phương thức quản lý dựa trên mức độ rủi ro, tính năng và tác động của sản phẩm, dịch vụ thay vì chỉ dựa trên tên gọi ngành, nghề. Cách tiếp cận này sẽ bảo đảm tính linh hoạt, hạn chế tình trạng pháp luật nhanh chóng lạc hậu và tạo không gian cho đổi mới sáng tạo.

Cần bộ tiêu chí thống nhất, khách quan

Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Đoàn Tây Ninh) nhấn mạnh, Quốc hội không chỉ sửa một phụ lục của Luật Đầu tư, mà đang quyết định cơ hội thực hiện một cuộc rà soát thể chế mang tính tổng thể để loại bỏ các rào cản gia nhập thị trường không còn cần thiết, tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế, gắn với mục tiêu cải cách thể chế, cắt giảm thủ tục hành chính và phát huy tối đa nguồn lực xã hội.

Với quan điểm đó, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục rà soát tổng thể Danh mục trên cơ sở dựa vào một bộ tiêu chí thống nhất, khách quan, áp dụng chung cho tất cả các ngành, nghề, thay vì chủ yếu dựa trên chỉ tiêu cắt giảm và đề xuất của từng Bộ, ngành quản lý chuyên ngành.

Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung phát biểu thảo luận. Ảnh: VPQH

Theo đại biểu, việc một ngành, nghề được giữ lại hay đưa ra khỏi Danh mục phải căn cứ vào các tiêu chí như: mức độ ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội, sức khỏe cộng đồng, môi trường; mức độ cần thiết của việc áp dụng điều kiện kinh doanh.

Việc sửa đổi cần giải đáp các nội dung: Ngành nghề có còn đáp ứng tiêu chí hạn chế quyền tự do kinh doanh theo Luật Đầu tư hay không? Mục tiêu quản lý đã được bảo đảm bằng pháp luật chuyên ngành hay chưa? Có thể chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm hay không? Điều kiện kinh doanh có thực chất là điều kiện kỹ thuật, tiêu chuẩn, quy chuẩn hay không…

“Nếu áp dụng cách này để rà soát toàn bộ Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, sẽ bảo đảm tính minh bạch, nhất quán và tránh tình trạng còn có xu hướng giữ lại các điều kiện thuộc phạm vi quản lý của mình” - đại biểu Phan Thị Mỹ Dung nhận định.

Quan tâm đến điều kiện bảo đảm thi hành, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn TP. Hải Phòng) nhìn nhận, với việc đưa 58 ngành, nghề ra khỏi Danh mục, nhiều ngành, nghề sẽ chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, hoặc quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và pháp luật chuyên ngành. Đây là thay đổi rất lớn về phương thức quản lý nhà nước.

Tuy nhiên, hồ sơ Dự án Luật chưa làm rõ đầy đủ hiệu quả, tính khả thi của cơ chế hậu kiểm; chưa thể hiện cụ thể hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, cơ sở dữ liệu, nguồn nhân lực thanh tra, kiểm tra và chế tài xử lý vi phạm thay thế.

“Nếu bỏ điều kiện cũ trong khi công cụ quản lý mới chưa sẵn sàng, có thể phát sinh khoảng trống quản lý. Ngược lại, nếu dưới danh nghĩa tiêu chuẩn, quy chuẩn mà tiếp tục đặt ra những yêu cầu bắt buộc tương tự điều kiện gia nhập thị trường thì sẽ hình thành điều kiện kinh doanh khác” – đại biểu Nga băn khoăn và đề nghị cần xây dựng một bảng kế hoạch thi hành cụ thể đối với từng ngành, nghề.

Kỳ vọng việc cắt, giảm này đi vào thực chất và đóng góp trực tiếp vào sự phát triển của doanh nghiệp và môi trường đầu tư, song đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn TP. Đồng Nai) cũng cho rằng, việc cắt giảm Danh mục này chỉ là một phần, không phải quyết định tất cả; đề nghị phải tiếp tục rà soát thực chất hơn đối với các luật chuyên ngành.