Nhìn sâu vào 'cơn sóng' lợi nhuận doanh nghiệp

Tính đến ngày 5/8, đã có 1.057 trong tổng số 1.523 doanh nghiệp niêm yết, đại diện 98,8% vốn hóa toàn thị trường. Ảnh: MH

Lợi nhuận tăng mạnh nhưng còn tập trung

Mùa công bố báo cáo tài chính quý II đang tạo một gam màu sáng cho thị trường chứng khoán. Tính đến ngày 5/8, đã có 1.057 trong tổng số 1.523 doanh nghiệp niêm yết, đại diện 98,8% vốn hóa toàn thị trường, công bố báo cáo tài chính hoặc ước tính sơ bộ kết quả kinh doanh. Lợi nhuận sau thuế toàn thị trường tăng 41,2% so với cùng kỳ, trong đó khối phi tài chính tăng 57,6%, còn khối tài chính tăng 24,4%.

Mức tăng này củng cố kỳ vọng rằng lợi nhuận doanh nghiệp tiếp tục là nền tảng hỗ trợ thị trường sau nhịp điều chỉnh mạnh của VN-Index trong tháng 7. Tuy nhiên, bức tranh chung không đồng nghĩa mọi ngành, mọi doanh nghiệp đều phục hồi với tốc độ tương ứng. Kết quả quý II phân hóa rõ theo ngành, quy mô doanh nghiệp và đặc biệt là nguồn hình thành lợi nhuận.

Khoảng cách trên có thể được lý giải một phần bởi phạm vi thống kê ngày càng mở rộng và sự xuất hiện trong dữ liệu của những doanh nghiệp vốn hóa lớn. Bất động sản đã trở thành nhóm có quy mô vốn hóa lớn nhất, đồng thời gia tăng đáng kể tỷ trọng đóng góp vào lợi nhuận toàn thị trường. Nếu loại trừ bất động sản, lợi nhuận quý II chỉ tăng khoảng 30% thay vì 41,2%; mức tăng của khối phi tài chính cũng giảm từ 57,6% xuống 36,1%.

Đóng góp lớn nhất trong nhóm bất động sản thuộc về Vinhomes. Quý II, lợi nhuận gộp của doanh nghiệp tăng hơn tám lần, đạt 34.732 tỷ đồng, đưa biên lợi nhuận gộp lên gần 66%. Sáu tháng đầu năm, tổng doanh thu thuần hợp nhất đạt 116.565 tỷ đồng; lợi nhuận sau thuế hợp nhất gần 52.092 tỷ đồng, tăng 380% và hoàn thành 87% kế hoạch năm. Động lực được ghi nhận từ hoạt động bàn giao tại Vinhomes Ocean Park 2, 3 và Vinhomes Green Paradise.

Ngân hàng vẫn tạo quy mô lợi nhuận lớn. Theo dữ liệu của Chứng khoán Rồng Việt, lợi nhuận trước thuế quý II của 27 ngân hàng niêm yết đạt gần 111.000 tỷ đồng, tăng 25% so với cùng kỳ và 18% so với quý trước. Lũy kế sáu tháng, lợi nhuận trước thuế đạt hơn 205.000 tỷ đồng, tăng 20%. Tuy nhiên, mức tăng giữa các ngân hàng khác biệt rõ rệt: VPB tăng 68%, CTG tăng 37%, VCB tăng 33%, trong khi SSB giảm 55%, EIB giảm 54% và STB giảm 44%.

Ngành chứng khoán cũng bứt phá khi tổng lợi nhuận trước thuế của 79 công ty tăng gần 61%, nhưng 10 doanh nghiệp lớn nhất chiếm tới 76% lợi nhuận toàn ngành và vẫn có 12 công ty báo lỗ. Dư nợ cho vay ký quỹ đạt gần 444.000 tỷ đồng, tăng 7,5% so với cuối quý I, trở thành động lực quan trọng. Trái lại, các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào tự doanh chịu áp lực từ biến động danh mục đầu tư.

Nhận diện lợi nhuận bền vững

Masan High-Tech Materials là ví dụ. Doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận trước thuế quý II đạt 1.748 tỷ đồng, tăng 9.574%; lũy kế sáu tháng đạt 2.329 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ lỗ 198 tỷ đồng. Kết quả được hỗ trợ bởi giá vonfram tăng, sản lượng khai thác và tinh luyện đi lên, cùng việc cải thiện hiệu quả vận hành, quản lý chi phí. Tỷ lệ tăng rất cao vì vậy cần được đặt cạnh nền thua lỗ của kỳ trước.

Sunshine Group đạt 5.472 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế quý II, tăng 8.525%. Doanh nghiệp cho biết kết quả chủ yếu đến từ việc đẩy mạnh ghi nhận doanh thu chuyển nhượng khi nhiều dự án bất động sản bước vào giai đoạn bàn giao. Đạm Hà Bắc đạt 779 tỷ đồng, tăng 1.754%, nhờ giá urê duy trì ở mức cao, đồng thời chi phí lãi vay và chi phí thuế giá trị gia tăng không được khấu trừ giảm.

Lọc hóa dầu Bình Sơn ghi nhận lợi nhuận trước thuế quý II đạt 8.484 tỷ đồng, tăng 765%. Theo giải trình của doanh nghiệp, giá dầu thô cao hơn đáng kể so với cùng kỳ và chênh lệch giữa giá bán sản phẩm lọc dầu với giá nguyên liệu đầu vào được nới rộng. Đây là kết quả tích cực, song cũng cho thấy lợi nhuận chịu ảnh hưởng của chu kỳ hàng hóa.

Kết quả của Công ty cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận lại cho thấy chiều ngược lại. PNJ báo lỗ gần 283 tỷ đồng trong quý II do chủ động trích lập dự phòng gần 866 tỷ đồng, dù doanh thu tăng 12%. Lũy kế sáu tháng, doanh nghiệp vẫn đạt hơn 25.700 tỷ đồng doanh thu và trên 1.180 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế. Một khoản dự phòng có thể làm biến động lợi nhuận ngắn hạn nhưng chưa phản ánh đầy đủ hoạt động kinh doanh cốt lõi.

Ông Nguyễn Tấn Phong, chuyên gia phân tích Công ty Chứng khoán Pinetree, khuyến nghị: “Nhà đầu tư đang nắm giữ cổ phiếu nên tiếp tục nắm giữ những mã đã xác nhận lợi nhuận quý II tăng trưởng, đồng thời chủ động hạ tỷ trọng ở nhóm chỉ tăng theo chỉ số mà thiếu nền tảng cơ bản”.

Theo Chứng khoán Agriseco, chiến lược phù hợp là ưu tiên các cổ phiếu có định giá hợp lý, nền tảng cơ bản vững chắc và triển vọng tăng trưởng lợi nhuận tích cực trong các quý tới. Quan điểm này càng đáng chú ý khi tốc độ tăng lợi nhuận vượt diễn biến giá cổ phiếu, kéo P/E của VN-Index về khoảng 11,7-11,8 lần, thấp hơn bình quân năm năm.

Mùa báo cáo quý II vì vậy đem lại điểm tựa có điều kiện rõ ràng hơn cho thị trường. Phần tăng trưởng thực chất không chỉ nằm ở con số lợi nhuận lớn, mà cần được kiểm chứng một cách thận trọng bằng doanh thu cốt lõi, hiệu quả vận hành, khả năng kiểm soát chi phí và triển vọng duy trì kết quả. Khi lợi nhuận còn tập trung và phân hóa, dòng vốn nhiều khả năng tiếp tục lựa chọn doanh nghiệp có nền tảng tài chính vững, lợi thế cạnh tranh rõ ràng và động lực tăng trưởng có thể lặp lại trong nửa cuối năm.