Cẩn trọng khi thực hiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát
Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới đã cho phép Hà Nội chủ động xây dựng cơ chế thí điểm, thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) các cơ chế, chính sách mới hoặc khác với quy định của pháp luật; từ đó tổng kết, đề xuất nhân rộng trên phạm vi cả nước.
Cụ thể hóa chủ trương này, Luật Thủ đô năm 2026 nêu rõ, Hà Nội có quyền quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề pháp luật chưa quy định để áp dụng trên địa bàn.
Đây là điểm mới có ý nghĩa đặc biệt trong tư duy lập pháp. Lần đầu tiên, một đạo luật chính thức tạo cho một địa phương không gian thể chế để chủ động thử nghiệm những cách làm mới, qua đó vừa giải quyết các yêu cầu phát sinh từ thực tế Thủ đô, vừa tạo thêm cơ sở khoa học, thực tiễn cho việc hoàn thiện pháp luật chung.
Nói cách khác, Hà Nội không chỉ thực hiện pháp luật mà còn được trao điều kiện để “thử” chính sách trong thực tiễn, đánh giá hiệu quả, nhận diện rủi ro và từ đó đề xuất hoàn thiện pháp luật.
Hai dự án được thành phố cho phép triển khai gần đây là những minh chứng rõ nét. Trước hết, thành phố cho phép Công ty cổ phần Phenikaa-X thử nghiệm hệ thống xe buýt tự hành, robotaxi, robot dọn vệ sinh và robot giao hàng tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc và cơ sở Hòa Lạc của Đại học Quốc gia Hà Nội.
Thời gian thử nghiệm 24 tháng, trên các tuyến đường được xác định trước. Xe buýt và robotaxi phải có người giám sát an toàn; phương tiện chỉ được vận hành sau khi đáp ứng các điều kiện về kỹ thuật, phần mềm, tuyến đường, tốc độ, thời tiết, cứu hộ và phương án dừng khẩn cấp.
Với công nghệ chế biến sâu đất hiếm, thành phố cho phép thử nghiệm trong 18 tháng quy trình sản xuất tổng oxit đất hiếm hàm lượng hơn 95% từ quặng trong nước ở quy mô bán công nghiệp. Dây chuyền được giới hạn công suất và lượng nguyên liệu; toàn bộ quá trình được vận hành khép kín, tuần hoàn nước và giám sát bằng 33 chỉ tiêu về kỹ thuật, môi trường và an toàn bức xạ.
Những con số và giới hạn cụ thể ấy cho thấy Hà Nội đang tiếp cận sandbox theo hướng “thận trọng nhưng không cản trở đổi mới” theo đúng tinh thần mà Luật Thủ đô năm 2026 đặt ra. Đó là tạo không gian thể chế cho cái mới nhưng không buông lỏng quản lý; chấp nhận thử nghiệm nhưng phải kiểm soát rủi ro; lấy thực tiễn làm cơ sở hoàn thiện chính sách.
Nếu những thử nghiệm đầu tiên được tổ chức minh bạch, đánh giá nghiêm túc và xử lý tốt các vấn đề phát sinh, thành phố không chỉ có thêm công cụ để giải quyết những bài toán của Thủ đô, mà còn có thể tạo ra những mô hình chính sách có giá trị tham khảo, từng bước được hoàn thiện và nhân rộng trên phạm vi cả nước.