Căng thẳng Trung Đông: Ngoại giao đình trệ, rủi ro năng lượng toàn cầu leo thang

Sự bất ổn đang một lần nữa phủ bóng khu vực Trung Đông, kéo theo những tác động trực tiếp đến nền kinh tế thế giới. Giá dầu đã lập tức tăng vọt khi các thị trường mở cửa trở lại sáng 14/9, phản ứng trước những diễn biến đe dọa trực tiếp đến nguồn cung từ nhà xuất khẩu dầu mỏ lớn nhất thế giới là Arab Saudi.

Bế tắc trên bàn cờ ngoại giao

Hy vọng về một bước đột phá ngoại giao trong ngắn hạn nhằm hạ nhiệt căng thẳng đã mờ dần. Tối 13/9, Bộ trưởng Ngoại giao Oman, ông Sayyid Badr Albusaidi, đã đưa ra thông báo xác nhận một cuộc họp cấp khu vực dự kiến diễn ra ngày 14/9 đã bị hoãn lại.

Trước đó, các quan chức Iran từng tuyên bố họ sẽ tham dự hội nghị này cùng với các quốc gia Arab Vùng Vịnh. Mục tiêu của Tehran là trình bày một thỏa thuận song phương với Oman liên quan đến việc quản lý hoạt động vận tải biển đi qua eo biển Hormuz – nút thắt cổ chai quan trọng bậc nhất của ngành năng lượng thế giới.

Các biện pháp ngoại giao tại Trung Đông đang bế tắc. Ảnh minh họa Paul Harrison / Wikimedia Commons.

Lý giải về sự chậm trễ này, hãng thông tấn Fars của Iran dẫn lời một quan chức thuộc Bộ Ngoại giao nước này cho biết, cuộc họp tại Oman bị hoãn lại theo yêu cầu của một số quốc gia trong khu vực. Quyết định này được đưa ra dựa trên sự thống nhất chung giữa Tehran và Muscat. Phía Iran cho biết sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với chính quyền Oman để xác định một thời điểm phù hợp nhất cho việc tổ chức lại hội nghị.

Việc trì hoãn cuộc họp diễn ra ngay sau quyết định mang tính phòng thủ của Arab Saudi, đó là đóng cửa tuyến đường ống dẫn dầu Đông – Tây, ít nhất là trong thời điểm hiện tại. Đây vốn là tuyến đường ống huyết mạch, đóng vai trò là tuyến thay thế chủ yếu để dầu mỏ Trung Đông có thể được xuất khẩu mà không cần đi qua eo biển Hormuz.

Yết hầu năng lượng bị siết chặt và cú sốc giá cả

Đường ống dẫn dầu dài 1.200 km của Arab Saudi đã phải ngưng hoạt động trong suốt cuối tuần qua sau khi chịu thiệt hại nặng nề từ các cuộc không kích bằng máy bay không người lái.

Cùng lúc đó, eo biển Hormuz tiếp tục là nút thắt đối với hoạt động vận tải dầu mỏ. Cơ quan An ninh Hàng hải Anh (UKMTO) cho biết hôm 13/9 rằng một tàu chở hàng đã bị tấn công khi đang di chuyển qua eo biển này. Vụ tấn công đã gây ra một đám cháy lớn, buộc toàn bộ thủy thủ đoàn phải sơ tán khẩn cấp. Ở một diễn biến khác, phía Iran cũng thông báo một tàu thương mại của nước này đã bị tấn công ngay ngoài khơi bờ biển của mình, khiến một người thiệt mạng và bốn thành viên thủy thủ đoàn bị thương.

Hệ quả của những bất ổn này ngay lập tức dội vào thị trường năng lượng. Tuần trước, giá dầu thô toàn cầu đã vọt lên trên mốc 100 USD/thùng, lần đầu tiên kể từ tháng 7. Tại Mỹ, tác động này càng trở nên rõ rệt khi giá bán lẻ dầu diesel tiếp tục phá kỷ lục, chạm mức cao nhất mọi thời đại là hơn 6,20 USD/gallon trong ngày 13/9.

Giới chức trách và các nhà giao dịch dầu mỏ của Arab Saudi tiết lộ với Reuters rằng lượng dầu dự trữ tại cảng Yanbu trên Biển Đỏ của Riyadh hiện chỉ đủ để duy trì hoạt động xuất khẩu trong vòng 5 đến 7 ngày tới, nếu tuyến đường ống bị tấn công hồi cuối tuần không thể sớm hoạt động trở lại. Khi lượng dự trữ này cạn kiệt, ước tính có tới 4% nguồn cung dầu toàn cầu sẽ bị đe dọa trực tiếp. Con số này còn chưa bao gồm hàng triệu thùng dầu mỗi ngày đã bị gián đoạn do sự ách tắc giao thông qua eo biển Hormuz.

Cho đến nay, Riyadh vẫn chưa công bố thông tin chi tiết về mức độ thiệt hại của tuyến đường ống cũng như thời gian cần thiết để khắc phục. Các nguồn tin thạo tin đưa ra những ước tính trái chiều, từ vài ngày cho đến vài tuần. Tuy nhiên, những hình ảnh vệ tinh được công bố đã cho thấy những cột khói đen khổng lồ bốc lên từ nhiều địa điểm dọc theo tuyến đường ống, báo hiệu mức độ phá hoại không hề nhỏ.

Những mục tiêu dang dở

Sự leo thang bạo lực gần đây có mối liên hệ mật thiết với cuộc chiến mà Mỹ và Israel đã phát động cách đây 6 tháng. Những diễn biến này đã dập tắt bầu không khí tương đối yên ắng của tháng 8, khoảng thời gian mà dòng chảy dầu mỏ Trung Đông vừa mới có dấu hiệu phục hồi chậm chạp.

Trong một cuộc phỏng vấn với kênh tin tức Al-Arabi Al-Jadeed, Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araqchi đã đưa ra một tuyên bố cứng rắn rằng bất chấp mọi thỏa thuận có thể đạt được với Oman, Tehran sẽ không mở cửa trở lại eo biển Hormuz cho đến khi Washington đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của họ.

Thực tế trên chiến trường cho thấy, Mỹ cho đến nay vẫn chưa đạt được những mục tiêu cốt lõi mà Tổng thống Donald Trump đã vạch ra khi ông phát động chiến dịch quân sự vào tháng 2 vừa qua.

Trong chuyến đi nghỉ cuối tuần tới Ireland để tham dự giải đấu golf Irish Open, Tổng thống Trump vẫn bày tỏ sự lạc quan khi nhắc lại kỳ vọng rằng cuộc chiến với Iran sẽ kết thúc trong năm nay, rất có thể là ngay sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ vào tháng 11. Ông cũng cam kết rằng khi đó, giá xăng dầu sẽ giảm mạnh. Tuy nhiên, những diễn biến thực tế tại Trung Đông dường như đang đi ngược lại với những tuyên bố lạc quan này.

Mặt trận Yemen và thế tiến thoái lưỡng nan của Washington

Không chỉ eo biển Hormuz, rủi ro địa chính trị còn lan rộng xuống phía bán đảo Arab. Tại Arab Saudi, truyền thông nhà nước đã phát sóng các đoạn video ghi lại cảnh nhà cửa và một nhà thờ Hồi giáo bị tàn phá. Đây được cho là hậu quả từ cuộc tấn công xuyên biên giới mới nhất do lực lượng Houthi thực hiện nhằm vào tỉnh Jazan ở miền nam vương quốc này.

Houthi cũng đưa ra những tuyên bố độc lập, khẳng định đã tấn công thành công một căn cứ quân sự của Arab Saudi tại một tỉnh lân cận. Đáng lo ngại hơn, các cuộc tấn công này diễn ra ngay sau khi Houthi đánh chiếm thành công đảo Perim nằm ở eo biển Bab al-Mandeb, kiểm soát hoàn toàn cửa ngõ ra vào Biển Đỏ. Bước tiến của Houthi dọc theo bờ biển Biển Đỏ đánh dấu sự bùng phát giao tranh lớn nhất tại Yemen trong nhiều năm qua.

Những bước tiến liên tục của Houthi vào lãnh thổ Arab Saudi đang đặt Washington vào một thế tiến thoái lưỡng nan. Một mặt, Mỹ muốn thể hiện sự ủng hộ kiên định đối với đồng minh chiến lược Arab Saudi và bảo vệ các tuyến đường vận tải biển tự do. Mặt khác, chính quyền Washington lại vô cùng cảnh giác và muốn tránh việc bị kéo vào một cuộc chiến trên một mặt trận mới, vốn đòi hỏi sự can thiệp quân sự tốn kém và dai dẳng. Đối với các quốc gia Vùng Vịnh, sự trỗi dậy của Houthi cũng buộc họ phải đối diện với một lựa chọn khó khăn: chấp nhận nỗi đau kinh tế ngày càng gia tăng hoặc buộc phải ngồi vào bàn đàm phán với Iran.

Các lực lượng Mỹ từng tiến hành chiến dịch ném bom Houthi trong suốt hai tháng vào năm 2025. Tuy nhiên, Tổng thống Trump đã ra lệnh dừng chiến dịch này sau khi tuyên bố rằng nhóm phiến quân đã dỡ bỏ mối đe dọa tấn công các tàu hàng trên Biển Đỏ.

Trong bối cảnh hiện tại, căng thẳng giữa các đồng minh dường như cũng đang xuất hiện. Theo ba nguồn tin tiết lộ với Reuters, Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Trump hôm 10/9. Nội dung cuộc gọi tập trung vào việc yêu cầu Mỹ viện trợ quân sự trực tiếp để đối phó với Houthi. Tuy nhiên, phía Washington được cho là chỉ đồng ý cung cấp hỗ trợ về mặt tình báo trong thời điểm hiện tại.

Hôm 12/9, ông Trump cũng lên tiếng xác nhận về cuộc trò chuyện với Thái tử Arab Saudi, đồng thời tiết lộ một chi tiết bất ngờ: chính lực lượng Houthi cũng đã gọi điện cho chính quyền Mỹ, yêu cầu Washington phải đứng ngoài cuộc chiến tại Yemen.