Cảnh báo quan trọng với các chiến lược y tế toàn cầu từ khủng hoảng khí hậu

Hình minh họa thuốc kháng sinh. Ảnh: AFP/TTXVN

Theo tờ The Guardian, các nhà khoa học cho biết tình trạng nóng lên toàn cầu có liên quan trực tiếp đến sự gia tăng các gen kháng kháng sinh ở vi khuẩn salmonella - một trong những tác nhân gây bệnh đường ruột phổ biến nhất hiện nay. Nghiên cứu được thực hiện bởi các nhà nghiên cứu đến từ Anh, Pháp, Australia, Thụy Sĩ và Trung Quốc, đăng tải trên tạp chí y khoa The Lancet Planetary Health.

Nghiên cứu cho thấy biến đổi khí hậu có liên quan đến mức tăng khoảng 10% các gene kháng kháng sinh ở salmonella trên toàn cầu trong giai đoạn 1940 - 2023. Đây được xem là nghiên cứu đầu tiên đánh giá định lượng mối liên hệ giữa khí hậu và tình trạng kháng kháng sinh ở quy mô toàn cầu.

Kháng kháng sinh hiện được xem là một trong những mối đe dọa y tế phát triển nhanh nhất thế giới. Tình trạng này có thể ảnh hưởng đến mọi nhóm tuổi, tại bất kỳ quốc gia nào, và được ước tính khiến hơn một triệu người tử vong mỗi năm.

Từ trước đến nay, nguyên nhân chính dẫn đến kháng kháng sinh vẫn là việc lạm dụng và sử dụng kháng sinh không đúng cách trong điều trị. Tuy nhiên, nghiên cứu mới cho thấy khủng hoảng khí hậu đang khiến vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn.

Nhiệt độ gia tăng và sự thay đổi trong lượng mưa có thể tác động đến khả năng tồn tại, đột biến và lan truyền của vi khuẩn, từ đó làm gia tăng quá trình trao đổi gen kháng kháng sinh giữa các chủng vi khuẩn.

“Các bằng chứng tích lũy cho thấy biến đổi khí hậu đang trở thành lực đẩy làm tăng tốc sự lan rộng của tình trạng kháng kháng sinh trên toàn cầu”, nhóm nghiên cứu nhận định.

Nghiên cứu cũng cho thấy quá trình gia tăng kháng thuốc không diễn ra tuyến tính theo nhiệt độ mà phụ thuộc đồng thời vào nhiều yếu tố môi trường, đặc biệt là nhiệt độ và lượng mưa. Điều này đồng nghĩa với việc các biến đổi môi trường có thể thúc đẩy vi khuẩn thích nghi với kháng sinh nhanh hơn dự kiến.

Để thực hiện nghiên cứu, các nhà khoa học đã phân tích bộ gen của hơn 480.000 mẫu salmonella thu thập từ 139 quốc gia trong khoảng thời gian từ năm 1940 đến năm 2023. Sau đó, họ đối chiếu mức độ xuất hiện các gen kháng kháng sinh với biến động nhiệt độ và lượng mưa trung bình theo thời gian.

Kết quả cho thấy 82% số quốc gia được khảo sát ghi nhận sự gia tăng các gen kháng kháng sinh ở salmonella. Những khu vực chịu tác động mạnh nhất của yếu tố khí hậu gồm Trung Đông và Bắc Phi, tiếp theo là Nam Á và khu vực châu Phi cận Sahara.

Dù nghiên cứu chưa thể khẳng định biến đổi khí hậu là nguyên nhân trực tiếp gây ra sự gia tăng kháng thuốc, nhưng các tác giả cho rằng kết quả này là lời cảnh báo quan trọng đối với các chiến lược y tế toàn cầu.

Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng việc ứng phó với kháng kháng sinh trong tương lai không thể tách rời các chính sách giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu, đặc biệt là những mục tiêu nằm trong khuôn khổ Thỏa thuận Paris.

Các chuyên gia cũng kêu gọi tăng cường giám sát dịch bệnh, quản lý chặt chẽ việc sử dụng kháng sinh và phối hợp theo mô hình “Một sức khỏe” - cách tiếp cận kết hợp giữa sức khỏe con người, động vật và môi trường - nhằm hạn chế sự lây lan của các vi khuẩn kháng thuốc trong tương lai.

“Những phát hiện này cho thấy việc kết hợp các nỗ lực giảm thiểu biến đổi khí hậu với quản lý sử dụng kháng sinh có thể giúp hạn chế hiệu quả sự lan rộng của các gen kháng kháng sinh trên toàn cầu”, nhóm tác giả kết luận.