Cảnh báo về chất lượng các bài báo khoa học khi có sự 'tham gia' của AI

Theo một nghiên cứu gần đây, hơn 13% tóm tắt bài báo y sinh học được gửi trên toàn cầu vào năm 2024 dường như được viết với sự hỗ trợ của AI.

Mặc dù AI đã giúp việc viết các bài báo học thuật trở nên dễ dàng hơn, sự gia tăng đột biến về số lượng bài nộp đã làm tăng độ khó trong việc sàng lọc nội dung, có khả năng tạo điều kiện cho sự lan truyền thông tin sai lệch và cản trở việc xuất bản các nghiên cứu chất lượng cao hơn.

Tháng 10/2025, arXiv, một kho lưu trữ nghiên cứu trực tuyến truy cập mở, đã thắt chặt các quy tắc đăng tải đối với một số bài báo khoa học máy tính sau khi số lượng bài nộp tăng vọt sau sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo tạo sinh (generative AI), điều mà nhiều chuyên gia cho rằng đã dẫn đến sự gia tăng các công trình nghiên cứu chất lượng thấp.

Các nhà nghiên cứu trình bày kết quả nghiên cứu của mình dưới dạng các bài báo khoa học. Ở giai đoạn đầu, họ đăng tải công trình của mình lên mạng để được các đồng nghiệp đánh giá, sau đó các bài báo được xuất bản trên các tạp chí khoa học. Các nhà nghiên cứu sẽ được công nhận nhiều hơn khi ngày càng có nhiều bài báo của họ xuất hiện trên các tạp chí hàng đầu.

Việc ứng dụng AI trong nghiên cứu khoa học mang lại nhiều lợi ích. Dựa trên các nghiên cứu trước đây, AI có thể tạo ra các giả thuyết mới và phân tích dữ liệu thí nghiệm, từ đó nâng cao hiệu quả nghiên cứu và đẩy nhanh tiến bộ khoa học. AI cũng có thể hé lộ những hiểu biết từ những góc nhìn mà con người có thể chưa từng xem xét.

Tuy nhiên, AI cũng có thể tạo ra vấn đề khi có thể tạo ra văn bản tự nhiên, giống con người và thậm chí viết ra các bài báo nghiên cứu mà trước đây chỉ do các chuyên gia thực hiện, nhưng sự gia tăng đột biến về số lượng bài nộp đang gây áp lực ngày càng lớn lên các học giả chịu trách nhiệm xem xét chúng. Tổng cộng khoảng 370.000 bài báo đã được đăng tải trên arXiv và hai nền tảng chia sẻ nghiên cứu lớn khác là bioRxiv và medRxiv trong năm 2025, tăng 16% so với năm trước. Các chuyên gia cho rằng sự gia tăng số lượng bài nộp không chỉ do cộng đồng nghiên cứu ngày càng phát triển mà còn do chính AI.

"Các hội học thuật hàng đầu về trí tuệ nhân tạo đang đối mặt với tình trạng thiếu người đánh giá bài báo trong bối cảnh số lượng bài nộp tăng mạnh", Giáo sư Isao Echizen tại Viện Tin học Quốc gia Nhật Bản cho biết. Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ trong việc đánh giá bài báo, nhưng các nhà nghiên cứu con người vẫn chịu trách nhiệm đánh giá cuối cùng, một quá trình đòi hỏi nhiều thời gian và công sức.

Các nghiên cứu đang được tiến hành để xác định các bài báo khoa học được viết với sự hỗ trợ của AI. Tháng 7/2025, một nhóm nghiên cứu tại Đại học Tübingen ở Đức đã công bố một báo cáo trên một tạp chí khoa học của Mỹ, trích dẫn sự gia tăng đáng kể về tần suất sử dụng một số từ nhất định trong các nghiên cứu y sinh học trên toàn thế giới. Phân tích 15 triệu bản tóm tắt bài báo nghiên cứu, nhóm nghiên cứu đã phát hiện ra sự gia tăng mạnh mẽ trong việc sử dụng các từ như "những" và "quan trọng" kể từ khi OpenAI phát hành chatbot AI của mình, ChatGPT, vào năm 2022. Nhóm nghiên cứu ước tính AI tạo sinh đã được sử dụng trong ít nhất 13,5% các bài báo y sinh học vào năm 2024.

Nhận xét về phát hiện này, Shota Imai, giáo sư thỉnh giảng tại Viện Khoa học và Công nghệ Tiên tiến Nhật Bản, cho biết: "Trí tuệ nhân tạo đã thừa hưởng cách sử dụng không cân đối một số từ nhất định từ các tài liệu huấn luyện của nó."

Các nhà nghiên cứu vẫn còn tranh cãi về mức độ sử dụng AI trong việc viết các bài báo khoa học. Theo một cuộc khảo sát 5.000 nhà nghiên cứu trên toàn thế giới do tạp chí danh tiếng Nature thực hiện vào tháng 3/2025, hơn 90% ủng hộ việc sử dụng AI cho việc hiệu đính và chỉnh sửa khác, nhưng tỷ lệ này giảm xuống còn 65% khi nói đến việc sử dụng AI để viết bài báo.

Hiện tại, tạp chí Nature không công nhận các công cụ AI là tác giả hoặc đồng tác giả của các bài báo khoa học. Tạp chí này yêu cầu các nhà nghiên cứu phải chịu trách nhiệm về nội dung bài viết của mình và phải công khai việc sử dụng AI trong phân tích dữ liệu và các công việc khác.

(Tổng hợp)

Như Quỳnh