'Canh lửa' ở Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng

Nâng cao năng lực, sẵn sàng ứng phó

Trạm trưởng Trạm BVR Hóa Sơn (Trung tâm BVR và Di sản thế giới) Đoàn Thanh Bình cho biết, trạm được giao quản lý, bảo vệ hơn 4.778ha rừng đặc dụng, trải dài trên 6 tiểu khu, 33 khoảnh. Diện tích rừng được giao quản lý nằm trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, rừng kín thường xanh trên núi đá vôi, cách xa khu dân cư, ít bị tác động, song vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ cháy rừng do tác động của con người và yếu tố tự nhiên.

“Địa bàn xã Kim Điền, nơi trạm đóng chân là xã miền núi biên giới có diện tích tự nhiên khoảng 22.942ha, với 1.473 hộ và 6.165 nhân khẩu; trong đó có khoảng 557 hộ đồng bào dân tộc thiểu số, chiếm 37,61%. Đời sống của người dân nơi đây còn nhiều khó khăn, sinh kế chủ yếu dựa vào rừng, vì vậy, áp lực lên công tác BVR, PCCCR là không nhỏ…”, ông Đoàn Thanh Bình thông tin.

Các số liệu thu thập trong nhiều năm qua cho thấy, mùa cháy rừng trên địa bàn lâm phần do Trạm BVR Hóa Sơn quản lý, bảo vệ bắt đầu khoảng từ tháng 4-9 hàng năm, tập trung cao điểm từ tháng 6-8. Vì vậy, trạm luôn xác định công tác PCCCR phải đi trước một bước.

Không chỉ tăng cường tuần tra, kiểm soát, trạm còn đẩy mạnh tuyên truyền để người dân nâng cao ý thức; đồng thời căn cứ vào đặc điểm từng địa bàn, từng khu vực có nguy cơ dễ xảy ra cháy rừng bố trí lực lượng tuần tra, quản lý BVR, kết hợp canh gác, phát hiện sớm lửa rừng tại các khu vực trọng yếu, có nguy cơ xảy ra cháy rừng cao trong các tháng cao điểm, đợt nắng nóng kéo dài. Bởi thế, từ năm 2014 đến nay, trên diện tích rừng do trạm BVR Hóa Sơn quản lý chưaxảy ra cháy rừng.

Trung tâm bảo vệ rừng và Di sản thế giới và các lực lượng liên quan tuần tra bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng - Ảnh: N.H

Hiện, lực lượng PCCCR của Trạm BVR Hóa Sơn gồm có 12 người; phối hợp với 5 tổ BVR thôn, bản với khoảng 50 thành viên. Ngoài ra, còn có sự hỗ trợ, phối hợp của các cơ quan, đơn vị trên địa bàn. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy, các phương tiện, thiết bị, công cụ PCCCR của Trạm BVR Hóa Sơn hiện có còn thô sơ, chưa bảo đảm cho công tác chữa cháy rừng nếu có đám cháy lớn, trên diện rộng xảy ra.

“Hiện khu vực từ Mõm (giáp ranh địa bàn Trạm BVR Dân Hóa) dọc theo ranh giới VQG PN-KB về mốc 25 mở rộng (giáp ranh địa bàn Trạm BVR Thượng Hóa), là rừng đặc dụng có thảm thực vật dày với diện tích khoảng 15ha được xác định là vùng có nguy cơ cháy cao. Vì vậy, khi có cháy rừng xảy ra, ngoài lực lượng nòng cốt, cơ động thực hiện nhiệm vụ PCCCR của trạm, còn có sự phối hợp của các tổ BVR thôn, bản và các cơ quan, đơn vị đóng trên địa bàn xã Hóa Sơn…”, ông Đoàn Thanh Bình chia sẻ.

Chủ động phòng cháy, chữa cháy rừng mùa nắng nóng

Giám đốc Trung tâm BVR và Di sản thế giới Phạm Văn Tân cho biết, đơn vị được giao, quản lý, bảo vệ 123.326ha rừng đặc dụng, hơn 3.153ha rừng phòng hộ và hơn 20ha rừng sản xuất. Hiện trạng tài nguyên rừng phần lớn là rừng giàu và rừng trung bình (chiếm 64% tổng diện tích rừng), các kiểu rừng này thường xa khu dân cư nên ít bị tác động bởi con người và ít có nguy cơ xảy ra cháy rừng.

Tuy nhiên, đối với các diện tích rừng nghèo và rừng nghèo kiệt (chiếm 36% tổng diện tích rừng), các kiểu rừng này phần lớn tiếp giáp với khu dân cư và các vùng sản xuất nông nghiệp, nương rẫy…Vì vậy, đây là các khu vực trọng điểm dễ xảy ra cháy rừng. Từ năm 2020 đến nay, trong lâm phận VQG PN-KB đã xảy ra 2 đám cháy rừng, tất cả đám cháy đều được phát hiện và tổ chức chữa cháy kịp thời nên không thiệt hại lớn về tài nguyên rừng.

Đặc thù lớn nhất của VQG PN-KB với địa hình chủ yếu là Karst, do đó rất hiểm trở, độ dốc cao và các tuyến đường tuần tra nhỏ, hẹp nên rất khó khăn trong công tác tuần tra BVR; đặc biệt là việc tiếp cận hiện trường, vận chuyển phương tiện để chữa cháy. Hơn nữa, tại các vùng núi đá, nước khó giữ, làm tăng sự khô hạn của rừng. Nhận thức rõ những yếu tố bất lợi đó, VQG PN-KB với lực lượng nòng cốt là Trung tâm BVR và Di sản thế giới luôn xác định công tác PCCCR là nhiệm vụ trọng tâm, ưu tiên hàng đầu, với phương châm “phòng là chính, chữa cháy kịp thời, hiệu quả, an toàn”.

Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng có địa hình rất hiểm trở, gây khó khăn trong công tác tuần tra bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng - Ảnh: N.H

Giám đốc Trung tâm BVR và Di sản thế giới thông tin thêm, những năm gần đây, trước tác động của biến đổi khí hậu, tình hình thời tiết nắng nóng ở địa phương ngày càng diễn biến phức tạp, cực đoan, khó lường, nhất là vào mùa hè từ khoảng tháng 4-9 hàng năm, khi mà nguồn vật liệu dễ cháy trong rừng đã đạt đến độ khô. Mặt khác, đây cũng là mùa vụ mà đồng bào dân tộc thiểu số phát, đốt nương làm rẫy và tại một số tuyến, điểm tham quan du lịch, khu vực tâm linh nhiều khách du lịch còn thiếu ý thức trong việc sử dụng lửa; chưa kể các hiện tượng thời tiết cực đoan và tàn dư vật liệu nổ sau chiến tranh cũng là những nguyên nhân gây ra nguy cơ cháy rừng rất cao ở VQG PN-KB…

“Để chủ động công tác PCCCR, VQG PN-KB đã thành lập 60 tổ xung kích PCCCR với 899 người tham gia. Trong cơ cấu này, Trung tâm BVR và Di sản thế giới có 13 tổ đảm nhận những nhiệm vụ tuần tra, canh gác, chủ động chữa cháy. Ngoài ra, còn có sự tham gia của các tổ BVR thôn, bản; sự phối hợp, tham gia của các cơ quan, đơn vị, lực lượng trên địa bàn; đồng thời trang bị phương tiện, thiết bị, dụng cụ PCCCR; thực hiện công tác tuyên truyền về PCCCR cho khách tham quan du lịch và Nhân dân ở các xã vùng đệm nhất là đồng bào dân tộc sinh sống ven rừng…”, ông Phạm Văn Tân cho biết thêm.