Cắt giảm nhân sự và áp lực chuyển đổi nghề: Thách thức mới của người lao động

Nếu như trước đây, câu chuyện việc làm chủ yếu xoay quanh cơ hội tuyển dụng, mức lương hay phúc lợi, thì hiện nay, một vấn đề nổi lên rõ nét hơn bao giờ hết: áp lực giữ việc và chuyển đổi nghề nghiệp.

Chuyển đổi nghề - Xu hướng tất yếu

Việc cắt giảm nhân sự, tái cấu trúc doanh nghiệp đang diễn ra ngày càng nhiều hơn, từ các ngành sản xuất truyền thống đến lĩnh vực dịch vụ, công nghệ. Nhiều doanh nghiệp buộc phải thu hẹp quy mô do đơn hàng giảm, chi phí tăng cao, hoặc phải thay đổi mô hình kinh doanh để thích ứng với xu thế mới.

Không chỉ lao động phổ thông mà cả những người có trình độ chuyên môn, kinh nghiệm lâu năm cũng không nằm ngoài làn sóng này. Điều đó cho thấy thị trường lao động đang bước vào giai đoạn sàng lọc khắt khe hơn, nơi năng lực thích ứng trở thành yếu tố quyết định.

Đào tạo lại lao động để thích ứng với cấu trúc mới (Ảnh minh họa).

Mất việc làm dĩ nhiên là cú sốc lớn đối với bất kỳ người lao động nào. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, áp lực không dừng lại ở đó. Ngay cả những người đang có việc làm cũng phải đối mặt với tâm lý lo lắng.

Nhiều lao động chia sẻ rằng họ luôn trong trạng thái “chờ đợi rủi ro”, lo lắng doanh nghiệp có thể cắt giảm nhân sự bất cứ lúc nào. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến tâm lý, hiệu suất làm việc cũng như kế hoạch cuộc sống lâu dài.

Bên cạnh đó, yêu cầu công việc ngày càng cao. Doanh nghiệp sau tái cấu trúc thường hướng tới mô hình “tinh gọn”, đồng nghĩa với việc mỗi nhân sự phải đảm nhiệm nhiều vị trí hơn, chịu áp lực lớn hơn. Những kỹ năng cũ dần trở nên lỗi thời, trong khi kỹ năng mới lại chưa kịp được trang bị đầy đủ.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi nghề nghiệp không còn là lựa chọn mang tính cá nhân, mà đang trở thành xu hướng tất yếu. Nhiều lao động buộc phải rời bỏ lĩnh vực gắn bó lâu năm để tìm kiếm cơ hội ở những ngành nghề mới.

Đáng chú ý, xu hướng chuyển dịch đang diễn ra theo nhiều chiều. Một bộ phận lao động từ ngành sản xuất chuyển sang dịch vụ, thương mại; trong khi đó, không ít người lại quay về khu vực nông nghiệp, kinh tế địa phương để tìm sự ổn định.

Đặc biệt, sự phát triển của kinh tế số đã mở ra nhiều cơ hội mới, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về kỹ năng. Những công việc liên quan đến công nghệ, dữ liệu, thương mại điện tử, sáng tạo nội dung… đang thu hút lực lượng lao động trẻ. Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể dễ dàng thích nghi.

Với lao động trung niên, việc chuyển đổi nghề càng trở nên khó khăn hơn. Họ phải đối mặt với rào cản về tuổi tác, khả năng học hỏi công nghệ mới, cũng như áp lực tài chính gia đình. Không ít trường hợp chấp nhận làm những công việc có thu nhập thấp hơn so với trước đây để duy trì cuộc sống.

Một trong những thách thức lớn nhất trong quá trình chuyển đổi nghề là khoảng trống kỹ năng. Nhiều người lao động nhận ra rằng những gì họ được đào tạo hoặc tích lũy trong quá khứ không còn phù hợp với nhu cầu hiện tại của thị trường.

Trong khi đó, hệ thống đào tạo lại, nâng cao kỹ năng chưa thực sự theo kịp tốc độ thay đổi. Các chương trình đào tạo nghề còn nặng về lý thuyết, thiếu tính thực tiễn, chưa gắn chặt với nhu cầu của doanh nghiệp.

Điều này dẫn đến nghịch lý: doanh nghiệp thiếu lao động có kỹ năng phù hợp, trong khi người lao động lại khó tìm được việc làm đúng chuyên môn. Khoảng cách cung - cầu lao động vì thế ngày càng rõ rệt.

Trước những biến động của thị trường lao động, vai trò của chính sách hỗ trợ trở nên đặc biệt quan trọng. Thời gian qua, Nhà nước đã triển khai rất nhiều giải pháp như hỗ trợ người lao động mất việc, tăng cường đào tạo nghề, kết nối cung - cầu lao động…

Sáng ngày 14/4/2026, Bộ Nội vụ khai trương Sàn giao dịch việc làm quốc gia - nền tảng số kết nối lao động, doanh nghiệp, tổ chức dịch vụ việc làm và cơ quan quản lý nhà nước. Nền tảng ra đời từ nhu cầu cấp bách của thị trường lao động trong bối cảnh thông tin còn thiếu đồng bộ, phân tán kết nối giữa lao động và doanh nghiệp. Sàn có địa chỉ tại vieclam.gov.vn, khi truy cập giao diện sẽ hiển thị thông tin cụ thể theo ngày.

Theo các chuyên gia, cần tiếp tục có những chính sách mang tính dài hạn và linh hoạt hơn nữa. Trong đó, việc xây dựng hệ thống đào tạo lại (reskilling), nâng cao kỹ năng (upskilling) cần được đặt lên hàng đầu.

Bên cạnh đó, cần khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, từ việc xây dựng chương trình đến tổ chức thực hành. Chỉ khi đào tạo gắn với nhu cầu thực tế, người lao động mới có thể nhanh chóng thích nghi với công việc mới.

Ngoài ra, việc phát triển thị trường lao động minh bạch, hiện đại, ứng dụng công nghệ trong kết nối việc làm cũng là yếu tố then chốt. Người lao động cần được tiếp cận thông tin đầy đủ, kịp thời để có thể đưa ra quyết định phù hợp.

Người lao động cần chủ động thích nghi

Trong bối cảnh nhiều biến động, bản thân người lao động cũng cần thay đổi tư duy. Thay vì trông chờ vào sự ổn định lâu dài, mỗi người cần xác định tinh thần học tập suốt đời, sẵn sàng thích nghi với những thay đổi.

Việc chủ động nâng cao kỹ năng, cập nhật kiến thức mới không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc. Những kỹ năng như sử dụng công nghệ, ngoại ngữ, tư duy sáng tạo, khả năng làm việc linh hoạt… ngày càng trở nên quan trọng.

Bên cạnh đó, người lao động cũng cần đa dạng hóa nguồn thu nhập, không phụ thuộc hoàn toàn vào một công việc. Mô hình làm việc tự do (freelance), kinh doanh nhỏ, hoặc tham gia các nền tảng số đang trở thành xu hướng mới.

Trong quá trình tái cấu trúc, doanh nghiệp không chỉ đối mặt với bài toán kinh tế mà còn có trách nhiệm xã hội đối với người lao động. Việc cắt giảm nhân sự nếu không được thực hiện minh bạch, hợp lý có thể gây ra những hệ lụy lớn.

Nhiều doanh nghiệp đã chủ động triển khai các giải pháp “giảm sốc” như đào tạo lại nhân sự, bố trí công việc phù hợp, hỗ trợ tìm việc mới… Đây là những cách làm cần được nhân rộng.

Đồng thời, doanh nghiệp cũng cần đầu tư nhiều hơn vào phát triển nguồn nhân lực, coi đây là yếu tố cốt lõi để nâng cao năng lực cạnh tranh trong dài hạn.

Dù đối mặt với nhiều khó khăn, thị trường lao động hiện nay cũng mở ra không ít cơ hội. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển công nghệ, hội nhập quốc tế… đang tạo ra những ngành nghề mới, không gian việc làm mới.

Vấn đề đặt ra là người lao động có đủ năng lực và sự chuẩn bị để nắm bắt cơ hội hay không. Những ai chủ động thích nghi, không ngừng học hỏi sẽ có nhiều cơ hội hơn để khẳng định mình.

Ngược lại, nếu chậm thay đổi, nguy cơ bị đào thải là điều khó tránh khỏi. Đây chính là quy luật khắc nghiệt nhưng tất yếu của thị trường lao động trong thời đại mới.

Ngày Quốc tế Lao động 1/5 không chỉ là dịp tôn vinh giá trị của lao động, mà còn là thời điểm để nhìn lại những thay đổi sâu sắc trong đời sống việc làm. Người lao động hôm nay không chỉ cần chăm chỉ, mà còn phải linh hoạt, sáng tạo và sẵn sàng học hỏi.

Trong bối cảnh cắt giảm nhân sự và áp lực chuyển đổi nghề gia tăng, việc bảo đảm quyền lợi, nâng cao năng lực cho người lao động cần được đặt ở vị trí trung tâm của các chính sách phát triển.

Một thị trường lao động bền vững không chỉ dựa vào tăng trưởng kinh tế, mà còn phụ thuộc vào khả năng thích ứng của cả người lao động, doanh nghiệp và hệ thống chính sách.

Có thể thấy, làn sóng cắt giảm nhân sự và xu hướng chuyển đổi nghề đang đặt ra những thách thức chưa từng có đối với người lao động. Tuy nhiên, trong khó khăn luôn tồn tại cơ hội. Điều quan trọng là mỗi người cần chủ động thay đổi, không ngừng hoàn thiện bản thân để thích ứng với một thị trường lao động đang chuyển động không ngừng.