Câu trả lời của Bộ trưởng Tài chính về tăng trưởng và FDI

Sáng nay, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (TPHCM) cho rằng việc sửa luật là cần thiết và cấp bách, bởi trong 3 động lực tăng trưởng được ví như “cỗ xe tam mã”, đầu tư có vai trò quan trọng. Ngoài tăng trưởng, xuất khẩu, đánh giá hiệu quả đầu tư nước ngoài cần quan tâm đến đóng góp ngân sách, tăng cường chuyển giao công nghệ, kết nối với sản xuất trong nước, thúc đẩy chuyển đổi xanh, kinh tế số và tính lan tỏa với các ngành nghề nội địa.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân. Ảnh: Media QH

Quan tâm đến sự gắn kết giữa hai khu vực doanh nghiệp, đại biểu Lê Quang Mạnh (TPHCM) ghi nhận nỗ lực của cơ quan soạn thảo khi đưa vào dự thảo chính sách khuyến khích tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài công bố nhu cầu mua sắm, tiêu chuẩn kỹ thuật và lộ trình nội địa hóa.

Tuy nhiên, ông cho rằng nếu chỉ dừng lại ở hai từ “khuyến khích”, chính sách sẽ khó đi vào cuộc sống. Khu vực FDI gắn kết rất chặt chẽ với chuỗi cung ứng, chuỗi sản xuất toàn cầu, nhưng liên kết với phần còn lại của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế, tạo tình trạng được gọi là “ốc đảo”. Ông đề nghị thiết kế cơ chế đủ mạnh để biến nhu cầu của doanh nghiệp FDI thành cơ hội phát triển cho doanh nghiệp Việt Nam; cụ thể hóa mức ưu đãi gắn với việc công bố và thực hiện cam kết, đồng thời hỗ trợ trực tiếp doanh nghiệp trong nước trở thành nhà cung cấp.

Đại biểu Lê Quang Mạnh

Trong khi đó, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý ưu đãi đầu tư phải gắn với kết quả thực hiện cam kết, không chỉ căn cứ vào những cam kết ban đầu của nhà đầu tư.

Ông cho rằng cần quy định các tiêu chí đầu ra cụ thể, có thể đo lường và kiểm chứng được, chẳng hạn như tỷ lệ nội địa hóa, việc hình thành các trung tâm nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng. Nhà đầu tư thực hiện cam kết ở mức độ nào thì được hưởng chính sách ưu đãi tương ứng với mức độ đó.

Đáng chú ý, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu chính sách thu hút FDI phải gắn với việc nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc thu hút các tập đoàn lớn, dự án công nghệ cao phải tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất, cung ứng và giá trị toàn cầu.

“Phải làm thế nào để doanh nghiệp nhỏ và vừa có đất sống. Không thể để họ bị chèn ép, thiếu không gian phát triển ngay trên thị trường trong nước”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội: Chính sách ưu đãi phải hướng tới hiệu quả thực chất, tạo ra giá trị gia tăng và sức lan tỏa đối với nền kinh tế, chứ không chỉ thu hút vốn đầu tư đơn thuần. Ảnh: Media QH

Vượt qua "bẫy thu nhập trung bình" phải chuyển từ gia công sang làm chủ công nghệ

Giải trình tại tổ, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, bối cảnh quốc tế và trong nước thay đổi rất nhanh, trong khi Việt Nam phải đẩy mạnh thu hút đầu tư để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

Theo kế hoạch tài chính 5 năm, để đạt mục tiêu này, tổng vốn đầu tư toàn xã hội phải đạt 40% GDP; hệ số ICOR phải giảm từ 6,4 xuống còn 4,5 đến 4,8. Nhu cầu vốn giai đoạn 2026-2030 tăng gấp 2,67 lần so với giai đoạn 2021-2025, đòi hỏi huy động nguồn lực rất lớn, đặc biệt là nguồn vốn FDI. “Nhu cầu vốn là vô cùng cao”, Bộ trưởng nêu rõ.

“Chúng ta có thể tăng trưởng mà không cần FDI được không? Xin thưa rằng câu trả lời rất đơn giản: không thể!”, Bộ trưởng nhấn mạnh. Theo ông, Việt Nam vẫn rất cần thu hút FDI, yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục hoàn thiện môi trường đầu tư trong điều kiện cạnh tranh thu hút dòng vốn ngày càng quyết liệt. Đất nước đang đứng trước sức ép cạnh tranh lớn, trực tiếp từ Ấn Độ và nhiều nước trong khu vực. Chẳng hạn Philippines, Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Singapore đều có chiến lược thu hút đầu tư.

Trong đó, Malaysia tập trung phát triển chip bán dẫn và thiết bị điện tử, cũng là những lĩnh vực Việt Nam hướng tới. Chính sự cạnh tranh khốc liệt này đặt ra yêu cầu sửa đổi Luật Đầu tư cho phù hợp.

Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu. Ảnh: Phạm Hải

Về khả năng hấp thụ công nghệ mà các đại biểu quan tâm, Bộ trưởng phân tích những khó khăn thực tế trong tiếp nhận công nghệ từ khu vực FDI.

Dẫn chứng với chip bán dẫn, Bộ trưởng cho biết các khâu có giá trị gia tăng cao, công nghệ tiên tiến được nắm giữ và quản lý rất chặt chẽ, Việt Nam gần như không có điều kiện tham gia. Cơ hội Việt Nam có thể hướng tới là tham gia khâu đóng gói và kiểm thử tiên tiến.

Theo Bộ trưởng, kỳ vọng các tập đoàn chuyển giao công nghệ là đúng đắn nhưng cần được nhìn nhận trong bối cảnh điều kiện, năng lực và vị trí cụ thể của Việt Nam để tìm ra hướng đi phù hợp.  “Muốn có công nghệ, vượt qua ‘bẫy thu nhập trung bình’, chúng ta phải chuyển từ gia công sang làm chủ công nghệ. Muốn vậy, bước chuyển quan trọng nhất là phát triển công nghiệp phụ trợ, từ đó mới dần dần tham gia sâu vào chuỗi giá trị”.

Tuy nhiên, Bộ trưởng cũng đặt vấn đề về số lượng, năng lực doanh nghiệp công nghiệp phụ trợ hiện nay. Mong muốn chuyển giao công nghệ là có, nhưng để các tập đoàn thực hiện là rất khó. Điều đó càng cho thấy yêu cầu đồng thời nâng cao năng lực tiếp nhận của doanh nghiệp và các cơ sở trong nước.

Theo Bộ trưởng, đến tháng 8 vừa qua, Việt Nam có khoảng 47.796 dự án FDI còn hoạt động với tổng vốn đăng ký khoảng 561,6 tỷ USD. Đây là lực lượng rất quan trọng đối với phát triển kinh tế.  Do đó, mục tiêu thời gian tới là phải tiếp tục hoàn thiện môi trường đầu tư để trong cuộc cạnh tranh thu hút vốn, Việt Nam có được giá trị gia tăng lớn nhất.