CBAM siết chặt, doanh nghiệp Hải Phòng tăng tốc chuyển đổi xanh

Tại tọa đàm về ứng phó CBAM và tiêu chuẩn REACH - ZDHC do Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hải Phòng phối hợp với Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng tổ chức chiều 29/5, các chuyên gia cho biết CBAM đã chuyển sang giai đoạn chính thức từ ngày 1/1/2026, sau hơn hai năm chạy thử ở dạng báo cáo.

CBAM vào giai đoạn mới

Cơ chế này hiện chỉ áp dụng đối với 6 nhóm hàng gồm sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện và hydro. Các doanh nghiệp thuộc những ngành này sẽ phải kê khai lượng phát thải carbon gắn với sản phẩm khi xuất khẩu sang EU và tiến tới chịu nghĩa vụ tài chính.

Quang cảnh buổi tọa đàm. Ảnh: CTV

Một điểm đáng chú ý là EU đã bổ sung quy định miễn trừ đối với các nhà nhập khẩu có lượng hàng thuộc diện CBAM dưới 50 tấn mỗi năm. Điều này giúp phần lớn các nhà nhập khẩu nhỏ không phải báo cáo, không đăng ký, không mua chứng chỉ, và ước tính khoảng 90% nhà nhập khẩu được miễn trong khi vẫn giữ 99% lượng phát thải trong phạm vi kiểm soát. Với nhà xuất khẩu Việt Nam, các khách hàng EU quy mô nhỏ sẽ bớt yêu cầu dữ liệu carbon, còn đối tác lớn thì ngược lại.

Các chuyên gia cũng lưu ý nhiều doanh nghiệp đang hiểu chưa đúng về CBAM. Những ngành như dệt may, da giày, điện tử hay logistics hiện không thuộc phạm vi điều chỉnh của cơ chế này. Tuy nhiên, các ngành này lại phải đáp ứng những tiêu chuẩn môi trường khác như REACH, ZDHC, ESG và yêu cầu truy xuất nguồn gốc bền vững từ các đối tác quốc tế.

Cụ thể, với dệt may, nhiều loại thuốc nhuộm và chất trợ nhuộm từng dùng phổ biến nay bị hạn chế hoặc cấm khi vào EU, buộc doanh nghiệp đổi nguyên liệu đầu vào, đầu tư công nghệ xử lý môi trường và hoàn thiện hệ thống quản trị hóa chất.

Theo đại diện Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), để không bị loại khỏi chuỗi cung ứng của các nhãn lớn như Nike, H&M, Zara, Uniqlo, doanh nghiệp bắt buộc áp dụng bộ công cụ quản lý hóa chất của ZDHC, gồm ZDHC MRSL (danh mục chất bị hạn chế), ChemCheck (hộ chiếu hóa chất sản phẩm), Performance InCheck (báo cáo kiểm kê nhà máy), Verified InCheck (xác minh tại thực địa) và ClearStream (kiểm soát nước thải đầu ra). Đây được xem là điều kiện ngày càng quan trọng để duy trì đơn hàng xuất khẩu. VCCI đề xuất doanh nghiệp khẩn trương chuẩn hóa quy trình sản xuất sạch và minh bạch hóa dữ liệu môi trường để bảo vệ đơn hàng xuất khẩu.

Doanh nghiệp Hải Phòng gấp rút thích ứng

Không chỉ các nhà máy sản xuất, ngành logistics cũng là mắt xích tác động trực tiếp đến "dấu chân carbon" của hàng xuất khẩu. Nhưng phần lớn doanh nghiệp vận tải gặp nhiều khó khăn trong quá trình chuyển đổi xanh do chi phí đầu tư phương tiện đạt chuẩn môi trường còn rất lớn, hạ tầng phục vụ vận tải xanh thiếu đồng bộ và năng lực kiểm kê, minh bạch dữ liệu phát thải khí nhà kính vẫn còn hạn chế. Nếu không sớm tháo gỡ các điểm nghẽn này, doanh nghiệp sẽ gặp nhiều bất lợi trong việc đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu lớn, đặc biệt là EU.

Ông Lê Mạnh Cương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Logistics Hải Phòng, kiến nghị thành phố sớm ban hành quy chuẩn hướng dẫn kiểm kê phát thải riêng cho ngành vận tải, hỗ trợ quy hoạch hạ tầng trạm sạc năng lượng sạch tại các khu công nghiệp và hệ thống cảng biển nước sâu. Về phía doanh nghiệp, ông cho rằng cần chủ động chuyển sang các dòng xe đạt tiêu chuẩn khí thải cao và ứng dụng phần mềm tối ưu hóa lộ trình để giảm hành trình chạy rỗng, qua đó cắt giảm phát thải trực tiếp (Scope 1) và gián tiếp (Scope 3) cho toàn chuỗi.

Trong khi đó, ông Nguyễn Thế Mạnh, Chủ tịch Hiệp hội các Nhà thầu Xây dựng Hải Phòng, nhìn nhận xây dựng và sản xuất vật liệu là một trong những nguồn phát thải carbon lớn nhất nền kinh tế. Với định hướng đưa Hải Phòng thành đô thị cảng biển xanh, thông minh và bền vững, nhà thầu và nhà sản xuất vật liệu buộc phải tái cấu trúc toàn diện tư duy quản trị, chuyển mạnh từ vật liệu truyền thống sang vật liệu phát thải thấp, ứng dụng công nghệ tuần hoàn tài nguyên và giải pháp tiết kiệm năng lượng trong thi công.

PGS,TS Phạm Hoàng Lương ( đứng giữa )- Giảng Viên Cao Cấp ĐH Bách Khoa Hà Nội - Phó chủ tịch hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam trao đổi với các doanh nghiệp.

Theo ông, thời gian tới hiệp hội sẽ tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về tiêu chuẩn ESG, hỗ trợ hội viên xây dựng cơ sở dữ liệu kiểm kê phát thải, đồng thời phối hợp chặt chẽ với Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Hải Phòng và các cơ quan chuyên môn để xây dựng mô hình công trình xanh, tạo năng lực cạnh tranh vươn ra thị trường đấu thầu quốc tế.

Bà Đào Thị Kim Ngân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa TP. Hải Phòng, cho biết Chính phủ đã rất quyết liệt trong thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải khí nhà kính và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Trong lộ trình đó, Chính phủ đã giao Bộ Công Thương chủ trì xây dựng và triển khai các giải pháp ứng phó với CBAM.

Bám sát định hướng này, theo bà Ngân, Hải Phòng xác định chuyển đổi xanh là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Nghị quyết số 08-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố về chuyển đổi xanh giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến 2050, đặt công nghiệp xanh, cảng xanh, logistics xanh, kinh tế tuần hoàn và đổi mới công nghệ làm động lực tăng trưởng mới.

Các chuyên gia cho rằng điều quan trọng nhất hiện nay là doanh nghiệp cần hiểu rõ quy định nào áp dụng cho ngành nghề của mình để có lộ trình đầu tư phù hợp, tránh tốn kém không cần thiết và bảo vệ thị phần xuất khẩu trong bối cảnh các rào cản xanh ngày càng gia tăng.