Chuyển tiền: 'Đúng số, đúng giọng, đúng mặt' vẫn phải kiểm chứng

Tỷ lệ giao dịch số của nhiều tổ chức tín dụng vượt 95%

Tại cuộc họp báo chiều 7/10, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Phạm Thanh Hà cho biết, thời gian qua, NHNN tiếp tục tạo lập khuôn khổ pháp lý đồng bộ và điều kiện thuận lợi để thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, ngân hàng số và đảm bảo an ninh, an toàn trong hoạt động thanh toán. "Hầu hết các dịch vụ ngân hàng cơ bản đã được cung cấp trên kênh số; nhiều tổ chức tín dụng đạt tỷ lệ giao dịch số trên 95%", ông Hà nói.

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Thanh Hà chủ trì cuộc họp báo. Ảnh: SBV

Theo số liệu của NHNN, 8 tháng đầu năm, số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng 34,56% so với cùng kỳ năm 2025, giá trị tăng 13,26%. Trong đó, giao dịch qua Internet tăng 46,57% về số lượng và 21,77% về giá trị; giao dịch qua điện thoại di động tăng tương ứng 35,33% và 2,39%. Với QR Code, số lượng giao dịch tăng 6,66%, còn giá trị tăng 25,85%.

Các hệ thống thanh toán cũng ghi nhận mức tăng cao. Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng tăng 13,39% về số lượng giao dịch và 62,67% về giá trị. Qua Hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử, số lượng giao dịch tăng 33,11%, trong khi giá trị giảm 1,36%.

Cùng với phát triển dịch vụ số, ngành ngân hàng đẩy mạnh kết nối, làm sạch và xác thực dữ liệu khách hàng. Thực hiện Đề án 06, đến hết ngày 2/10, các tổ chức tín dụng đã đối chiếu thông tin sinh trắc học của hơn 175,2 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và hơn 2,94 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức thông qua căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng VNeID.

Toàn cảnh cuộc họp báo. Ảnh: SBV

Hạ tầng thanh toán số đồng thời mở rộng ra ngoài biên giới. NHNN đã kết nối thanh toán bán lẻ song phương qua mã QR giữa Việt Nam với Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Hàn Quốc và Singapore; đồng thời tiếp tục triển khai kết nối với một số quốc gia khác.

Đặc biệt, NHNN đã triển khai Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro cho khách hàng (SIMO). Qua SIMO, các đơn vị tham gia chia sẻ trạng thái tài khoản thanh toán, ví điện tử nghi ngờ liên quan đến gian lận, lừa đảo. Đến nay, 21 đơn vị đã tham gia, gồm 16 ngân hàng và 5 tổ chức trung gian thanh toán. Từ khi triển khai đến ngày 28/9, hệ thống đã cảnh báo hơn 5,6 triệu lượt khách hàng. Sau cảnh báo, hơn 1,9 triệu lượt khách hàng tạm dừng hoặc hủy giao dịch, với tổng giá trị giao dịch trên 6.300 tỷ đồng.

Toàn cảnh cuộc họp báo. Ảnh: SBV

“Đúng số chưa chắc đã đúng người"

Chia sẻ tại cuộc họp báo, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, NHNN Lê Hoàng Chính Quang cho biết, thời gian qua đã xuất hiện việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để giả mạo hình ảnh, giọng nói; phát tán ứng dụng và đường dẫn độc hại nhằm chiếm quyền điều khiển thiết bị. Các đối tượng thậm chí can thiệp phần cứng, phần mềm trên thiết bị di động để tìm cách vượt qua cơ chế xác thực sinh trắc học.

Xác định đây là thách thức thường trực, NHNN đã chỉ đạo toàn ngành triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, nghiệp vụ và phối hợp với Bộ Công an trong phòng ngừa, phát hiện, xử lý tấn công mạng cũng như các hành vi gian lận, lừa đảo trên không gian mạng.

Song, khi công nghệ có thể được sử dụng để giả mạo ngày càng tinh vi, NHNN cho rằng người sử dụng cũng cần thay đổi cách nhận diện rủi ro. “Dù thấy đúng số, nghe đúng giọng, nhìn đúng mặt, vẫn phải kiểm chứng trước khi chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin”, ông Quang khuyến nghị.

Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin Lê Hoàng Chính Quang cho biết, hình ảnh và giọng nói cũng có thể được tạo ra bằng AI, vì thế, đúng số chưa chắc đã đúng người. Ảnh: SBV

Theo ông Quang, số điện thoại hiển thị có thể bị giả mạo; điện thoại, SIM, tài khoản mạng xã hội hoặc ứng dụng nhắn tin của người quen có thể bị chiếm quyền. Hình ảnh và giọng nói cũng có thể được tạo ra bằng AI. Vì thế, đúng số chưa chắc đã đúng người; ngay cả khi đó thực sự là tài khoản của người quen, họ vẫn có thể đang bị kẻ gian lợi dụng, dẫn dắt.

Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin của NHNN khuyến cáo người dân khi nhận được yêu cầu chuyển tiền, cung cấp thông tin tài khoản ngân hàng hay thông tin cá nhân, không nên vội vàng, đặc biệt khi bị thúc giục, đe dọa hoặc yêu cầu giữ bí mật. Nếu ứng dụng ngân hàng cảnh báo tài khoản người nhận có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo, cần dừng giao dịch.

Bên cạnh đó, yêu cầu chuyển tiền cần được kiểm chứng qua một kênh độc lập. Người dùng nên chủ động gọi lại theo số điện thoại đã lưu từ trước thay vì tiếp tục trao đổi trên chính cuộc gọi, tin nhắn vừa nhận; kiểm tra với người thân hoặc liên hệ ngân hàng qua các kênh được công bố chính thức. Cơ quan nhà nước không yêu cầu người dân chuyển tiền qua điện thoại để “xác minh” hay “phục vụ điều tra”, ông Quang nhấn mạnh.

Người dùng cũng tuyệt đối không cung cấp mật khẩu, mã PIN, mã OTP cho bất kỳ ai, kể cả người tự xưng là nhân viên ngân hàng; không quay video khuôn mặt, thực hiện xác thực sinh trắc học hay gửi ảnh giấy tờ tùy thân theo yêu cầu của người lạ. Tương tự, không nên bấm vào đường link, quét mã QR hay cài đặt ứng dụng theo hướng dẫn từ cuộc gọi, tin nhắn chưa được kiểm chứng. Ứng dụng chỉ nên được tải từ kho chính thức và người dùng không cấp quyền điều khiển thiết bị cho các ứng dụng lạ.

Nếu đã cung cấp thông tin hoặc chuyển tiền, ông Quang khuyến nghị người dùng liên hệ ngay với ngân hàng để đề nghị tạm khóa tài khoản, dịch vụ ngân hàng điện tử và tra soát giao dịch; đồng thời trình báo cơ quan công an và giữ lại tin nhắn, số tài khoản, lịch sử cuộc gọi làm bằng chứng. “Không chờ đến khi chắc chắn mình bị lừa mới báo, vì càng chậm trễ, khả năng ngăn chặn càng thấp”, ông Quang lưu ý.

Thời gian tới, NHNN sẽ tiếp tục cập nhật các yêu cầu kỹ thuật về bảo đảm an ninh mạng, xây dựng quy định về an toàn hệ thống thông tin, bảo mật dữ liệu và hoạt động liên tục trong lĩnh vực ngân hàng. Hệ thống SIMO cũng sẽ được mở rộng nhằm tăng khả năng cảnh báo, ngăn chặn các giao dịch có dấu hiệu gian lận, lừa đảo; đồng thời ngành ngân hàng tiếp tục phối hợp với Bộ Công an trong khuôn khổ Tổ Công tác phòng, chống lừa đảo trực tuyến.

Cách tiếp cận của ngành ngân hàng là bảo vệ theo nhiều lớp: từ hạ tầng, hệ thống thông tin đến dữ liệu, tài khoản và giao dịch, đồng thời nâng cao khả năng tự bảo vệ của khách hàng, ông Quang chia sẻ. Mục tiêu là phòng ngừa từ sớm, phát hiện nhanh, ngăn chặn kịp thời và giảm thiệt hại khi xảy ra gian lận, lừa đảo.