CD, DVD hỏng hàng loạt, dữ liệu có thể biến mất

Trong nhiều năm, CD và DVD từng được xem như một trong những phương án lưu trữ dữ liệu đáng tin cậy. Những bộ phim, album nhạc, phần mềm hay tài liệu được ghi trên đĩa có thể nằm yên trong tủ hàng chục năm mà không cần nguồn điện hay kết nối Internet. Thế nhưng, cộng đồng sưu tầm đĩa quang đang phát hiện một vấn đề đáng lo: không ít chiếc đĩa bắt đầu xuống cấp nghiêm trọng dù không chịu tác động vật lý rõ rệt. Điều đáng nói là hư hỏng không chỉ đến từ những vết xước quen thuộc trên bề mặt mà còn xuất hiện ở chính phần nhựa cấu thành chiếc đĩa, khiến dữ liệu bên trong có nguy cơ không thể đọc được.

Theo các dữ liệu được tổng hợp bởi Digital Archivist, tuổi thọ của đĩa quang phụ thuộc rất lớn vào chất lượng vật liệu, phương pháp sản xuất và điều kiện bảo quản. Một số đĩa được sản xuất công nghiệp có thể duy trì khả năng đọc trong nhiều thập kỷ, thậm chí những sản phẩm chất lượng cao được kỳ vọng tồn tại tới khoảng 100 năm. Trong khi đó, đĩa tự ghi tại nhà thường có tuổi thọ thấp hơn, trung bình khoảng 20 năm. Đáng chú ý, ngay cả đĩa trắng chưa sử dụng cũng không hoàn toàn miễn nhiễm với quá trình lão hóa. Một số loại có thể bắt đầu suy giảm chất lượng chỉ sau vài năm nếu điều kiện lưu trữ không phù hợp.

Không chỉ bị trầy xước, một số CD và DVD lâu năm còn xuất hiện vết nứt trong lớp nhựa, khiến dữ liệu có nguy cơ không thể truy cập.

Điều khiến giới sưu tầm bất ngờ là cách bảo quản CD và DVD đôi khi lại trở thành nguyên nhân khiến chúng hỏng nhanh hơn. Theo phân tích được Tom's Hardware đề cập, một số hộp đựng, khay hoặc vật liệu lót dùng để bảo vệ đĩa có thể giải phóng các hợp chất hóa học trong quá trình lão hóa. Trong môi trường kín, những chất này có khả năng tác động đến lớp polycarbonate của đĩa và thúc đẩy quá trình suy thoái. Đặc biệt, một số vật liệu chứa hoặc phát sinh hợp chất amoniac được cho là có thể gây ảnh hưởng đến cấu trúc nhựa nếu tiếp xúc trong thời gian dài. Điều này tạo ra nghịch lý: chiếc hộp vốn được mua để bảo vệ bộ sưu tập lại có thể trở thành một trong những yếu tố khiến đĩa xuống cấp.

Không chỉ hộp đựng, dung dịch vệ sinh và hóa chất đánh bóng đĩa cũng có thể gây tác dụng ngược. Nhiều người sưu tầm có thói quen lau chùi thường xuyên nhằm giữ bề mặt CD, DVD luôn sạch đẹp. Tuy nhiên, nếu sử dụng sản phẩm không phù hợp, hóa chất còn sót lại có thể tác động đến vật liệu của đĩa. Khi lớp polycarbonate bắt đầu xuất hiện các vết rạn nhỏ, quá trình suy thoái có thể tiếp tục lan rộng và cuối cùng khiến chiếc đĩa không còn đủ nguyên vẹn để thiết bị quang học đọc dữ liệu. Đây là vấn đề đặc biệt đáng ngại với những bộ sưu tập chứa các nội dung khó tìm hoặc không còn được phát hành trên thị trường.

Cách cất giữ tưởng như an toàn có thể ảnh hưởng đến tuổi thọ đĩa nếu vật liệu tiếp xúc lâu ngày giải phóng hóa chất gây hại.

Về cấu trúc, CD truyền thống cũng có một điểm yếu đáng chú ý. Đĩa CD về cơ bản sử dụng một lớp polycarbonate làm nền, vì vậy khi vật liệu này bị rạn nứt, khả năng bảo vệ cấu trúc dữ liệu cũng bị ảnh hưởng. DVD có thiết kế khác khi được tạo thành từ hai lớp polycarbonate mỏng ghép lại, giúp cấu trúc tổng thể chắc chắn hơn. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa DVD có thể miễn nhiễm với quá trình lão hóa. Cả hai loại đĩa vẫn chịu tác động của nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và các hóa chất trong môi trường lưu trữ. Vì vậy, việc sở hữu một chiếc đĩa không có vết xước bên ngoài chưa chắc đồng nghĩa dữ liệu bên trong vẫn an toàn.

Nghịch lý nằm ở chỗ CD và DVD đang có dấu hiệu được quan tâm trở lại trong khi tuổi thọ thực tế của chúng lại trở thành vấn đề. Sau nhiều năm bị dịch vụ streaming, lưu trữ đám mây, USB và ổ SSD thay thế, phương tiện vật lý đang được một bộ phận người dùng tìm đến vì muốn sở hữu nội dung thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nền tảng trực tuyến. Những lo ngại về phí thuê bao, quyền truy cập nội dung và sự phụ thuộc vào Internet cũng khiến giá trị của các bản sao vật lý được nhìn nhận khác trước. Tuy nhiên, câu chuyện đĩa quang xuống cấp cho thấy việc sở hữu bản vật lý chưa đủ để bảo đảm dữ liệu tồn tại mãi mãi. Với những nội dung quan trọng, người dùng nên sao lưu dữ liệu từ CD, DVD sang nhiều phương tiện khác nhau thay vì đặt toàn bộ niềm tin vào một chiếc đĩa được cho là có thể tồn tại hàng chục năm.