Cha mẹ đang quên dạy con những kỹ năng này

Bên cạnh kiến thức, cha mẹ cần giúp con học và hiểu cảm xúc của bản thân. Ảnh: Pexels.

Trong hành trình nuôi dạy con, nhiều cha mẹ đặt mục tiêu giúp trẻ học tốt, cư xử đúng mực và đạt được những thành tích nổi bật. Tuy nhiên, bên cạnh kiến thức, có một năng lực quan trọng thường chưa được quan tâm đúng mức, đó là khả năng nhận diện và thể hiện cảm xúc, theo CNBC.

Trẻ cần được học cách hiểu và bộc lộ cảm xúc

Theo bà Reem Raouda, chuyên gia về giáo dục và nuôi dạy trẻ, những vấn đề về hành vi như chống đối, cáu gắt hay không hợp tác đôi khi bắt nguồn từ việc trẻ không cảm thấy thoải mái khi bộc lộ suy nghĩ, cảm xúc và nhu cầu của mình.

Bà cho rằng sự tự tin và khả năng vượt qua nghịch cảnh không chỉ đến từ những lời động viên hay thành tích đạt được, mà còn được hình thành khi trẻ cảm thấy an toàn với chính con người thật của mình. Cách cha mẹ phản ứng trước cảm xúc của con hôm nay có thể ảnh hưởng đến khả năng xây dựng các mối quan hệ và đưa ra quyết định của trẻ khi trưởng thành.

Một trong những sai lầm phổ biến là cha mẹ thường vội vàng xoa dịu hoặc tìm cách giải quyết cảm xúc tiêu cực của con. Khi trẻ khóc, người lớn thường nói "không có gì đâu"; khi trẻ tức giận, cha mẹ yêu cầu con bình tĩnh; khi trẻ buồn bã, họ lại nhanh chóng tìm cách khiến con vui trở lại.

Những phản ứng này xuất phát từ mong muốn bảo vệ con, nhưng nếu lặp lại thường xuyên, trẻ có thể hình thành thói quen né tránh hoặc kìm nén cảm xúc. Thay vì được hướng dẫn cách nhận diện điều mình đang trải qua, trẻ lại học cách nhanh chóng gạt bỏ cảm giác khó chịu để làm hài lòng người lớn.

Bà Raouda nói rằng điều trẻ cần đôi khi không phải một giải pháp tức thì, mà là sự hiện diện và kiên nhẫn của cha mẹ. Thay vì yêu cầu con ngừng khóc, phụ huynh có thể nói rằng họ nhận thấy con đang buồn và sẵn sàng ở bên cạnh.

Việc cho trẻ thời gian trải nghiệm cảm xúc giúp các em hiểu rằng buồn bã, thất vọng hay tức giận đều là những trạng thái bình thường, có thể được nhận diện và kiểm soát.

Một điều khác cha mẹ cần chú ý là tôn trọng trải nghiệm cá nhân của trẻ. Không ít người lớn thường phủ nhận cảm nhận của con bằng những câu như "con vừa ăn xong, sao có thể đói", "ngủ sớm rồi sao vẫn mệt" hay "đó là bạn của con, sao con lại ghét bạn ấy".

Dù không có ý định làm tổn thương con, những lời nhận xét này có thể khiến trẻ nghi ngờ cảm nhận của chính mình. Theo thời gian, trẻ dễ phụ thuộc vào đánh giá của người khác thay vì học cách lắng nghe và tin tưởng bản thân.

Vì vậy, cha mẹ có thể đặt những câu hỏi mở như "con đang cảm thấy thế nào?" hoặc "con nghĩ gì về chuyện vừa xảy ra?". Sau đó, người lớn cần lắng nghe câu trả lời mà không vội phán xét hay áp đặt suy nghĩ.

Lưu ý, không phải cảm xúc hay hành vi nào của trẻ cũng cần được cha mẹ lập tức giải thích, chỉnh sửa. Việc liên tục đưa ra lời khuyên có thể khiến trẻ mất đi cơ hội tự suy nghĩ, xử lý vấn đề và tìm kiếm câu trả lời cho bản thân. Người lớn cần biết khi nào nên hướng dẫn và khi nào nên lùi lại để con có không gian tự trải nghiệm.

Cuối cùng, việc xây dựng môi trường an toàn về cảm xúc đòi hỏi cha mẹ cũng phải học cách điều chỉnh chính mình. Trẻ không chỉ tiếp nhận những lời dạy mà còn quan sát cách người lớn phản ứng khi tức giận, thất vọng hoặc gặp áp lực. Vì vậy, trước một tình huống căng thẳng, phụ huynh cần nhận diện cảm xúc của bản thân, tránh trút những bức xúc cá nhân lên con.

Trẻ cần được tư duy độc lập và tự đối mặt với khó khăn. Ảnh: Pexels.

Để con được tư duy độc lập

Khả năng nhận diện cảm xúc chỉ là một trong nhiều năng lực cần được hình thành trong quá trình trưởng thành. Bên cạnh việc học cách hiểu bản thân, trẻ cần được rèn luyện tư duy độc lập, tinh thần tự lập, khả năng giải quyết vấn đề và bản lĩnh đối mặt với khó khăn.

Đây cũng là những nội dung được đề cập trong cuốn Phương Pháp Giáo Dục Con Của Người Do Thái - Giúp Trẻ Tự Tin Bước Vào Cuộc Sống.

Người Do Thái thường được nhắc đến với truyền thống coi trọng tri thức, khả năng tư duy và thích nghi trước những biến động. Trong giáo dục gia đình, việc khuyến khích trẻ chủ động học hỏi, tự đưa ra quyết định và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình là những nguyên tắc được đề cao.

Cuốn sách giới thiệu các phương pháp giáo dục hướng đến phát triển toàn diện, không chỉ tập trung vào việc trau dồi trí tuệ mà còn chú trọng hình thành tính cách và năng lực tự chủ. Thay vì làm thay mọi việc hoặc quyết định thay con, cha mẹ được khuyến khích tạo điều kiện để trẻ tự khám phá, trải nghiệm và học hỏi từ những tình huống trong cuộc sống.

Một trong những nội dung đáng chú ý là việc nuôi dưỡng tinh thần tự lập. Trẻ cần được giao những công việc phù hợp với độ tuổi, từ chăm sóc bản thân, sắp xếp đồ dùng cá nhân đến tham gia các công việc gia đình. Những nhiệm vụ tưởng chừng đơn giản này giúp trẻ hiểu rằng mình có trách nhiệm với bản thân và những người xung quanh.

Cuốn sách cũng đề cập đến việc khuyến khích trẻ phát triển tư duy độc lập, không tiếp nhận thông tin một cách thụ động. Khi trẻ đặt câu hỏi hoặc đưa ra ý kiến khác biệt, cha mẹ cần tạo cơ hội để con trình bày quan điểm, tìm kiếm thông tin và tự đánh giá vấn đề. Qua đó, trẻ từng bước hình thành khả năng suy luận và đưa ra quyết định.

Bên cạnh trí tuệ và tính tự lập, khả năng đối mặt với thử thách cũng là yếu tố được chú trọng. Thay vì tìm cách loại bỏ mọi khó khăn trên hành trình của con, cha mẹ cần giúp trẻ hiểu rằng thất bại là một phần của quá trình học hỏi. Những trải nghiệm không như mong đợi có thể trở thành cơ hội để trẻ nhìn nhận sai lầm, điều chỉnh cách làm và thử lại.