Cha mẹ nghiện điện thoại ảnh hưởng thế nào đến sự phát triển của trẻ
Việc cha mẹ thường xuyên sử dụng điện thoại khi ở bên con có thể làm gián đoạn giao tiếp, giảm tương tác cảm xúc và ảnh hưởng đến quá trình phát triển ngôn ngữ, nhận thức của trẻ.

Cha mẹ thường xuyên sử dụng điện thoại khi ở bên con có thể làm gián đoạn giao tiếp với con. Ảnh: Pexels.
Với nhiều gia đình, hình ảnh cha mẹ vừa trông con vừa dùng điện thoại đã trở nên quen thuộc. Người mẹ có thể vừa cho con ăn vừa trả lời tin nhắn công việc; người cha có thể vừa chơi cùng con vừa liên tục nhìn thông báo trên màn hình.
Những lần gián đoạn đôi khi chỉ kéo dài vài giây, nhưng nếu lặp lại thường xuyên, chúng có thể làm thay đổi chất lượng tương tác giữa cha mẹ và trẻ.
Điện thoại chen vào tương tác với con
Trong một nghiên cứu được công bố năm 2025 trên tạp chí JAMA Pediatrics, các nhà nghiên cứu đã xem xét mối liên hệ giữa việc cha mẹ sử dụng thiết bị công nghệ khi có trẻ bên cạnh với sức khỏe và sự phát triển của trẻ dưới 5 tuổi.
Kết quả cho thấy việc cha mẹ sử dụng công nghệ khi có con hiện diện có mối liên hệ với một số kết quả bất lợi về nhận thức và sức khỏe tâm lý - xã hội của trẻ. Tuy nhiên, đây là những mối liên hệ được ghi nhận trong nghiên cứu, không đồng nghĩa việc cha mẹ dùng điện thoại trực tiếp gây ra các vấn đề phát triển.
Ảnh hưởng dễ nhận thấy hơn nằm ở cơ hội trò chuyện giữa cha mẹ và con. Trong giai đoạn đầu đời, trẻ học ngôn ngữ không chỉ qua việc nghe người lớn nói mà còn thông qua những cuộc trao đổi qua lại. Khi trẻ phát ra âm thanh, chỉ tay vào một món đồ hoặc đặt câu hỏi, phản hồi của cha mẹ giúp trẻ hiểu rằng hành động giao tiếp của mình có ý nghĩa và được đón nhận.
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Child Development Perspectives năm 2022 cũng phân tích những cơ chế có thể khiến điện thoại của cha mẹ ảnh hưởng đến quá trình phát triển ngôn ngữ của trẻ.
Theo nhóm tác giả, việc người lớn tập trung vào màn hình có thể làm giảm khả năng duy trì giao tiếp bằng mắt, sự chú ý chung và mức độ phản hồi với trẻ. Đây đều là những yếu tố quan trọng trong quá trình trẻ học cách giao tiếp và tiếp nhận ngôn ngữ.
Chẳng hạn, khi trẻ chỉ vào một con vật trong sách và muốn cha mẹ gọi tên, người lớn có thể giúp trẻ học thêm từ mới bằng cách nhìn theo hướng trẻ chỉ, gọi tên con vật và mở rộng câu chuyện. Nếu cha mẹ đang đọc tin nhắn hoặc xem video, khoảnh khắc tương tác này có thể trôi qua mà không được đáp lại.
Không chỉ ngôn ngữ, sự chú ý của cha mẹ còn có vai trò trong quá trình trẻ hình thành cảm giác an toàn và khả năng điều chỉnh cảm xúc. Khi trẻ buồn, sợ hãi hoặc gặp khó khăn, phản hồi của người lớn giúp trẻ nhận diện cảm xúc, tìm cách diễn đạt và học cách bình tĩnh trở lại. Nếu cha mẹ thường xuyên bị điện thoại ngắt quãng, trẻ có thể không nhận được sự phản hồi kịp thời mà mình mong đợi.
Năm 2023, tạp chí Psychology Research and Behavior Management công bố công trình tổng hợp 42 nghiên cứu với 56.275 trẻ em và thanh thiếu niên tại Trung Quốc.
Kết quả cho thấy hành vi cha mẹ mải dùng điện thoại khi ở cạnh con có mối tương quan với các vấn đề hướng nội như buồn bã, lo âu; các vấn đề hướng ngoại như hành vi gây hấn, chống đối; đồng thời liên quan mức độ tự đánh giá bản thân và năng lực cảm xúc - xã hội thấp hơn.
Các tác giả cho rằng khi cha mẹ ưu tiên thiết bị điện tử trong những tình huống giao tiếp trực tiếp, trẻ có thể cảm thấy bị bỏ qua, thất vọng hoặc giảm mong muốn trò chuyện.

Khi ở cạnh con, cha mẹ nên dành thời gian tương tác, nói chuyện cùng con nhiều hơn. Ảnh: Pexels.
Cha mẹ nên làm gì
Những kết quả trên cho thấy người lớn cần nhìn nhận vấn đề một cách thận trọng. Điện thoại không hoàn toàn gây hại cho trẻ, bởi thiết bị này cũng có thể phục vụ công việc, liên lạc, tra cứu thông tin hoặc hỗ trợ cha mẹ chăm sóc con. Điều đáng quan tâm là việc sử dụng điện thoại có thường xuyên chen ngang những thời điểm trẻ cần được lắng nghe, trò chuyện và nhận phản hồi hay không.
Cha mẹ không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn điện thoại khỏi sinh hoạt gia đình. Thay vào đó, cha mẹ có thể bắt đầu bằng việc thiết lập những khoảng thời gian không sử dụng thiết bị, chẳng hạn trong bữa ăn, khi đọc sách, chơi cùng con hoặc trước giờ đi ngủ.
Nếu cần xử lý công việc, người lớn có thể nói rõ với trẻ rằng mình cần vài phút để hoàn thành việc đó, sau đó quay lại trò chuyện hoặc chơi cùng con.
Quan trọng hơn, cha mẹ cần chủ động phản hồi khi trẻ tìm kiếm sự chú ý. Một ánh mắt, câu trả lời hoặc hành động cùng quan sát điều trẻ đang chỉ vào có thể tạo ra cơ hội giao tiếp mà không thiết bị nào thay thế được. Trong quá trình phát triển, trẻ không chỉ cần cha mẹ hiện diện trong cùng một không gian, mà còn cần sự chú ý và tương tác thực sự từ người lớn.
Để hiểu rõ hơn những thay đổi tâm lý và nhu cầu của trẻ trong từng giai đoạn, cha mẹ có thể tham khảo cuốn What's My Tween Thinking? - Tâm Lý Học Trẻ Em Thực Hành Cho Cha Mẹ Hiện Đại - Tuổi Từ 8 Đến 12 của tác giả Tanith Carey. Đây là tài liệu tâm lý học ứng dụng dành cho phụ huynh có con trong độ tuổi 8-12, giai đoạn trẻ không còn là thiếu nhi nhưng cũng chưa bước vào tuổi thiếu niên.
Ở tuổi tween, trẻ bắt đầu khám phá sở thích, hình thành những tình bạn sâu sắc hơn và dần có nhu cầu tự đưa ra quyết định. Các em cũng có thể đối mặt với những thay đổi cảm xúc, mâu thuẫn bạn bè và nhiều tình huống mà bản thân chưa đủ khả năng nhận thức để lý giải.
Cuốn sách cha mẹ tìm hiểu những vấn đề cụ thể gắn với từng tình huống trong quá trình trưởng thành của con. Nội dung nhấn mạnh việc cha mẹ cần điều chỉnh cách đồng hành để đáp ứng những nhu cầu thay đổi của trẻ, thay vì áp đặt lên con những kỳ vọng hoặc trải nghiệm của chính mình.
