Nhóm máu truyền được cho mọi người nhưng chỉ nhận từ nhóm mình
Các nhóm máu không chỉ khác nhau ở kháng nguyên trên bề mặt hồng cầu mà còn quyết định cách hệ miễn dịch nhận diện máu tương thích và phản ứng với máu ngoại lai.

Hệ nhóm máu ABO được phân chia thành bốn nhóm chính A, B, AB và O, dựa trên sự hiện diện hoặc vắng mặt của kháng nguyên A và B trên bề mặt hồng cầu. Ảnh: Shutterstock.
Nhóm máu A, B, AB và O thường được nhắc đến khi hiến máu, truyền máu hoặc kiểm tra sức khỏe. Đằng sau mỗi nhóm máu là một hệ thống nhận diện sinh học phức tạp, liên quan đến kháng nguyên trên bề mặt hồng cầu và các kháng thể lưu hành trong huyết tương.
Trong cuốn Ăn theo nhóm máu, hai tác giả Peter J. D'Adamo và Catherine Whitney đã phân tích cấu trúc kháng nguyên, kháng thể và mối quan hệ giữa các nhóm máu. Những cơ chế này giúp giải thích vì sao máu có thể tương thích khi truyền cho nhau, trong khi những trường hợp khác có thể xảy ra phản ứng miễn dịch nguy hiểm.
Kháng nguyên tạo nên sự khác biệt giữa các nhóm máu
Theo hệ thống phân loại ABO, nhóm máu của mỗi người được xác định dựa trên sự có mặt hoặc vắng mặt của hai loại kháng nguyên A và B trên bề mặt hồng cầu. Đây là những cấu trúc phân tử đóng vai trò nhận diện, giúp hệ miễn dịch phân biệt tế bào của cơ thể với các yếu tố ngoại lai.
Cụ thể, người nhóm máu A có kháng nguyên A, nhóm B có kháng nguyên B, nhóm AB có cả hai, còn nhóm O không có kháng nguyên A lẫn B.

Kháng nguyên trên bề mặt hồng cầu giúp hệ miễn dịch nhận diện tế bào máu của cơ thể và phân biệt với các tế bào ngoại lai. Ảnh: Healthhub.
Về cấu trúc, các kháng nguyên ABO là những chuỗi phân tử đường trên bề mặt tế bào. Nền móng chung là cấu trúc H, trong đó có thành phần đường fucose. Nhóm O chỉ mang cấu trúc H này. Khi gắn thêm một loại đường đặc trưng, cấu trúc H trở thành kháng nguyên A hoặc B.
Kháng nguyên A có thêm N-acetylgalactosamine, còn kháng nguyên B có thêm D-galactose. Người nhóm máu AB mang đồng thời cả hai loại.
Ngoài hệ ABO, nhóm máu còn được phân loại theo yếu tố Rh, quan trọng nhất là kháng nguyên D. Người có kháng nguyên này thuộc nhóm Rh dương tính (+), người không có thuộc nhóm Rh âm tính (-). Vì vậy, nhóm máu thường được ghi dưới dạng A+, A-, B+, B-, AB+, AB-, O+ hoặc O-.
Kháng thể quyết định khả năng tương thích khi truyền máu
Bên cạnh kháng nguyên trên bề mặt hồng cầu, hệ miễn dịch còn có các kháng thể lưu hành trong huyết tương. Đây là những protein có khả năng nhận diện và gắn với kháng nguyên tương ứng.
Theo cơ chế của hệ ABO, người nhóm máu A thường có kháng thể chống B, người nhóm B có kháng thể chống A. Người nhóm AB không có kháng thể chống A và B, trong khi người nhóm O có cả hai loại kháng thể này.
Trong đó, kháng thể ABO chủ yếu thuộc lớp immunoglobulin M (IgM), có thể liên kết với nhiều hồng cầu cùng lúc gây ra hiện tượng ngưng kết khi gặp kháng nguyên tương ứng. Quá trình này có thể kích hoạt các phản ứng miễn dịch nghiêm trọng, thậm chí gây tan máu cấp nếu truyền nhầm nhóm máu.
Cơ chế này giúp lý giải nguyên tắc tương thích trong truyền hồng cầu: người nhóm máu O có thể hiến hồng cầu cho các nhóm ABO khác, còn người nhóm AB có thể nhận hồng cầu từ cả bốn nhóm A, B, AB và O. Ngược lại, người nhóm O chỉ có thể nhận hồng cầu nhóm O; người nhóm A nhận được từ A và O, còn người nhóm B nhận được từ B và O.
Tuy nhiên, khả năng tương thích không chỉ phụ thuộc vào hệ ABO. Yếu tố Rh và các kháng nguyên nhóm máu khác cũng cần được xem xét. Vì vậy, trước khi truyền máu, nhân viên y tế phải thực hiện các xét nghiệm định nhóm máu và phản ứng hòa hợp để hạn chế nguy cơ tai biến.
