'Chạm Đồng Xuân': Đưa nghệ thuật vào nhịp sống khu chợ hơn 100 năm tuổi

Giữa nhịp giao thương sôi động, chợ Đồng Xuân không chỉ có những quầy hàng, lối đi và hoạt động mua bán quen thuộc. Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 diễn ra từ ngày 13-28/11, chương trình “Chạm Đồng Xuân”, đưa nghệ thuật len vào chính không gian ấy, khuyến khích công chúng khám phá những góc nhìn mới về khu chợ hơn một thế kỷ tuổi.

Đưa di sản đến gần với thế hệ trẻ thông qua "Chạm Đồng Xuân"

Thay vì bố trí một khu trưng bày riêng biệt, các tác phẩm được đặt xen kẽ trong không gian sinh hoạt thường ngày: bên đài phun nước, dọc hành lang, tại chiếu nghỉ cầu thang, lan can hay những góc ít người chú ý. Không có lộ trình tham quan cố định, người xem tự tìm kiếm, quan sát và tương tác với tác phẩm trong quá trình di chuyển giữa các gian hàng.

Cách tổ chức này khiến ranh giới giữa nghệ thuật và đời sống khu chợ trở nên gần gũi. Những hình ảnh tiểu thương được tái hiện trên mặt tranh, thoạt nhìn có thể khiến người đi qua ngỡ như đang bắt gặp một người thật. Những vật liệu quen thuộc trong hoạt động buôn bán như sắt thép, thùng xốp cũng được nghệ sĩ khai thác, tạo nên các tác phẩm âm thanh và tương tác. Mỗi người có thể bắt đầu hành trình từ một chi tiết khác nhau, tùy theo sự chú ý và tò mò của mình.

Nghệ thuật từ những chất liệu đời thường

Triển lãm nghệ thuật đa giác quan giới thiệu 25 tác phẩm của các nghệ sĩ trong nước và quốc tế, khai thác nhiều khía cạnh của chợ Đồng Xuân, từ kiến trúc, âm thanh, vật liệu đến câu chuyện về con người. Theo giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn, một số nghệ sĩ quốc tế đã dành cả tháng nghiên cứu, sống trong không khí khu chợ để tìm chất liệu sáng tác.

Trong đó, tác phẩm Vang vọng Đồng Xuân của nghệ sĩ Australia Alexander Pug William và nghệ sĩ Việt Nam Tuấn Nị biến những chiếc hộp xốp thu thập tại chợ thành nhạc cụ. Người đi qua có thể trực tiếp gõ, tạo âm thanh và hòa vào tiếng rao hàng, tiếng động đặc trưng của không gian giao thương.

Chuỗi tranh tương tác Fauna của bộ đôi nghệ sĩ Pháp Adrien và Claire mang đến một cách tiếp cận khác, kết hợp công nghệ với trải nghiệm trực tiếp của người xem. Nghệ sĩ Lê Vũ khai thác họa tiết ở mặt sau tiền giấy Việt Nam để tạo nên những đồng xu nghệ thuật. Trong khi đó, dự án nhiếp ảnh sắp đặt của nghệ sĩ Nguyễn Minh Hoàng và cộng sự đưa những lao động ít được chú ý trong khu chợ như người khuân vác, trông hàng, bảo vệ trở thành nhân vật trung tâm.

Nghệ sĩ gốc Việt tại Đan Mạch Phúc Văn Đặng (Phuc Van Dang) giới thiệu chuỗi tác phẩm vải với sắc hồng hoa sen gợi nhắc cội nguồn Việt Nam, kết hợp màu xanh lam của vùng biển Bắc Âu, gửi gắm những liên tưởng về bản sắc và khát vọng hòa bình.

Theo nghệ sĩ Phúc Văn Đặng, việc đưa tác phẩm và workshop vào không gian chợ Đồng Xuân cũng mở ra cuộc đối thoại giữa di sản và thế hệ tiếp nối. Thay vì chỉ tiếp nhận lịch sử qua tư liệu hay những câu chuyện được kể lại, người trẻ có cơ hội trực tiếp quan sát kiến trúc, tìm hiểu các dấu tích văn hóa và kết nối với không gian này.

Bên cạnh triển lãm, một điểm nhấn khác là sân mái chợ Đồng Xuân lần đầu mở cửa đón công chúng. Không gian trên tầng cao được bố trí sách, bàn cờ và những góc vườn nhỏ, tạo nơi đọc sách, vui chơi, nghỉ ngơi giữa nhịp giao thương bên dưới. Từ đây, khách tham quan cũng có thể ngắm nhìn những mái phố cổ từ một góc nhìn khác. Các hoạt động biểu diễn âm nhạc và chiếu phim tại sân mái diễn ra từ ngày 15/11 đến hết lễ hội.

Cuộc thi thời trang “Market to Mode” cũng khai thác nguồn cảm hứng từ hàng hóa tại chợ. Thông qua cách phối hợp, biến tấu theo tinh thần mix & match, người tham gia có thể đưa những sản phẩm quen thuộc trong hoạt động mua bán vào thiết kế trang phục, thể hiện cá tính và cách nhìn riêng về thời trang.

Lễ hội khai mạc ngày 13/11, cũng là dịp SHB kỷ niệm 33 năm thành lập. Đại diện đơn vị này mong muốn các hoạt động của lễ hội giúp người dân, đặc biệt là giới trẻ, có thêm lý do đến với chợ truyền thống, đọc sách trên sân mái và cảm nhận những giá trị văn hóa của Thủ đô theo cách gần gũi hơn.

Kết nối di sản với đời sống đương đại

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 mang chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ”, định hướng “Kinh tế Sáng tạo”, với hơn 150 hoạt động và sự tham gia của gần 1.000 nghệ nhân, nghệ sĩ. Trong đó, gần 100 nghệ sĩ quốc tế và người Việt Nam ở nước ngoài đến từ 21 quốc gia góp mặt. Các hoạt động được tổ chức tại 5 cụm không gian chính: Quảng trường Sáng tạo, chợ Đồng Xuân, đình và di tích phố cổ, Công viên Thống Nhất, rạp hát và sân khấu cộng đồng.

Trong mạng lưới này, chợ Đồng Xuân là không gian đặc biệt bởi những giá trị văn hóa không chỉ nằm ở kiến trúc hay dấu mốc lịch sử, mà còn hiện diện trong nhịp sinh hoạt hằng ngày. Tiếng rao, những cuộc trao đổi giữa người mua và người bán, mối gắn bó giữa các quầy hàng cùng kinh nghiệm buôn bán được truyền qua nhiều thế hệ đã góp phần tạo nên bản sắc riêng của khu chợ.

Theo giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn, tên gọi “Chạm Đồng Xuân” thể hiện mong muốn đưa công chúng đến gần hơn với khu chợ thông qua nhiều giác quan: quan sát kiến trúc, hàng hóa, lắng nghe âm thanh, cảm nhận mùi hương và nhịp sống thường ngày. Khi nghệ thuật hiện diện trong không gian ấy, những điều vốn quen thuộc có thể được nhìn nhận từ một góc độ khác.

Từ góc nhìn của người trực tiếp gắn bó với khu chợ, các hoạt động nghệ thuật cũng mang lại những thay đổi tích cực. Cô Trịnh Thị Thắng, tiểu thương kinh doanh quần áo tại chợ Đồng Xuân, cho biết: “Tôi rất hạnh phúc, thoải mái và đánh giá các hoạt động triển lãm nghệ thuật tại chợ rất hay. Việc trưng bày, tổ chức triển lãm giúp không gian chợ trở nên tốt hơn và rất thú vị. Lượng khách đổ về chợ Đồng Xuân tăng lên rất đông trong những ngày diễn ra sự kiện (từ hôm qua đến nay). Chợ đã có nhiều đổi thay tích cực, khách hàng phản hồi rất tốt. Mong muốn có thêm nhiều không gian và các hoạt động nghệ thuật hơn nữa để việc buôn bán trở nên vui vẻ, khởi sắc hơn”.

Việc đưa nghệ thuật vào chợ Đồng Xuân không làm thay đổi chức năng giao thương vốn có của khu chợ, mà tạo thêm những cách tiếp cận để công chúng hiểu hơn về không gian này. Qua những tác phẩm và hoạt động tương tác, di sản được kết nối với đời sống đương đại, đặc biệt là thế hệ trẻ, từ đó mở ra cơ hội để các giá trị văn hóa tiếp tục được khám phá và phát huy.