Vĩnh Long bảo tồn, lan tỏa giá trị di sản văn hóa

Chùa Âng, ao Bà Om, phường Nguyệt Hóa, nơi diễn ra Lễ hội Ok Om Bok của đồng bào Khmer tỉnh Vĩnh Long. (Ảnh: MINH KHỞI)

Trong bối cảnh hội nhập, cấp ủy, chính quyền, cả hệ thống chính trị, cùng với đồng bào các dân tộc trong tỉnh tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp. Ngành du lịch tỉnh đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá các di sản văn hóa dân tộc thông qua các sự kiện, hoạt động lễ hội, kênh truyền thông hiện đại, tạo sản phẩm du lịch mới lạ, đặc trưng, thu hút khách du lịch trong, ngoài nước.

Trải nghiệm làng văn hóa Khmer Trà Vinh

Sau hợp nhất, Vĩnh Long có dân số hơn 4,1 triệu người, với cộng đồng các dân tộc Kinh, Khmer, Hoa, Chăm, cùng một số ít các dân tộc thiểu số khác sinh sống. Trong đó, đồng bào Khmer có hơn 353.000 người, chiếm khoảng 8,4% dân số toàn tỉnh.

Đồng bào Khmer tỉnh Vĩnh Long rộn ràng với các hoạt động Lễ hội Ok Om Bok tại ao Bà Om, phường Nguyệt Hóa. (Ảnh: MINH KHỞI)

Đồng bào Khmer tỉnh Vĩnh Long có kho tàng văn hóa phong phú, đa dạng, với hệ thống ngôn ngữ, chữ viết và các di sản nghệ thuật, âm nhạc, kiến trúc mang đậm bản sắc dân tộc, cùng với các lễ hội đặc sắc như Sene Dolta, Chôl Chnăm Thmây, Ok Om Bok, Đom Lơng Néak Tà. Đặc biệt, lễ hội Ok Om Bok được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản phi vật thể quốc gia.

Lễ hội Ok Om Bok, hay hội đút cốm dẹp, được tổ chức trong lúc cúng trăng nên còn được gọi là Lễ hội Cúng trăng, diễn ra vào ngày rằm tháng 10 âm lịch hằng năm. Theo nghệ nhân Sơn Phước Thành, phường Nguyệt Hóa, trong đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào Khmer, thần Mặt trăng được mọi gia đình, cộng đồng và phum, sóc thờ cúng. Vụ mùa kết thúc, người dân tổ chức lễ cúng trăng để tỏ lòng biết ơn đối với vị thần thiên nhiên đã giúp đỡ bảo vệ mùa màng, điều hòa thời tiết, đem lại no ấm.

Trong không gian Làng văn hóa, du lịch Khmer Trà Vinh, tại phường Nguyệt Hóa, chùa Âng vốn là một công trình kiến trúc, hội họa, điêu khắc tiêu biểu, với lịch sử hình thành từ năm 990 đến nay. Dù trải qua nhiều lần trùng tu, đến nay chùa Âng vẫn toát lên vẻ uy nghi trong không gian rợp bóng cây xanh.

Du khách thích thú trải nghiệm hoạt động giã cốm dẹp tại khuôn viên Làng văn hóa, du lịch Khmer Trà Vinh, phường Nguyệt Hóa, tỉnh Vĩnh Long. (Ảnh: MINH KHỞI)

Phía trước chùa Âng là ao Bà Om, một danh thắng nổi tiếng vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Ao Bà Om có diện tích 18ha, trong đó mặt ao là 42.040m2. Bao quanh ao là khu rừng nguyên sinh được bảo tồn khá nguyên vẹn với hàng nghìn cá thể thực vật đặc hữu của đất giồng cát, ấn tượng nhất, gần 500 cây dầu cổ thụ hàng trăm năm tuổi với bộ rễ trồi lên mặt đất, tạo nên hình thù kỳ lạ, đây là nét độc đáo riêng, hiếm nơi nào có được. Vì thế, năm 1994, chùa Âng và danh thắng ao Bà Om đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử, văn hóa cấp quốc gia.

Kế cạnh Chùa Âng, ao Bà Om là Bảo tàng Văn hóa dân tộc Khmer Trà Vinh đã được đưa vào hoạt động từ năm 1995, lưu giữ, trưng bày khá phong phú các hiện vật về đời sống văn hóa tinh thần, vật chất của đồng bào Khmer Nam Bộ xưa. Đây còn là điểm đến của các đoàn khách, nhất là học sinh, sinh viên các trường dân tộc nội trú, đại học chuyên ngành văn hóa, các nhà nghiên cứu, du khách tới tìm hiểu về văn hóa dân tộc.

Học sinh các trường trung học cơ sở tại các phường Nguyệt Hóa, Trà Vinh nghe giới thiệu về cuộc đời, thân thế, sự nghiệp cách mạng Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tôn Đức Thắng. (Ảnh: MINH KHỞI)

Hằng năm, cứ vào các ngày 14, 15 tháng 10 âm lịch, tại khuôn viên danh thắng ao Bà Om diễn ra Lễ hội Ok Om Bok của đồng bào Khmer. Hoạt động lễ hội thu hút hàng chục nghìn người trong và ngoài tỉnh đến tham quan, ngắm cảnh, tham gia các trò chơi dân gian, thưởng thức các loại hình nghệ thuật truyền thống, xem triển lãm và cúng trăng.

Ông Đoàn Phước Lộc đến từ xã Chợ Lách, tỉnh Vĩnh Long chia sẻ: "Tôi rất thích thú khi đến tham quan ao Bà Om, tại làng văn hóa du lịch Khmer Trà Vinh. Đến đây, gia đình tôi được hít thở không khí trong lành và đắm mình trong một không gian xanh thanh bình, yên tĩnh, ngắm nhìn vẻ đẹp của các công trình chùa chiền, công sở, nhà ở hài hòa, gần gũi với thiên nhiên, đặc biệt là những hàng cây cổ thụ quý hiếm hàng trăm năm tuổi".

Cồn Hô, điểm du lịch sinh thái hấp dẫn

Nằm trên dòng chảy từ sông ra biển, Cồn Hô ở xã Nhị Long, tỉnh Vĩnh Long sở hữu vẻ đẹp tự nhiên, hệ sinh thái đa dạng, luôn hấp dẫn du khách khi có dịp trải nghiệm ở miền sông nước vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Vốn là một cù lao nhỏ nằm giữa dòng sông Cổ Chiên, Cồn Hô cách trung tâm tỉnh Vĩnh Long khoảng 75km theo đường bộ và chỉ khoảng 5 phút di chuyển bằng đò từ bến đò xã Nhị Long. Nhìn từ xa, Cồn Hô là dải cù lao xanh mướt, yên bình.

Cồn Hô, xã Nhị Long, tỉnh Vĩnh Long, điểm du lịch sinh thái thu hút đông đảo du khách. (Ảnh: MINH KHỞI)

Theo ông Huỳnh Văn Nguyên, một người cao tuổi ở Cồn Hô, xã Nhị Long, tên gọi “Cồn Hô” xuất phát từ câu chuyện dân gian truyền miệng về một con cá hô khổng lồ chết trôi dạt vào cồn và được người dân tổ chức an táng, coi như là thần ngư bảo vệ vùng đất này. Nếu như nhìn từ trên cao, hoặc trên bản đồ, cồn có hình dạng giống như con cá hô, mọi người thường gọi ngắn gọn là Cồn Hô.

Kể từ năm 2020 đến nay, người dân Cồn Hô quyết tâm đầu tư, xây dựng mô hình du lịch sinh thái “tự thân”, vừa mang lại nguồn thu nhập, giúp nâng cao đời sống, vừa góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương.

Đến với điểm du lịch Cồn Hô, du khách được phục vụ chèo thuyền, bơi xuồng, câu cá, hái trái cây, hay ngâm chân thảo dược. Chị Châu Thị Phụng, chủ vườn thảo dược Hai Trải tại Cồn Hô cho biết, gia đình tôi có bí quyết về thảo dược nên tôi đầu tư sản phẩm này. Nhờ làm du lịch mà cuộc sống của gia đình tôi tốt hơn trước. Ở đây, mỗi tháng cũng có hàng trăm khách đến, trong đó có nhiều đoàn khách quốc tế.

Chị Châu Thị Phụng, chủ vườn thảo dược Hai Trải Cồn Hô, xã Nhị Long, tỉnh Vĩnh Long đang phục vụ du khách ngâm chân thảo dược. (Ảnh: MINH KHỞI)

Cồn Hô chưa có điện, khi trời sẩm tối, những ngọn đèn dầu được thắp sáng, tạo nên một không gian vừa tịch mịch, huyền bí, vừa gần gũi. Thả bộ, cùng sinh hoạt với người dân trong ánh sáng le lói của ngọn đèn dầu về đêm, du khách sẽ cảm nhận được cảm giác trở về với đời sống từ thập niên 80 của thế kỷ 20.

Cô Quách Thị Bích Vân, một giáo viên đến từ thành phố Đồng Nai lần đầu trải nghiệm tại điểm du lịch Cồn Hô, cho biết, về đây, không gian tách biệt, xa nhịp sống hối hả của đô thị. Thiên nhiên, con người nơi đây thân thiện, gần gũi làm tôi nhớ lại cảnh sống ở quê hồi tôi còn nhỏ. Tôi sẽ giới thiệu bạn bè, người thân đến đây để biết được nét sinh hoạt của miền quê chưa có điện, đường, trường, trạm.

Dù chỉ mới phát triển du lịch trong thời gian gần đây, nhưng Cồn Hô đã nhanh chóng trở thành điểm đến thú vị, thu hút hàng chục nghìn lượt du khách trong và ngoài nước. Đến nay, điểm du lịch sinh thái Cồn Hô đã được công nhận là điểm du lịch tiêu biểu của khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Đến với Cồn Hô, du khách cảm thấy như được về lại mái nhà, xóm làng thân thương của những ngày xưa cũ.

Bảo tồn, lan tỏa giá trị di sản văn hóa

Sở hữu nhiều di tích văn hóa, nhà cổ cùng với hoạt động tín ngưỡng tôn giáo lâu đời, các xã Cầu Kè, Tam Ngãi, An Phú Tân, tỉnh Vĩnh Long đã sớm hình thành các điểm du lịch hấp dẫn, mang đậm dấu ấn văn hóa.

Lễ Vu lan Thắng hội của cộng đồng người Hoa tại xã Cầu Kè, tỉnh Vĩnh Long là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. (Ảnh: MINH KHỞI)

Đại diện các công ty lữ hành du lịch cho rằng, xã Cầu Kè chỉ cách trung tâm tỉnh khoảng 40km, khí hậu mát mẻ, không khí trong lành, nhiều đặc sản cây ăn trái như dừa sáp, chôm chôm, măng cụt.

Đến với xã Cầu Kè, du khách sẽ được tìm hiểu về quá trình hình thành, phát triển, giá trị kinh tế, thưởng thức các món ăn chế biến từ đặc sản dừa sáp Trà Vinh; tham quan nhà cổ Huỳnh Kỳ với kiến trúc nghệ thuật độc đáo đã tồn tại hơn 100 năm.

Đồng bào Hoa trong tỉnh đã có nhiều đóng góp trong phát triển thương mại, dịch vụ, nghề truyền thống, góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa đô thị và văn hóa cộng đồng. Vu lan Thắng hội là hoạt động tín ngưỡng thờ ông Bổn, vị thần bảo hộ của người Hoa tại Vạn Niên Phong Cung ở xã Cầu Kè.

Xã Cầu Kè giàu truyền thống cách mạng, đồng thời có lễ Vu lan Thắng hội là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là thế mạnh để xã Cầu Kè phát triển du lịch sinh thái, du lịch văn hóa.

Ngư dân thực hiện nghi thức tống tàu ra biển tại Lễ hội Cúng biển Mỹ Long, xã Mỹ Long, tỉnh Vĩnh Long. (Ảnh: MINH KHỞI)

Hằng năm, cứ vào các ngày 10 đến 12/5 âm lịch, ngư dân các xã, phường ven biển trong tỉnh rộn ràng với Lễ hội Cúng biển Mỹ Long. Lễ hội này đã tồn tại hàng trăm năm, được trao truyền từ đời này sang đời khác và trở thành một nét đẹp văn hóa của người dân xứ biển.

Đối với Lễ hội Cúng biển Mỹ Long, phần lễ tế Tiên hiền, là nghi thức thể hiện lòng tri ân đối với các bậc tiền nhân khai hoang lập ấp, sáng lập nghề đáy hàng khơi. Bên cạnh đó là nhiều phần lễ quan trọng khác như Tiền giảng, cúng chiến sĩ và tế Thần nông, Nghinh Ông, tống tàu.

Ngoài phần lễ, Lễ hội Cúng biển Mỹ Long cũng tưng bừng, náo nhiệt với các hoạt động văn nghệ, thể thao, trò chơi dân gian như kéo co, nhảy bao, đờn ca tài tử Nam Bộ, múa rồng, múa lân, không gian ẩm thực với các món ăn đặc sản biển tươi, ngon, an toàn thực phẩm.

Bí thư Đảng ủy xã Mỹ Long Trần Thị Kim Chung cho biết, Lễ hội Cúng biển Mỹ Long đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia vào năm 2013. Lễ hội này không chỉ là một sự kiện văn hóa tín ngưỡng mà còn là điểm nhấn đặc biệt của chuỗi du lịch biển tỉnh Vĩnh Long. Đến với lễ hội, du khách có thể tìm hiểu di tích lịch sử quốc gia chùa Giác Linh, di tích Đồng Khởi Mỹ Long; trải nghiệm làng nghề khai thác, sơ chế, chế biến thủy hải sản xã Mỹ Long, Cồn Bần hoang sơ.

Phương tiện tàu thuyền của ngư dân tống tàu ra cửa biển Cung Hầu tại Lễ hội Cúng biển Mỹ Long, xã Mỹ Long, tỉnh Vĩnh Long. (Ảnh: MINH KHỞI)

Theo ông Dương Hoàng Sum, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Vĩnh Long, ngành du lịch tỉnh đang tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá các giá trị di sản văn hóa dân tộc thông qua các sự kiện, hoạt động lễ hội. Nhất là, văn hóa đồng bào Khmer, kết hợp với các loại hình du lịch sinh thái, cộng đồng, nghỉ dưỡng.

Bên cạnh đó, tạo ra các sản phẩm du lịch mới lạ, hấp dẫn dựa trên giá trị di sản văn hóa. Xây dựng các tuyến du lịch sinh thái như “Phường Trà Vinh-Làng văn hóa, du lịch Khmer Trà Vinh-Cồn Hô”, “Phường Trà Vinh-Cầu Ngang-Cồn Ông-Biển Ba Động”, mang đến cho du khách những trải nghiệm tuyệt vời về thiên nhiên và văn hóa.