Châu Âu tăng tốc bảo đảm nguồn cung nguyên liệu chiến lược

Quỹ 2 tỷ euro để tăng cường tự chủ nguồn cung

Theo euperspectives.eu, ngày 20/10, Nghị viện châu Âu đã thông qua các đề xuất nhằm tăng cường an ninh nguồn cung nguyên liệu thô thiết yếu, với 470 phiếu thuận, 83 phiếu chống và 108 phiếu trắng. Còn theo thông tin về đề xuất được công bố trên 2EU Brussels, kế hoạch hướng tới thành lập một trung tâm điều phối cấp EU và một quỹ chuyên biệt trị giá 2 tỷ euro nhằm hỗ trợ các dự án liên quan đến nguyên liệu chiến lược.

Báo cáo do Nghị sĩ châu Âu Mohammed Chahim, thuộc nhóm Xã hội và Dân chủ (S&D) của Hà Lan, dẫn dắt, được xây dựng trên cơ sở Kế hoạch hành động RESourceEU của Ủy ban châu Âu. Theo Ủy ban châu Âu, kế hoạch RESourceEU được công bố ngày 3/12/2025 nhằm tăng cường an ninh nguồn cung nguyên liệu thô thiết yếu, đa dạng hóa chuỗi cung ứng và thúc đẩy các dự án khai thác, chế biến, tái chế trong EU.

Một trong những đề xuất trọng tâm là thành lập Trung tâm Nguyên liệu thô thiết yếu châu Âu. Cơ quan này dự kiến giám sát các cơ chế mua sắm chung, điều phối kho dự trữ khẩn cấp, xác định những điểm yếu trong chuỗi cung ứng và hỗ trợ các thỏa thuận giữa nhà cung cấp với các đơn vị thu mua trong ngành công nghiệp. Bên cạnh đó, Quỹ Nguyên liệu thô thiết yếu châu Âu với ngân sách đề xuất 2 tỷ euro sẽ được đặt trong khuôn khổ Quỹ Năng lực cạnh tranh thuộc ngân sách dài hạn giai đoạn 2028-2034 của EU.

Trước cuộc bỏ phiếu, ông Chahim nhấn mạnh rằng nguyên liệu thô thiết yếu “không chỉ là tài sản kinh tế, mà còn là nhu cầu chiến lược”. Theo ông, một trung tâm có đủ ngân sách và thẩm quyền hành động nhanh chóng sẽ giúp châu Âu tránh nguy cơ sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài bị biến thành công cụ gây sức ép địa chính trị.

Thực tế, nhiều công nghệ phục vụ quá trình chuyển đổi xanh và số hóa của châu Âu phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu có đặc tính chuyên biệt. Các phương tiện điện, tua-bin gió và thiết bị công nghiệp cần những vật liệu như lithium, cobalt, nickel và đất hiếm. Nếu nguồn cung những nguyên liệu này bị gián đoạn, hoạt động sản xuất và triển khai công nghệ năng lượng sạch có thể chịu ảnh hưởng.

Theo Cơ quan Nghiên cứu Nghị viện châu Âu (EPRS), việc đánh giá mức độ phụ thuộc vào các nhà cung cấp chủ chốt và xác định những điểm yếu trong chuỗi cung ứng là những nội dung quan trọng trong chiến lược bảo đảm nguồn cung nguyên liệu thô thiết yếu của EU. Đây cũng là cơ sở để các cơ quan quản lý xây dựng chính sách nhằm hạn chế rủi ro từ sự tập trung nguồn cung tại một số thị trường.

Các đề xuất mới sẽ bổ sung cho Luật Nguyên liệu thô thiết yếu hiện hành. Theo Ủy ban châu Âu, luật đặt ra các mục tiêu đến năm 2030, theo đó EU hướng tới đáp ứng ít nhất 10% nhu cầu tiêu thụ hằng năm bằng hoạt động khai thác nội địa, 40% bằng năng lực chế biến và 25% bằng hoạt động tái chế. Đồng thời, EU đặt mục tiêu không phụ thuộc quá 65% nhu cầu của mình đối với bất kỳ nguyên liệu chiến lược nào ở một giai đoạn chế biến liên quan từ một quốc gia thứ ba đơn lẻ.

Siết giám sát chuỗi cung ứng, thúc đẩy tái chế vật liệu chiến lược

Bên cạnh việc thành lập trung tâm và quỹ hỗ trợ, các đề xuất được Nghị viện châu Âu thông qua còn hướng đến tăng cường giám sát những doanh nghiệp có nguy cơ chịu ảnh hưởng từ tình trạng gián đoạn nguồn cung nguyên liệu thô thiết yếu.

Nguồn: thiennhienmoitruong.vn

Theo nội dung đề xuất được công bố về kế hoạch nguyên liệu chiến lược của EU, các doanh nghiệp thuộc diện liên quan sẽ được yêu cầu lập bản đồ chuỗi cung ứng, đánh giá những điểm dễ tổn thương và báo cáo kết quả. Động thái trên phản ánh sự thay đổi trong cách tiếp cận của EU đối với an ninh kinh tế. Thay vì chỉ ứng phó sau khi nguồn cung bị gián đoạn, các cơ quan quản lý và doanh nghiệp sẽ cần đánh giá rủi ro thường xuyên, xác định các mắt xích quan trọng và chuẩn bị phương án thay thế trước khi khủng hoảng xảy ra. Một nội dung đáng chú ý khác là cải thiện hoạt động tái chế nam châm vĩnh cửu chứa các vật liệu chiến lược như neodymium và dysprosium. Đây là những nguyên tố đất hiếm được sử dụng trong nhiều công nghệ hiện đại, bao gồm động cơ điện, tua-bin gió và thiết bị công nghiệp.

Các sửa đổi được đề xuất sẽ mở rộng phạm vi áp dụng của những quy định về khả năng tái chế đối với nhiều nhóm sản phẩm, bao gồm ổ cứng, loa, thiết bị bay không người lái dân dụng và đồ chơi chạy bằng động cơ. Mục tiêu là tăng khả năng thu hồi vật liệu có giá trị từ những sản phẩm đã hết vòng đời sử dụng, qua đó bổ sung nguồn cung nguyên liệu thứ cấp cho công nghiệp châu Âu.

Ủy ban châu Âu cho biết, tăng cường tái chế và phát triển các nguồn cung thay thế là những hướng đi quan trọng để cải thiện khả năng tiếp cận nguyên liệu thô thiết yếu, đồng thời giảm rủi ro do phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài. Việc thu hồi vật liệu từ sản phẩm đã qua sử dụng cũng phù hợp với định hướng phát triển kinh tế tuần hoàn, trong đó tài nguyên được tái sử dụng thay vì liên tục phụ thuộc vào khai thác mới.

Theo Nghị viện châu Âu, quá trình hoàn thiện văn bản vẫn cần các bước xem xét và đàm phán tiếp theo trước khi nội dung cuối cùng được thống nhất. Bước tiếp theo là các cuộc đàm phán với Hội đồng Liên minh châu Âu nhằm thống nhất nội dung văn bản cuối cùng.

Một cuộc họp của Nghị viện châu Âu. Nguồn: Europarl