Chủ tịch Quốc hội: Ngoại lệ thành thông lệ thì kỷ cương lập pháp sẽ bị bào mòn

Nhận định trên được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đưa ra tại phiên thảo luận tổ 23/10, khi thảo luận về tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết 206/2025 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. (Ảnh: Media Quốc hội)

Chủ tịch Quốc hội cho biết, đây là Nghị quyết chưa có tiền lệ, Quốc hội mở cho Chính phủ một “làn tốc hành”, áp dụng cơ chế đặc biệt để tháo gỡ những vướng mắc mà nếu xử lý theo quy trình thông thường sẽ mất rất nhiều thời gian.

“Hơn một năm qua, thực hiện cơ chế này đã có 26 nghị quyết được thông qua; 556/786 phản ánh, kiến nghị đã được xử lý. Riêng 5 nghị quyết về cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh đã giúp tiết kiệm khoảng 23.000 tỷ đồng mỗi năm”, Chủ tịch Quốc hội dẫn số liệu.

Nhấn mạnh đây là những kết quả, thành tích đáng ghi nhận, song Chủ tịch Quốc hội đặc biệt lưu ý “ba nút thắt” phải giải quyết trước khi Nghị quyết hết hiệu lực vào ngày 1/1/2027.

Trong đó, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần hết sức thận trọng khi luật hóa cơ chế ủy quyền lập pháp bởi đây là vấn đề liên quan đến nguyên tắc tổ chức và thực hiện quyền lực Nhà nước.

“Cơ chế đặc biệt phải là van an toàn trong những tình huống cần thiết, không thể trở thành lối đi thường xuyên. Nếu ngoại lệ trở thành thông lệ thì kỷ cương lập pháp sẽ bị bào mòn, sự ổn định của pháp luật - điều mà nhà đầu tư cần nhất cũng sẽ bị ảnh hưởng”, Chủ tịch Quốc hội nói.

Dẫn Kết luận của Bộ Chính trị mới yêu cầu nghiên cứu vấn đề trên, chưa đặt ra yêu cầu phải luật hóa ngay, Chủ tịch Quốc hội đề nghị các đại biểu nghiên cứu kỹ Kết luận để có cách tiếp cận phù hợp.

Theo Chủ tịch Quốc hội, nếu thực sự cần thiết thì phải thiết kế cơ chế, Chính phủ đề xuất, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định; chỉ áp dụng trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp kịp thời.

Đi kèm với đó, cần có thời hạn cụ thể, loại trừ những lĩnh vực liên quan đến quyền con người, quyền công dân, tội phạm, thuế. Đồng thời, Chính phủ phải trình Quốc hội tại kỳ họp gần nhất để xem xét, phê chuẩn hoặc bãi bỏ.

Vấn đề thứ hai được Chủ tịch Quốc hội đặt ra là gỡ nhanh ở “đầu nguồn”, nhưng vẫn đang tắc ở “hạ nguồn”.

Bày tỏ đồng tình với việc kéo dài hiệu lực các văn bản được ban hành theo cơ chế đặc biệt đến ngày 31/12/2027 để không tạo khoảng trống pháp lý, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, chỉ gia hạn một lần, không có lần thứ hai.

Bên cạnh đó, phải có phụ lục danh mục cụ thể từng nghị quyết, văn bản được kéo dài hiệu lực. Với những nội dung đã được luật hóa thì chấm dứt áp dụng cơ chế theo nghị quyết thí điểm, đồng thời xác định rõ cơ quan chủ trì và thời hạn hoàn thành việc sửa đổi văn bản liên quan. Văn bản sửa đổi có hiệu lực chậm nhất vào ngày 1/1/2028.

Chính phủ phải định kỳ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tiến độ thực hiện. Bộ, ngành nào chậm thì người đứng đầu phải giải trình. “Gia hạn là để hoàn thành chứ không phải để tiếp tục trì hoãn”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Vấn đề cuối cùng, Chủ tịch Quốc hội quán triệt cải cách phải thực chất, không chỉ nhanh mà còn phải khả thi.

Quan tâm đến việc các Nghị quyết sau khi ban hành có thực sự giải quyết được vấn đề của thực tiễn hay không, Chủ tịch Quốc hội dẫn thực tế Nghị quyết 66.13 về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm sau khi ban hành phải tạm ngưng thực hiện do chi phí tuân thủ và các quy định chuyển tiếp chưa khả thi.

Hay Nghị quyết 66.16 có hiệu lực chưa đầy ba tháng thì Nghị quyết 66.18 lại được ban hành để sửa đổi chính các thủ tục đó.

“Việc chính sách liên tục thay đổi khiến quá trình triển khai bị đảo lộn, tốn thời gian, công sức. Doanh nghiệp và cán bộ tại bộ phận một cửa chưa kịp làm quen với quy trình cũ lại phải học quy trình mới. Cải cách mà người dân vẫn phải chạy theo thì chưa phải là cải cách. Cải cách phải làm sao để thủ tục đơn giản, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện”, Chủ tịch Quốc hội đặt vấn đề.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu thay đổi thước đo đánh giá cải cách theo hướng không nên chỉ đếm số thủ tục được cắt giảm hay số nghị quyết được ban hành, mà phải đo bằng thời gian, chi phí người dân, doanh nghiệp thực tế tiết kiệm được và mức độ hài lòng của họ.

Cho biết dự kiến năm 2026, Quốc hội sẽ xem xét, ban hành hơn 60 luật, Chủ tịch Quốc hội lưu ý nếu không kiểm soát chất lượng ngay từ đầu thì “hôm nay tháo gỡ, ngày mai lại tiếp tục tháo gỡ”.

“Cách bền vững nhất không phải là thường xuyên sử dụng cơ chế đặc biệt, mà là bảo đảm mỗi đạo luật ngay từ đầu phải rõ ràng, khả thi. Đó là trách nhiệm của Chính phủ, nhưng trước hết cũng là trách nhiệm của chính Quốc hội. Chính phủ trình nội dung gì, Quốc hội phải xem xét, cân nhắc kỹ lưỡng, dựa trên thực tiễn và đánh giá tác động đầy đủ trước khi quyết định”, Chủ tịch Quốc hội chia sẻ.