Cháy rừng đe dọa trạm liên lạc không gian sâu của NASA tại Tây Ban Nha

Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) cho biết đám cháy ngày 24/7 đã quét qua Tổ hợp Liên lạc Không gian sâu Madrid (MDSCC) tại thị trấn Robledo, cách trung tâm Madrid khoảng 65 km về phía tây.

“Đám cháy rừng quét qua MDSCC. Mọi thiệt hại sẽ được đánh giá khi tình hình an toàn hơn”, cơ quan vũ trụ Mỹ thông báo, đồng thời cho biết tất cả nhân viên đã “được sơ tán an toàn”.

Video cháy rừng dữ dội ở Tây Ban Nha và Pháp. (Nguồn: The Guardian)

MDSCC là một trong ba mắt xích của Mạng lưới Không gian sâu (Deep Space Network - DSN), hệ thống anten khổng lồ giúp NASA liên lạc với các tàu thăm dò hoạt động ở khoảng cách hàng tỷ km khỏi Trái Đất.

Hai cơ sở còn lại đặt tại Goldstone (bang California, Mỹ) và Canberra (Australia). Sau khi trạm Madrid ngừng hoạt động, NASA đã chuyển các nhiệm vụ liên lạc sang hai cơ sở còn lại.

Mắt xích không thể thay thế

Trạm Madrid được xây dựng từ năm 1963 tại vị trí gần như duy nhất trên Trái Đất tạo thành khoảng cách 120 độ kinh tuyến với hai trạm còn lại. Nhờ đó, khi Trái Đất tự quay, một tàu vũ trụ khuất khỏi tầm nhìn của trạm này sẽ đồng thời xuất hiện trong vùng phủ sóng của trạm kế tiếp, giúp duy trì liên lạc liên tục 24/7.

NASA không có trạm dự phòng thứ tư. Vì vậy, nếu một trong ba cơ sở phải dừng hoạt động, mạng lưới sẽ xuất hiện những khoảng trống liên lạc, khiến một số tàu vũ trụ ở không gian sâu không thể kết nối trong những khoảng thời gian nhất định.

Tổ hợp Madrid hiện có sáu anten, trong đó DSS-63 là chảo thu phát đường kính 70 m chuyên phục vụ các nhiệm vụ ở khoảng cách rất xa. Đây cũng là nơi duy nhất trên thế giới sở hữu đầy đủ sáu anten có thể phối hợp hoạt động đồng thời.

Tháng 4/2024, lần đầu tiên cả sáu anten tại Madrid cùng được sử dụng để thu tín hiệu từ Voyager 1 - tàu vũ trụ xa Trái Đất nhất của loài người, hiện cách hành tinh hơn 38 tỷ km. Tín hiệu từ Voyager 1 yếu đến mức việc kết hợp nhiều anten là điều kiện gần như bắt buộc để tiếp nhận dữ liệu.

Trạm mạng lưới không gian sâu MDSCC của NASA ở Tây Ban Nha. (Ảnh: NASA)

Mạng lưới vốn đã quá tải

Việc trạm Madrid phải dừng hoạt động diễn ra trong bối cảnh Deep Space Network đã hoạt động gần hết công suất.

Theo báo cáo của Văn phòng Tổng thanh tra NASA năm 2023, nhu cầu sử dụng mạng lưới này có thời điểm vượt năng lực đáp ứng tới 40%. Cơ quan này dự báo tình trạng quá tải có thể tăng lên 50% vào thập niên 2030 nếu không được nâng cấp kịp thời.

Trong khi đó, dự án mở rộng Deep Space Network đang chậm tiến độ và vượt dự toán kinh phí.

Khó khăn càng lớn hơn khi anten 70 m DSS-14 tại Goldstone - một trong ba anten mạnh nhất toàn hệ thống - đã phải ngừng hoạt động từ tháng 9/2025 sau một sự cố kỹ thuật nghiêm trọng và dự kiến chỉ có thể trở lại vào năm 2028.

Điều này đồng nghĩa hiện mạng lưới chỉ còn một anten 70 m hoạt động ổn định tại Canberra, trong khi tình trạng của anten DSS-63 ở Madrid vẫn chưa được xác định sau cháy rừng.

Các chuyên gia cho rằng nếu cơ sở Madrid chịu thiệt hại đáng kể, NASA sẽ phải ưu tiên băng thông cho các nhiệm vụ quan trọng nhất, đồng thời chấp nhận trì hoãn việc truyền dữ liệu của nhiều tàu thăm dò.

Thực tế, trong sứ mệnh Artemis I năm 2022, NASA từng phải giảm hoặc hoãn việc truyền dữ liệu từ kính viễn vọng James Webb, các xe tự hành trên sao Hỏa và nhiều tàu thăm dò khác để ưu tiên liên lạc với tàu Orion.

Cháy rừng cực đoan lan rộng ở châu Âu

Bức tường lửa dọc cánh rừng gần Burgohondo, tỉnh Avila, Tây Ban Nha, ngày 23/7. (Ảnh: AP)

Đám cháy tại Robledo xảy ra trong bối cảnh châu Âu trải qua một trong những mùa cháy rừng nghiêm trọng nhất nhiều năm qua sau ba đợt nắng nóng liên tiếp.

Chính phủ Tây Ban Nha đã ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia khi hàng chục nghìn người phải sơ tán khỏi các khu vực phía tây Madrid.

Tại Pháp, hơn 60.000 người cũng phải rời bỏ nhà cửa vì các đám cháy lớn dọc bờ Đại Tây Dương.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), số vụ cháy rừng tại Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha trong năm 2026 đã tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm trước. Trên toàn khu vực châu Âu, số vụ cháy rừng tăng 57% so với năm 2022.

Dữ liệu từ Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus cho thấy tháng 6/2026 là tháng 6 nóng nhất từng được ghi nhận tại Tây Âu, với nhiệt độ trung bình cao hơn hơn 3°C so với giai đoạn 1991-2020.

Các chuyên gia nhận định cơ sở Robledo được xây dựng từ thập niên 1960, thời điểm cháy rừng chưa được coi là một trong những rủi ro chính đối với hạ tầng không gian. Tuy nhiên, sau hơn 60 năm, khu vực này hiện nằm trong vùng có nguy cơ cháy rừng cao do tác động của biến đổi khí hậu.