Chỉ 20-25% doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận được vốn ngân hàng

Nghịch lý lớn trong tiếp cận tín dụng

Tại tọa đàm trực tuyến “Khi thị trường đảo chiều và khả năng thích ứng của các doanh nghiệp SME” sáng 29/4, các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp cho rằng khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) vẫn đối mặt nhiều hạn chế, đặc biệt trong tiếp cận nguồn lực và tín dụng.

Ông Tô Hoài Nam – Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) nhận định, sức khỏe của cộng đồng DNNVV đã có cải thiện, nhưng quá trình phục hồi còn yếu và mong manh, cả về hoạt động kinh doanh lẫn năng lực cạnh tranh.

DNNVV giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế, đặc biệt trong tạo việc làm, song khả năng hấp thụ và mức độ tiếp cận các nguồn lực lại chưa tương xứng. Sự chênh lệch này thể hiện rõ ở các yếu tố như tín dụng, đất đai, mặt bằng sản xuất, thông tin và các cơ chế hỗ trợ.

Ông Tô Hoài Nam – Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME).

Lý giải nguyên nhân, Phó Chủ tịch Thường trực VINASME cho rằng có ba nhóm yếu tố chính. Thứ nhất, nội tại doanh nghiệp còn yếu, với hạn chế về vốn, tích lũy, quy mô và thị trường. Những điểm yếu này chỉ thực sự bộc lộ rõ khi môi trường kinh doanh gặp khó khăn như chi phí đầu vào tăng, thị trường suy giảm hay khó tiếp cận vốn.

Thứ hai, chính sách hỗ trợ dù đã được ban hành nhưng mức độ “thẩm thấu” vào thực tiễn còn hạn chế, đôi khi không phù hợp với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, dẫn đến tình trạng lệch pha.

Thứ ba, đặc thù của khu vực DNNVV. Các doanh nghiệp này có ưu điểm linh hoạt, thích nghi nhanh, nhưng lại yếu về quản trị tài chính, quản trị dữ liệu và chuẩn hóa. Bên cạnh đó, thủ tục hành chính và quy định pháp lý vẫn là rào cản lớn, khiến nhiều doanh nghiệp dù đã chuẩn bị đầy đủ hồ sơ vẫn khó tiếp cận các chính sách hỗ trợ.

“Tóm lại, DNNVV có vai trò và trách nhiệm rất lớn, nhưng nguồn lực nhận được chưa tương xứng. Doanh nghiệp không thiếu ý chí, nhưng thiếu khả năng tiếp cận một hệ sinh thái hỗ trợ phù hợp với quy mô”, ông Nam nhấn mạnh.

Một thực tế được chỉ ra tại tọa đàm là khu vực DNNVV tạo việc làm cho hơn 80% lao động và đóng góp gần 50% GDP, nhưng khả năng tiếp cận tín dụng chỉ đạt tỷ lệ thấp.

Phân tích nghịch lý này, GS, TS Hoàng Văn Cường – Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam cho biết, DNNVV chủ yếu thâm dụng lao động hơn thâm dụng vốn, nhiều doanh nghiệp “lấy công làm lãi” do hạn chế về vốn. Trong khi đó, số lượng doanh nghiệp chiếm tới 95%, nên bình quân mỗi doanh nghiệp chỉ tiếp cận được lượng vốn rất nhỏ, cho thấy nguồn lực hỗ trợ từ bên ngoài còn hạn chế.

GS, TS Hoàng Văn Cường – Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam.

Trong bối cảnh hiện nay, nhu cầu vốn của doanh nghiệp gia tăng do biến động thị trường, chi phí đầu vào tăng và tiêu thụ khó khăn, khiến tình trạng “khát vốn” trở nên rõ rệt hơn, đặc biệt với DNNVV.

Theo ông Tô Hoài Nam, chỉ khoảng 20–25% DNNVV đang vay được vốn ngân hàng. Nguyên nhân chính nằm ở “chuẩn” tín dụng hiện nay được thiết kế cho doanh nghiệp lớn nhưng áp dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa nên chưa phù hợp.

Về tài sản đảm bảo, DNNVV không thiếu tài sản, nhưng các loại tài sản như nhà xưởng thuê, máy móc, hàng hóa, đơn hàng hay dòng tiền chưa được đánh giá phù hợp theo chuẩn ngân hàng. Về báo cáo tài chính, phần lớn doanh nghiệp vận hành quy mô nhỏ, kế toán chủ yếu phục vụ nghĩa vụ thuế nên chưa đáp ứng yêu cầu quản trị. Ngoài ra, cách đánh giá tín dụng hiện vẫn dựa nhiều vào các chỉ số “tĩnh”, trong khi DNNVV vận hành linh hoạt, dòng tiền quay vòng nhanh.

Bên cạnh đó, chi phí thẩm định giữa khoản vay lớn và nhỏ không chênh lệch nhiều khiến ngân hàng có xu hướng ưu tiên doanh nghiệp lớn.

Gần đây, một số ngân hàng đã có những đổi mới trong hỗ trợ DNNVV, trong đó có việc thành lập bộ phận chuyên trách. Đây được xem là hướng đi cần được nhân rộng.

Muốn gỡ nút thắt, ngân hàng và doanh nghiệp đều phải thay đổi

Dưới góc độ chuyên gia tài chính – ngân hàng, theo GS, TS Hoàng Văn Cường, ngân hàng là doanh nghiệp kinh doanh tiền, phải ưu tiên bảo toàn vốn và đảm bảo an toàn hệ thống, do đó mọi hoạt động đều phải tuân thủ các chuẩn mực chặt chẽ. Tăng trưởng tín dụng vì vậy cũng được kiểm soát ở mức hợp lý nhằm tránh rủi ro cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, cách tiếp cận tín dụng hiện nay còn bất cập khi sử dụng một “thước đo chung” như tài sản đảm bảo, minh bạch tài chính hay quản trị rủi ro. Điều này khiến doanh nghiệp lớn có lợi thế hơn, trong khi DNNVV gặp nhiều khó khăn.

Để cải thiện, ông Cường đề xuất cần có sự thay đổi từ cả hai phía. Ngân hàng cần linh hoạt hơn trong phương thức đánh giá, tăng cường ứng dụng công nghệ, Fintech để phân tích dữ liệu và dòng tiền theo thời gian thực thay vì chỉ dựa vào hồ sơ quá khứ.

Về phía doanh nghiệp, cần nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính và vận hành bài bản hơn để đáp ứng các tiêu chuẩn tín dụng.

“Khi cả hai phía cùng điều chỉnh, khả năng tiếp cận vốn của DNNVV sẽ được cải thiện đáng kể”, ông Cường nhấn mạnh.