Chi cục Hải quan khu vực I: Hiện đại hóa kiểm soát rủi ro, thúc đẩy dòng chảy thương mại bền vững

Quản lý rủi ro, siết kiểm soát từ cửa khẩu

Hoạt động xuất nhập khẩu ngày càng mở rộng kéo theo lưu lượng hàng hóa qua các cửa khẩu, sân bay, kho ngoại quan và các loại hình chuyển phát nhanh gia tăng. Cùng với đó, sự đa dạng về mặt hàng, tuyến vận chuyển và phương thức giao nhận cũng khiến công tác kiểm tra, giám sát đứng trước yêu cầu cao hơn. Nếu không được kiểm soát hiệu quả ngay từ đầu, hàng hóa vi phạm có thể lợi dụng những kẽ hở trong quá trình lưu thông để thâm nhập thị trường nội địa.

Công chức Hải quan kiểm tra hàng hóa tại khu vực sân bay Nội Bài, góp phần kiểm soát chặt hàng hóa ngay từ cửa khẩu.

Trong bối cảnh đó, Chi cục Hải quan khu vực I xác định quản lý rủi ro là một trong những công cụ quan trọng để nâng cao hiệu quả kiểm soát. Thay vì kiểm tra dàn trải, nguồn lực được tập trung vào những doanh nghiệp, mặt hàng và tuyến đường có dấu hiệu hoặc nguy cơ vi phạm cao.

Quy mô hoạt động xuất nhập khẩu trên địa bàn quản lý cũng cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với công tác này. Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn Chi cục ghi nhận 1.087.149 tờ khai hải quan, tăng 7,7% so với cùng kỳ năm trước. Kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 73,9 tỷ USD, tăng 49,5%; trong đó xuất khẩu đạt 32,5 tỷ USD, tăng 27,9%, còn nhập khẩu đạt 41,4 tỷ USD, tăng 71%.

Trên cơ sở thu thập, phân tích thông tin và nhận diện các nhóm có nguy cơ cao, Chi cục Hải quan khu vực I đã thiết lập 130 hồ sơ rủi ro trên hệ thống VCIS, xây dựng 443 tiêu chí và phê duyệt 130 hồ sơ doanh nghiệp trên Hệ thống Risk Management. Qua kiểm tra các tờ khai luồng vàng, luồng đỏ, lực lượng Hải quan phát hiện 129 vụ vi phạm, với số tiền xử lý hơn 1,14 tỷ đồng. Đáng chú ý, tỷ lệ tờ khai luồng xanh đạt 65,2%, tăng 4,7% so với cùng kỳ năm 2025; luồng vàng chiếm 31,14%, giảm 5,2%, còn luồng đỏ 2,7%, giảm 0,9%. Tỷ lệ luồng xanh tăng, trong khi luồng vàng và luồng đỏ giảm, cho thấy phương thức quản lý dựa trên mức độ rủi ro đang được phát huy. Doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật có điều kiện thực hiện thủ tục thuận lợi hơn, trong khi nguồn lực kiểm tra được tập trung vào những trường hợp cần thiết.

Cùng với kiểm soát trong quá trình thông quan, Chi cục Hải quan khu vực I còn tăng cường công tác đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, vận chuyển trái phép hàng hóa và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Hoạt động vi phạm được đánh giá có chiều hướng phức tạp khi các đối tượng ngày càng lợi dụng thương mại điện tử, dịch vụ chuyển phát nhanh và hình thức ký gửi hàng hóa để thực hiện hành vi vi phạm.

Các đơn vị như Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Nội Bài, Hải quan Chuyển phát nhanh, Hải quan Bắc Hà Nội, Hải quan Gia Thụy tiếp tục tập trung kiểm soát những địa bàn, tuyến và loại hình có nguy cơ phát sinh vi phạm, nhất là hoạt động trung chuyển, quá cảnh, tạm nhập - tái xuất và gửi kho ngoại quan. Các nhóm hàng được chú trọng theo dõi gồm thực phẩm, hàng tiêu dùng, điện tử, thời trang, rượu, bia, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, đồ gia dụng... Trong 6 tháng đầu năm, lực lượng Hải quan phát hiện, xử lý 622 vụ vi phạm hành chính, với tổng số tiền xử phạt 81,5 tỷ đồng; phát hiện, bắt giữ và chuyển cơ quan Công an khởi tố 7 vụ buôn lậu. Trong công tác phòng, chống ma túy, Chi cục bắt giữ, xử lý 11 vụ, thu giữ 118,08 kg ma túy các loại và phối hợp bắt giữ 13 đối tượng.

Việc kiểm soát tại cửa khẩu, sân bay, kho ngoại quan và hoạt động chuyển phát nhanh giúp phát hiện, ngăn chặn hàng hóa vi phạm ngay từ đầu chuỗi lưu thông, hạn chế nguy cơ thâm nhập vào nội địa. Đây cũng là yêu cầu ngày càng quan trọng khi phương thức vận chuyển hàng hóa thay đổi nhanh cùng với sự phát triển của thương mại điện tử. Bên cạnh đó, công tác kiểm tra sau thông quan tiếp tục được triển khai nhằm đánh giá mức độ tuân thủ của doanh nghiệp và phát hiện những vấn đề chưa được nhận diện trong quá trình thông quan. Qua đó, công tác kiểm soát được mở rộng từ cửa khẩu đến quá trình doanh nghiệp thực hiện hoạt động xuất nhập khẩu.

Công nghệ nâng cao hiệu quả kiểm soát, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp

Trong điều kiện lượng hàng hóa ngày càng lớn, ứng dụng công nghệ và khai thác dữ liệu đang trở thành công cụ quan trọng giúp cơ quan Hải quan nâng cao năng lực kiểm soát mà vẫn bảo đảm thông quan thuận lợi.

Soi chiếu là một trong những phương thức hỗ trợ quản lý rủi ro, giúp phát hiện các lô hàng có dấu hiệu nghi vấn.

Chi cục Hải quan khu vực I tiếp tục duy trì và nâng cao hiệu quả Hệ thống một cửa quốc gia, một cửa quốc gia ASEAN, Hệ thống quản lý giám sát hải quan tự động tại Cảng Hàng không quốc tế Nội Bài và Hệ thống quản lý địa điểm kiểm tra tập trung. Đơn vị cũng nghiên cứu, xây dựng các công cụ hỗ trợ theo dõi tiến trình xử lý tờ khai, nâng cao khả năng giám sát và khai thác thông tin trên môi trường số. Cùng với đó, hoạt động soi chiếu tiếp tục được sử dụng như một phương thức hỗ trợ kiểm soát rủi ro, tập trung vào những lô hàng có dấu hiệu nghi vấn. Đối với hàng hóa vận chuyển bằng đường hàng không, Chi cục lựa chọn các vận đơn có dấu hiệu rủi ro để đề xuất soi chiếu, qua đó phục vụ hiệu quả hơn cho công tác kiểm tra.

Việc kết hợp dữ liệu, phân tích rủi ro, soi chiếu và các phương thức kiểm tra phù hợp giúp cơ quan Hải quan nâng cao khả năng phát hiện hàng hóa vi phạm, đồng thời hạn chế kiểm tra không cần thiết đối với doanh nghiệp chấp hành tốt.

Kiểm soát chặt chẽ hàng hóa cũng gắn với yêu cầu tạo thuận lợi thương mại. Chi cục Hải quan khu vực I tiếp tục tăng cường tuyên truyền, hỗ trợ và hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện đúng pháp luật về hải quan và thuế; đồng thời duy trì đối thoại với cộng đồng doanh nghiệp để kịp thời nắm bắt, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh. Chi cục tiếp tục thực hiện Chương trình khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện tuân thủ pháp luật Hải quan, hướng dẫn và hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chương trình. Việc nâng cao mức độ tuân thủ tự nguyện được xem là một trong những giải pháp giúp cơ quan Hải quan giảm nguồn lực kiểm tra đối với doanh nghiệp có mức độ tuân thủ tốt, đồng thời tập trung hơn vào những trường hợp có nguy cơ cao.

Trong 6 tháng cuối năm 2026, Chi cục Hải quan khu vực I tiếp tục xác định nhiệm vụ tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động xuất nhập khẩu, đồng thời tăng cường các biện pháp kiểm soát hải quan tại những địa bàn trọng điểm như cảng hàng không, chuyển phát nhanh, khu chế xuất, khu công nghiệp và kho ngoại quan.

Tăng cường kiểm soát tại kho ngoại quan, chuyển phát nhanh và các địa bàn trọng điểm góp phần ngăn hàng hóa vi phạm thâm nhập thị trường nội địa.

Cùng với đó, công tác thu thập, phân tích thông tin đối với doanh nghiệp, mặt hàng và tuyến đường trọng điểm tiếp tục được đẩy mạnh; các lô hàng có dấu hiệu nghi vấn sẽ được lựa chọn để soi chiếu, kiểm tra theo quy định.

Với khối lượng hàng hóa ngày càng lớn và phương thức giao dịch, vận chuyển ngày càng đa dạng, yêu cầu đặt ra đối với công tác hải quan không chỉ là kiểm soát chặt mà còn phải kiểm soát đúng trọng tâm. Việc tăng cường quản lý rủi ro, khai thác dữ liệu và ứng dụng công nghệ đang giúp Chi cục Hải quan khu vực I chủ động hơn trong nhận diện nguy cơ, phân bổ nguồn lực kiểm tra và nâng cao mức độ tuân thủ của doanh nghiệp.

Đây cũng là cơ sở để hoạt động quản lý hải quan tiếp tục chuyển theo hướng hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn, vừa bảo đảm yêu cầu kiểm soát hàng hóa, vừa tạo thuận lợi cho dòng chảy thương mại. Qua đó, góp phần xây dựng môi trường xuất nhập khẩu an toàn, bảo vệ lợi ích của doanh nghiệp và người tiêu dùng, đồng thời đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu về chất lượng và phát triển bền vững trong hoạt động thương mại.