Chỉ một ngày trong năm, hàng trăm người lội xuống đầm 'săn lộc'

Di sản văn hóa truyền thống dân gian độc đáo

5 giờ sáng, bà Phạm Thị Nhung (trú xã Nghi Xuân, Hà Tĩnh) đã cùng các thành viên trong gia đình chuẩn bị dụng cụ lên Vực Rào bắt cá. Từ khi 10 tuổi, bà đã theo ông nội tham gia lễ hội bắt cá cho đến nay.

"Đã thành lệ rồi, nên cứ gặt mùa xong là bà con mong ngóng khai hội để đi bắt cá. Từ đầu tháng 5 âm lịch, gia đình tôi đều chuẩn bị dụng cụ từ nơm, vó, lưới, rổ… không chỉ người lớn mà trẻ em trong nhà đều dự hội", bà Nhung nói.

Cụ bà Phạm Thị Nhung là người lớn tuổi nhất tham gia lễ hội bắt cá năm nay.

6 giờ 30, ngay khi các bậc cao niên trong làng và cán bộ xã dâng hương, hoa quả cúng tế Thành Hoàng bản thổ tại ngôi miếu cạnh đầm, hội đánh cá Vực Rào bắt đầu. Tiếng trống lớn vang lên, nghe tiếng hú, dòng người từ trên bờ chạy nhanh xuống đầm, tiếng cười nói rôm rả cả một vùng.

Năm nay, lễ hội đánh cá được tổ chức vào ngày 27/6 (tức ngày 13/5 Âm lịch) thu hút hàng trăm người dân và du khách, ở nhiều độ tuổi tham gia. Ngoài mang dụng cụ đánh bắt, họ mang theo túi lưới, túi nilon, bao tải để đựng số cá bắt được. Chỉ sau vài chục phút, nhiều người dân đã bắt được cá nặng hàng chục kg.

Lễ hội diễn ra tại Đầm Vực – một đầm nước ngọt tự nhiên dưới chân dãy núi Hồng Lĩnh.

Trong khi các "nơm thủ" săn cá dưới vực, trên bờ rất đông người dân, du khách theo dõi. Tiếng hò reo cổ vũ, tiếng nơm úp, cười nói đuổi bắt cá làm lễ hội thêm phần náo nhiệt. Mỗi khi có người nào đó bắt được cá to, tiếng cổ vũ lại càng thêm huyên náo. Đến gần 9 giờ, khi nắng bắt đầu gắt rát cũng là lúc già trẻ, gái trai thu dọn ngư cụ lên bờ về nhà.

Phát huy lễ hội truyền thống hàng trăm năm

Xuất hiện từ đầu thế kỷ XVIII, lễ hội đánh cá Vực - Rào là một trong số ít những hoạt động đánh cá truyền thống dân gian còn lưu giữ được đến ngày nay ở nước ta.

Lễ hội đánh cá được tổ chức thường niên mỗi năm một lần khi người dân hoàn tất thu hoạch mùa màng. Lễ hội diễn ra tại Đầm Vực – một đầm nước ngọt tự nhiên dưới chân dãy núi Hồng Lĩnh. Đầm có chiều dài hơn 1km, diện tích khoảng 30ha.

Người dân chỉ được dùng ngư cụ như nơm, vó, lưới, nhủi, vợt, rớ… để đánh bắt cá.

Đây là khu vực có nhiều loại cá nước ngọt sinh sống. Làng lập ra quy định, có ban quản lý, cắt cử người tuần tra canh gác thường xuyên, không cho người dân đến đánh bắt cá, chỉ đến ngày lễ, người dân trong xã mới được đánh bắt cá tại Đầm Vực.

Vào ngày diễn ra lễ hội, người đứng đầu làng và các bậc cao niên cho lập bàn thờ, hương đăng hoa quả để cúng tế Thành Hoàng bản thổ tại ngôi miếu cạnh đầm Vực, cầu cho "Quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, nhân dân an lành, no ấm, hạnh phúc".

Lễ tế xong, một hồi chiêng trống vang lên, người đứng đầu làng hú to một tiếng rồi cầm nơm lội xuống đầm úp cá đầu tiên. Ngay sau đó, người dân trong làng không phân biệt già trẻ, trai gái dùng ngư cụ như nơm, vó, lưới, nhủi, vợt, rớ… lội xuống đầm để bắt cá.

Lễ hội đánh cá độc đáo đã tồn tại khoảng 300 năm nay với thông điệp khuyến nông, khuyến ngư, phát triển nông nghiệp, nông thôn.

Theo quan niệm, người nào bắt được cá to, hoặc bắt được nhiều cá, người đó sẽ gặp may mắn, mùa màng bội thu, gia đình no ấm trong suốt cả năm. Cũng bởi vậy, trải qua hàng trăm năm, đến nay lễ hội vẫn giữ được bản sắc riêng, thu hút đông đảo người dân xã cùng khách thập phương tham gia.

Theo quan niệm, người nào bắt được cá to, hoặc bắt được nhiều cá thì sẽ gặp may mắn trong năm.

Theo ông Phan Duy Vĩnh, Phó Chủ tịch UBND xã Nghi Xuân, trải qua nhiều biến đổi lịch sử, lễ hội đánh cá Vực - Rào luôn được duy trì được nét căn bản và tổ chức vào ngày nghỉ trung tuần tháng 5 Âm lịch hằng năm để bà con xa quê có điều kiện tham gia.

"Lễ hội đánh cá Vực – Rào là nét đẹp văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ, gắn bó với đời sống lao động và tín ngưỡng của người dân địa phương. Việc tổ chức lễ hội không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống mà còn tạo điểm nhấn thu hút du khách, lan tỏa hình ảnh vùng quê Nghi Xuân giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và thân thiện", đại diện xã Nghi Xuân cho hay.