Chi phí cao đang bào mòn doanh nghiệp sản xuất

Doanh nghiệp sản xuất đang bị áp lực kép chi phí và lãi vay cao. Ảnh: LH

Áp lực kép bủa vây

Doanh nghiệp sản xuất đang bước vào giai đoạn khó khăn khi cùng lúc phải đối mặt với chi phí đầu vào tăng, lãi suất vay vốn cao và dòng tiền bị kéo dài. Những yếu tố này đang trực tiếp làm giảm lợi nhuận và khả năng mở rộng sản xuất.

Ông Nguyễn Văn Sang, Giám đốc Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Hàng Việt (Viet Products), cho biết đang chịu áp lực lớn từ việc lãi suất tăng và tín dụng bị siết lại trong thời gian gần đây. Lãi suất vay vốn đã tăng khoảng 1-1,5 điểm phần trăm so với trước, đẩy lãi suất vay từ mức khoảng 7% lên 8-8,5%/năm tại các ngân hàng lớn. Trong khi đó, lãi suất tại các ngân hàng thương mại nhỏ hoặc bên ngoài có thể tăng thêm tới 2-3 điểm phần trăm.

Theo ông, với các khoản vay vài chục tỉ đồng, việc lãi suất tăng đã khiến chi phí tài chính tăng thêm hàng chục triệu đồng mỗi tháng. Trong bối cảnh biên lợi nhuận đã thấp, chi phí lãi vay tăng tạo áp lực rất lớn lên hoạt động sản xuất kinh doanh.

Không chỉ lãi suất, doanh nghiệp còn phải đối mặt với nhiều chi phí đầu vào tăng cùng lúc như giá dầu, vận tải, logistics và lương tối thiểu. Tuy nhiên, nhà sản xuất lại rất khó tăng giá bán vì khách hàng cũng đang gặp khó khăn và giảm đơn hàng.

"Chi phí đầu vào tăng nhưng giá bán không tăng được, doanh nghiệp buộc phải giảm biên lợi nhuận để giữ khách hàng", ông Sang cho biết.

Áp lực lãi vay cũng đang bào mòn lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp sản xuất khác. Ông Nguyễn Ngô Long, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Cơ khí thương mại Nhật Long, cho biết doanh nghiệp quy mô "khiêm tốn" nhưng vẫn phải duy trì dư nợ vay thường xuyên trên dưới 10 tỉ đồng để đảm bảo vốn lưu động.

Theo ông Long, nếu trước đây phần lợi nhuận ròng "chia" cho ngân hàng chỉ khoảng 20% thì nay đã tăng lên 40-60%. Lãi suất vốn lưu động trước đây khoảng 6,2-6,5%/năm, đến cuối năm ngoái là 7,9% và hiện đã lên khoảng 8,5%/năm, trong khi xu hướng tăng vẫn chưa dừng lại.

Không chỉ chi phí vốn tăng, vòng quay dòng tiền cũng bị kéo dài thêm 2-3 tháng do khách hàng chậm thanh toán trong bối cảnh lãi suất cao. Với nhiều công ty, lãi vay đã trở thành chi phí tài chính trực tiếp cấu thành giá thành sản phẩm.

"Cú sốc chi phí" lan rộng trong nhiều ngành

Không chỉ một vài doanh nghiệp riêng lẻ, áp lực chi phí đang lan rộng trong nhiều ngành sản xuất và xuất khẩu. Theo khảo sát của Ban Nghiên cứu Phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) với 228 doanh nghiệp, gần 88% doanh nghiệp cho biết chi phí đầu vào tăng, trong đó phần lớn ghi nhận mức tăng 5-10% và hơn 18% cho biết chi phí tăng trên 20%.

Các chi phí tăng chủ yếu đến từ giá năng lượng, nguyên vật liệu, logistics và chi phí tài chính. Nhóm doanh nghiệp logistics, vận tải, xuất nhập khẩu, sản xuất công nghiệp và xây dựng chịu áp lực lớn nhất.

Ngoài ra, khoảng 52% doanh nghiệp cho biết chi phí vận tải tăng và thời gian vận chuyển kéo dài, trong khi hơn 53% doanh nghiệp bị giảm đơn hàng tại các thị trường xuất khẩu, chủ yếu tại châu Á và Trung Đông. Gần 63% doanh nghiệp đánh giá các biến động toàn cầu đang ảnh hưởng lớn hoặc rất lớn đến hoạt động kinh doanh.

Sản xuất tại Công ty Nhật Long. Ảnh: LH

Trong ngành gỗ, ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TPHCM (HAWA), cho biết ngành gỗ không rơi vào khủng hoảng đơn hàng thậm chí đơn hàng vẫn tăng nhẹ nhưng đang phải đối mặt với một "cú sốc về chi phí".

Những bất ổn địa chính trị đã đẩy giá vận chuyển và nhiều nguyên vật liệu phụ trợ như sơn, keo, bao bì tăng mạnh, khiến chi phí bán hàng tăng đáng kể. Theo ông Mẫn, khó khăn hiện tại có thể chỉ mang tính tạm thời nhưng cũng là lời nhắc để doanh nghiệp tái cấu trúc và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Lâm Thúy Ái, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân Sài Gòn, cho biết nhiều doanh nghiệp đã chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó với biến động toàn cầu. Khó khăn lớn nhất hiện nay với doanh nghiệp vẫn là tiếp cận vốn và chi phí vốn cao.

Trong bối cảnh lãi suất huy động ở mức 8-9%, dòng tiền có xu hướng dịch chuyển sang gửi tiết kiệm, trong khi chi phí vay vốn và huy động bên ngoài đều cao khiến doanh nghiệp phải tiết giảm mạnh chi tiêu và quản trị chi phí chặt chẽ hơn.

Chi phí đầu vào cao nhưng doanh nghiệp kìm giá bán. Ảnh: LH

Các khảo sát gần đây cho thấy chi phí đầu vào tăng đang làm chậm lại đà phục hồi của ngành sản xuất. Dù hoạt động sản xuất vẫn duy trì tăng trưởng nhưng tốc độ tăng đã chậm lại khi doanh nghiệp trở nên thận trọng hơn trong việc mua nguyên vật liệu, mở rộng sản xuất và tuyển dụng lao động.

Theo ông Andrew Harker, Giám đốc Kinh tế tại S&P Global Market Intelligence, chi phí đầu vào tăng nhanh do giá năng lượng và gián đoạn chuỗi cung ứng đang tạo áp lực lớn lên các nhà sản xuất. Chi phí tăng buộc nhiều doanh nghiệp phải tăng giá bán, trong khi nhu cầu thị trường có dấu hiệu chậm lại khiến niềm tin kinh doanh suy giảm trong ngắn hạn.

Điều này cho thấy khó khăn hiện nay của doanh nghiệp sản xuất không chỉ đến từ thị trường mà còn đến từ chi phí và dòng tiền. Doanh nghiệp vẫn có đơn hàng và vẫn sản xuất, nhưng lợi nhuận bị bào mòn bởi chi phí đầu vào và chi phí tài chính tăng nhanh.

Doanh nghiệp bước vào giai đoạn tái cấu trúc

Theo các chuyên gia kinh tế, bối cảnh hiện nay đang buộc doanh nghiệp phải thay đổi mô hình hoạt động, giảm phụ thuộc vào vốn vay và nâng cao năng lực tài chính nội tại.

Trong bối cảnh chi phí vốn cao, nhiều doanh nghiệp đã phải hoãn kế hoạch đầu tư, thu hẹp sản xuất hoặc tập trung vào các đơn hàng có biên lợi nhuận tốt hơn thay vì mở rộng quy mô. Một số nơi chấp nhận giảm lợi nhuận để giữ khách hàng và duy trì dòng tiền thay vì đặt mục tiêu tăng trưởng như giai đoạn trước.

Khó khăn lớn nhất hiện nay không hẳn là thiếu đơn hàng mà là chi phí và dòng tiền. Doanh nghiệp vẫn có doanh thu nhưng tiền về chậm trong khi chi phí lãi vay và chi phí đầu vào tăng khiến dòng tiền bị căng thẳng. Với nhiều doanh nghiệp sản xuất, bài toán hiện nay không phải là tăng trưởng mà là duy trì hoạt động và đảm bảo dòng tiền.

TS. Lê Đạt Chí, Trưởng khoa Tài chính, Trường Kinh doanh, Đại học Kinh tế TPHCM, cho rằng doanh nghiệp muốn phát triển bền vững thì không thể phụ thuộc hoàn toàn vào tín dụng ngân hàng mà phải tự tái cấu trúc, xử lý các khoản nợ rủi ro và tập trung vốn vào các dự án có khả năng sinh lời tốt.

Từ thực tế trên, cộng đồng doanh nghiệp kiến nghị cần có các giải pháp hỗ trợ tín dụng như hỗ trợ lãi suất, giãn nợ, cơ cấu lại thời hạn trả nợ. Đồng thời, cơ quan quản lý cần đẩy nhanh hoàn thuế và mở rộng khả năng tiếp cận vốn ngắn hạn, đặc biệt đối với nhóm doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu và doanh nghiệp nhỏ và vừa.