Chi phí carbon dần trở thành giá thành sản phẩm

Nhà máy thí điểm sử dụng hydro để sản xuất "thép xanh" của Thụy Điển. Ảnh: The Chemical Engineer

Điều này cho thấy EU đang buộc các nhà sản xuất ngoài châu Âu phải tính toán lượng carbon như một phần của chi phí để tiếp cận thị trường này.

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) chính thức có hiệu lực từ ngày 1-1-2026. Đến nay, chính sách chủ yếu áp dụng cho các nguyên liệu cơ bản có hàm lượng carbon cao như sắt, thép, nhôm, xi măng, phân bón, hydro và điện.

Tuy nhiên, giới sản xuất châu Âu cho rằng phạm vi áp dụng như vậy tạo ra kẽ hở để lách luật, khi doanh nghiệp có thể chế biến các nguyên liệu này thành thành phẩm bên ngoài EU trước khi xuất khẩu vào thị trường chung.

Ví dụ, một nhà máy trong EU sẽ phải trả phí phát thải theo Hệ thống Thương mại khí thải, trong khi một sản phẩm hoàn chỉnh nhập khẩu có thể chứa cùng loại kim loại phát thải cao nhưng không phải chịu khoản phí tương đương. Vì vậy, các nhà lập pháp EU bỏ phiếu để hạ ngưỡng áp dụng phí biên giới carbon với các lô hàng nhôm từ 50 tấn xuống 5 tấn.

Quy định sẽ áp dụng cả với các sản phẩm hạ nguồn có tỷ lệ thép hoặc nhôm cao như ốc vít, dây thép, lò xo, dụng cụ nấu ăn và một số hàng gia dụng, công nghiệp.

Việc mở rộng CBAM sang hàng trăm sản phẩm chế biến sâu được xem là bước tiếp theo trong chính sách khí hậu dài hạn của châu Âu nhằm giải quyết thực trạng một nền kinh tế có thể giảm phát thải nhanh trong lãnh thổ nhưng vẫn để lại dấu chân carbon lớn thông qua hàng hóa nhập khẩu và tiêu dùng.

Nghiên cứu do hãng tin Euronews công bố ngày 8-9 cho thấy, 35% dấu chân carbon của EU được tạo ra ở nước ngoài. Nói cách khác, châu Âu có thể cắt giảm phát thải tại các nhà máy, nhà máy điện và phương tiện giao thông của mình nhưng phần lớn lượng carbon gắn với tiêu dùng của người dân vẫn phát sinh ở nơi khác.

Tờ Financial Times (Anh) dẫn lời các chuyên gia nhận định CBAM không đơn thuần nhằm bảo hộ công nghiệp hay tạo nguồn thu mà hướng tới việc đưa chi phí carbon của hàng nhập khẩu về mức tương đương với hàng hóa sản xuất trong EU. Qua đó khuyến khích các nền kinh tế khác cùng định giá carbon và giảm phát thải.

CBAM đang tạo ra động lực mới cho quá trình chuyển đổi công nghiệp, khiến chi phí carbon dần trở thành một phần của giá thành sản phẩm, của quyết định đầu tư và cả năng lực cạnh tranh. Một khi phát thải được định giá, đầu tư vào công nghệ sạch sẽ không chỉ mang tính trách nhiệm xã hội mà dần trở thành một quyết định kinh tế. Phát thải càng nhiều, chi phí càng lớn.

Tuy nhiên, các nhà xuất khẩu ở những nước thu nhập thấp có thể gặp khó khăn trong việc đo lường lượng khí thải tiềm ẩn hoặc đầu tư cho thiết bị sạch hơn. Ủy ban của Nghị viện châu Âu đã đề xuất đơn giản hóa quy trình báo cáo, hỗ trợ kỹ thuật cho các nước kém phát triển nhất, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế về định giá carbon.