Chìa khóa phân cấp: Dữ liệu, minh bạch và trách nhiệm địa phương

Liên quan đến việc nâng cao hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Đại sứ Na Uy tại Việt Nam Hilde Solbakken đã trao đổi với Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội về kinh nghiệm từ các nước Bắc Âu và khả năng vận dụng vào thực tiễn Việt Nam.

Đại sứ Na Uy tại Việt Nam Hilde Solbakken. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Đại sứ mở đầu cuộc trao đổi bằng một thông điệp ngắn gọn nhưng giàu hàm ý: “Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm.” Theo bà Hilde Solbakken, đó không chỉ là khẩu hiệu, mà phản ánh tinh thần cốt lõi của phân cấp hiện đại - nơi quyền tự chủ phải đi cùng trách nhiệm giải trình và được nâng đỡ bởi các công cụ quản trị phù hợp, đặc biệt là chuyển đổi số.

Trong câu chuyện về cải cách tại Việt Nam, Đại sứ cho rằng những nỗ lực tinh gọn bộ máy, mở rộng phân cấp, phân quyền và thúc đẩy chuyển đổi số đang đi đúng hướng, với mục tiêu chung là xây dựng khu vực công hiệu lực, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm. Bà nhấn mạnh, điểm quan trọng không nằm ở việc “chuyển giao quyền lực” đơn thuần, mà ở cách thiết kế hệ thống để các cấp chính quyền có thể vận hành thông suốt, rõ trách nhiệm và phục vụ tốt hơn nhu cầu thực tiễn.

Từ kinh nghiệm Bắc Âu, Đại sứ Hilde Solbakken cho rằng, phân cấp chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm một khuôn khổ rõ ràng từ trung ương, trong khi địa phương có đủ không gian và năng lực để chủ động triển khai. “Trung ương thiết lập luật chơi, còn địa phương tổ chức thực hiện trong khuôn khổ đó,” bà nói, đồng thời lưu ý rằng việc làm rõ ranh giới thẩm quyền giữa các cấp là điều kiện quan trọng để tránh chồng chéo và nâng cao hiệu quả điều hành.

Ở góc độ này, chuyển đổi số được bà nhấn mạnh như một “công cụ vận hành” của phân cấp. Theo Đại sứ, các quốc gia Bắc Âu đã xây dựng hạ tầng số đủ mạnh để kết nối dữ liệu, chuẩn hóa quy trình và tạo điều kiện cho người dân tiếp cận dịch vụ công một cách thuận tiện. Điều đó không chỉ giúp giảm chi phí hành chính mà còn tạo ra sự minh bạch trong quá trình ra quyết định. “Khi thông tin được mở và quy trình rõ ràng, niềm tin của người dân cũng được củng cố,” bà Hilde Solbakken nhận định.

Tuy nhiên, bà Hilde Solbakken cũng nhấn mạnh rằng công nghệ không phải là yếu tố quyết định duy nhất. Dẫn ví dụ từ Na Uy, Đại sứ cho biết số hóa đã góp phần hiện đại hóa nhà nước phúc lợi thông qua các hệ thống như hồ sơ sức khỏe điện tử tích hợp hay dịch vụ chăm sóc từ xa, đặc biệt hữu ích trong bối cảnh già hóa dân số. Nhưng để những giải pháp này thực sự phát huy hiệu quả, cần đồng thời bảo đảm các yếu tố như bảo vệ dữ liệu, thiết kế bao trùm và duy trì niềm tin của công chúng.

Chính từ thực tiễn đó, bà Hilde Solbakken cho rằng bài học quan trọng đối với các địa phương không chỉ là đầu tư vào công nghệ mà cách triển khai. Các nền tảng số cần được thiết kế theo hướng dễ sử dụng, phù hợp với nhiều nhóm đối tượng, đồng thời gắn với nhu cầu cụ thể của người dân. Điều này đặc biệt có ý nghĩa ở cấp cơ sở, nơi sự khác biệt về điều kiện tiếp cận và kỹ năng số có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của dịch vụ công.

Một điểm nhấn khác trong trao đổi là vai trò của niềm tin và sự tham gia của người dân. Theo Đại sứ, phân cấp chỉ thực sự bền vững khi người dân vừa là đối tượng thụ hưởng vừa tham gia vào quá trình ra quyết định ở cấp địa phương. Các công cụ số, nếu được sử dụng đúng cách, có thể trở thành kênh kết nối hiệu quả giữa chính quyền và người dân, giúp thu nhận phản hồi nhanh hơn và điều chỉnh chính sách kịp thời hơn.

Bộ phận một cửa - nơi dữ liệu, minh bạch và trách nhiệm đang định hình lại cách chính quyền địa phương phục vụ. Ảnh: Quỳnh Anh

Từ góc nhìn đó, bà Hilde Solbakken cho rằng các địa phương tại Việt Nam có thể từng bước ứng dụng các nền tảng số để nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, chẳng hạn như công khai quy trình, theo dõi tiến độ xử lý hồ sơ hay mở rộng các kênh tương tác trực tuyến với người dân. Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là cách để xây dựng niềm tin - một yếu tố nền tảng trong mô hình quản trị của các quốc gia Bắc Âu.

Khi được hỏi về sự cân bằng giữa tự chủ địa phương và giám sát từ trung ương, Đại sứ nhấn mạnh đây là yếu tố then chốt để hệ thống vận hành hiệu quả. Kinh nghiệm Na Uy cho thấy chính quyền đô thị giữ vai trò trung tâm trong cung cấp dịch vụ y tế, chăm sóc xã hội và việc làm, trong khi trung ương bảo đảm khung pháp lý, cơ chế tài chính và hạ tầng số. Sự phân định rõ ràng này giúp duy trì chất lượng dịch vụ đồng đều, đồng thời tạo điều kiện cho địa phương linh hoạt thích ứng với nhu cầu thực tiễn.

“Phân cấp không có nghĩa là buông lỏng kiểm soát, mà là thiết lập một cơ chế trong đó quyền tự chủ luôn đi kèm với trách nhiệm giải trình và minh bạch,” Đại sứ nêu rõ. Theo bà Hilde Solbakken, chuyển đổi số chính là công cụ giúp hiện thực hóa sự cân bằng này, khi cho phép theo dõi, đánh giá và điều chỉnh chính sách dựa trên dữ liệu theo thời gian thực.

Kết thúc cuộc trao đổi, Đại sứ Hilde Solbakken bày tỏ kỳ vọng rằng các cuộc đối thoại như Nordic Day sẽ mang lại những gợi ý thiết thực cho tiến trình cải cách tại Việt Nam. Bà khẳng định các quốc gia Bắc Âu sẵn sàng tiếp tục chia sẻ kinh nghiệm và đồng hành, không chỉ ở cấp trung ương mà còn trong các sáng kiến hợp tác với địa phương.

“Cuối cùng, mục tiêu của mọi cải cách vẫn là phục vụ người dân tốt hơn và để làm được điều đó cần một hệ thống quản trị biết kết hợp giữa công nghệ, thể chế và niềm tin,” Đại sứ Solbakken nhấn mạnh.

Kiều Thoan Thu