Đi tìm hài cốt liệt sĩ Lê Văn Bồ từ những thông tin trên giấy báo tử

Những mảnh ký ức dẫn đường

Liệt sĩ Lê Văn Bồ sinh năm 1947, nguyên quán thôn Tràng Đông, xã Trưng Vương, thành phố Việt Trì, tỉnh Vĩnh Phú (nay là phường Thanh Miếu, tỉnh Phú Thọ). Năm 1967, đồng chí lên đường nhập ngũ, sau đó tham gia chiến đấu trong Cuộc tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968. Đồng chí cùng đồng đội nhận nhiệm vụ vận chuyển tài liệu và nhu yếu phẩm vào chiến trường, rồi hy sinh trong một trận bị địch phục kích (ngày 16-2-1968).

Giấy báo tử về đến nhà gần một năm sau ngày ông ngã xuống. Trên tờ giấy ấy ghi “hy sinh tại mặt trận phía Nam”, gia đình không biết về nơi chôn cất. Từ những thông tin ít ỏi ấy, cuộc tìm kiếm bắt đầu.

Với anh Lê Văn Toàn, cháu ruột của liệt sĩ, việc tìm lại phần mộ người chú đã trở thành tâm nguyện đau đáu suốt nhiều năm. Khát khao ấy nhen nhóm kể từ khi anh còn là học sinh Trung học cơ sở, khi những câu chuyện trong gia đình xoay quanh một nỗi day dứt chưa lời giải: Không biết chú hy sinh ở đâu, liệu có ngày nào được trở về?

Anh Lê Văn Toàn bên cuốn sổ lưu lại những thông tin thu thập được trong hành trình tìm hài cốt liệt sĩ. Ảnh: NGUYỆT TRANG

Nhưng phải đến khi trưởng thành có điều kiện hơn và nguồn tiếp cận thông tin cũng rộng mở hơn, anh mới có thể bắt tay vào hành trình ấy. Gia đình lần tìm từ những đồng đội cũ của liệt sĩ, kết nối với những người lính từng chiến đấu tại Quảng Nam (nay là TP Đà Nẵng) như ông Huê, ông Đảm, ông Hiệp và ông Đãi. Trong số đó, ông Đãi đã không quản đường xa, tận tình đồng hành và giúp đỡ gia đình trong suốt hành trình tìm kiếm.

Năm 2015, từ Phú Thọ, đoàn lên đường vào Quảng Nam. Ở nơi đất lửa in dấu chiến tranh ấy, họ gặp được tấm lòng nhiệt thành của người dân địa phương - những người, như anh Toàn chia sẻ, “hễ ai nhờ là gác hết mọi công việc để giúp đỡ”.

Anh Toàn kể lại những năm tháng bền bỉ tìm kiếm người chú đã hy sinh. Ảnh: CHÂU ANH

Hành trình tìm kiếm vì thế không còn là câu chuyện riêng của gia đình anh Toàn. Trên mảnh đất Quảng Nam, mỗi người họ gặp dường như đều sẵn sàng góp một phần vào cuộc kiếm tìm ấy. Từ những cựu chiến binh, cán bộ địa phương đến những người dân bình dị, ai biết điều gì đều sẵn lòng sẻ chia. Cứ như vậy, từng lời kể được ghép lại, từng mảnh ký ức rời rạc nối tiếp nhau.

Từ một bí danh đến cuộc trở về

Ngày 27-7-2015, sau nhiều ngày lần theo các đầu mối, đoàn tìm đến Nghĩa trang Liệt sĩ lớn nhất trong khu vực: Nghĩa trang Liệt sĩ xã Tam Đàn - Tam An, nơi có hàng nghìn phần mộ nằm san sát nhau.

Đoàn tìm kiếm tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Tam Đàn - Tam An. Ảnh do gia đình cung cấp

Giữa cái nắng gắt chiếu vào những tấm bia đã ngả màu thời gian, anh Toàn cùng các thành viên trong đoàn chia nhau thắp hương, dọn sạch từng ngôi mộ, đọc đi đọc lại từng dòng chữ. Họ đi từ dãy này sang dãy khác, từ những ngôi mộ có tên đến những ngôi mộ chưa biết tên. Mãi đến trưa mặt trời đứng bóng, mọi người đều mệt lả, hy vọng cũng vơi dần. Thế nhưng trước lúc chuẩn bị rời nghĩa trang, manh mối quan trọng nhất lại bất ngờ xuất hiện.

Ở một góc xa của nghĩa trang, ánh mắt anh Toàn nhìn thấy một tấm bia khắc dòng chữ “Lê Th Hường”. Cái tên không hoàn toàn trùng với thông tin trên giấy báo tử, nhưng quê quán Việt Trì và đơn vị công tác trên bia lại trùng khớp với hồ sơ của liệt sĩ. Quan trọng hơn, gia đình từ lâu đã biết ông Bồ từng sử dụng bí danh Lê Thanh Hường trong thời gian nhập ngũ.

Bia mộ liệt sĩ Lê Văn Bồ, bí danh là Lê Thanh Hường. Ảnh do gia đình cung cấp 

Những dữ kiện ấy thắp lên niềm hy vọng lớn nhất sau hàng chục năm mong mỏi. Gần nửa thế kỷ day dứt trong mơ hồ, giờ đây, gia đình đã có một manh mối rõ ràng về liệt sĩ.

Tuy nhiên, tìm thấy ngôi mộ mới chỉ là bước khởi đầu. Tên trên bia và hồ sơ liệt sĩ không trùng khớp, vì vậy gia đình chưa thể vội vàng kết luận. Anh Toàn kể rằng: “Chúng tôi đã nhiều lần đi vào nơi có mộ phần liệt sĩ để bổ sung hồ sơ, đối chiếu thông tin và làm việc với các cơ quan chức năng. Do tên trên bia mộ khác với tên khai sinh trong giấy báo tử, gia đình phải tìm mọi cách thu thập tài liệu để chứng minh bí danh của người liệt sĩ: Từ lời khai của nhân chứng, người dân địa phương từng chôn cất liệt sĩ, lời kể của các cựu chiến binh đến hồ sơ công tác và những lá thư được lưu giữ tại các đơn vị thông tin”.

Đoàn tìm kiếm bên bia mộ liệt sĩ Lê Văn Bồ. Ảnh do gia đình cung cấp 

Đến lần thứ tư, sau khi hoàn thiện những thủ tục cuối cùng, gia đình tiếp tục phối hợp tiến hành lấy mẫu sinh phẩm để giám định ADN. Ngày khai quật, phần hài cốt còn lại không nhiều, chỉ còn một ít xương, răng. Mẫu sinh phẩm được lấy từ đó cho kết quả trùng khớp với ADN của em gái và anh trai liệt sĩ.

Từ đây, ngôi mộ mang tên “Lê Th Hường” chính thức được xác nhận là liệt sĩ Lê Văn Bồ. Những năm tháng chôn sâu dưới lòng đất cuối cùng cũng không thể xóa đi danh tính của người đã ngã xuống.

Năm 2018, hài cốt liệt sĩ được đưa trở về quê nhà. Cuộc trở về muộn màng ấy khép lại nỗi trăn trở kéo dài qua nhiều thế hệ trong gia đình.

Gần 50 năm kể từ ngày liệt sĩ Lê Văn Bồ hy sinh, hành trình tìm kiếm của gia đình cũng khép lại bằng cuộc trở về của người con với quê hương. Kết quả ấy không đến từ may mắn, mà là thành quả của nhiều năm kiên trì thu thập thông tin, gặp gỡ đồng đội cũ, tìm đến các nhân chứng, đối chiếu hồ sơ và thực hiện giám định ADN để xác nhận danh tính.

Đối với gia đình anh Lê Văn Toàn, việc tìm được phần mộ người chú không chỉ hoàn thành tâm nguyện của nhiều thế hệ, mà còn giúp người đã hy sinh được trở về đúng với tên tuổi của mình. Hành trình ấy cho thấy, trong công tác tìm kiếm liệt sĩ, mỗi thông tin, mỗi lời kể của đồng đội, người dân địa phương hay mỗi tài liệu còn được lưu giữ đều có thể trở thành manh mối quan trọng, góp phần đưa những người đã ngã xuống trở về với gia đình sau nhiều năm xa cách.