Chiến lược mới ứng phó thiên tai của đường sắt

Nhiều sáng kiến khắc phục hạ tầng

Dịp tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 vừa qua, đường sắt tăng cường hàng chục chuyến tàu trên tuyến đường sắt Bắc - Nam. Mỗi khi tàu sắp qua cây cầu thép tạm đoạn Km 1136+850 - Km 1136+900 khu gian Vân Canh - Phước Lãnh (tuyến đường sắt Hà Nội - TP.HCM, địa phận xã Xuân Lãnh, tỉnh Đắk Lắk), nhìn thấy nhân viên chốt trực tại cầu, tổ lái tàu thêm vững tâm.

Làm cầu tạm khắc phục vị trí sạt lở sâu khu gian Vân Canh - Phước Lãnh (ả̉nh đơn vị cung cấp).

Ông Phạm Nguyễn Chiến, Giám đốc Công ty CP Đường sắt Phú Khánh, đơn vị quản hạ tầng đường sắt khu vực cho biết, đây là vị trí sạt lở, hư hỏng nặng nhất do mưa lũ xảy ra ngày 6/11/2025, với chiều dài bị trôi nền đường, treo ray khoảng 75m, sâu tới 9m.

Vị trí này nằm giữa khu vực rừng núi, không có đường bộ kết nối. Do vậy, để đẩy nhanh tiến độ cứu chữa, ngay trong đêm 7/11/2025, công ty đã huy động thiết bị, máy móc để mở đường công vụ nối từ quốc lộ vào vị trí cứu chữa.

Dù địa hình rất khó khăn nhưng đến ngày 10/11/2025, sau hơn 72 giờ thi công, vận tải đường sắt khôi phục sau 4 ngày bị gián đoạn.

"Giải pháp cầu tạm thép giúp rút ngắn đáng kể thời gian, không phụ thuộc vào nguồn đá hộc, trong khi các mỏ đá đều đóng cửa, đường bộ tê liệt vì ngập lụt", ông Chiến chia sẻ và cho biết thêm, ngay sau khi thông đường, đơn vị lại tiếp tục tập trung sửa chữa, kiên cố hóa vị trí này trong giai đoạn 2 - bước 1, nâng tốc độ từ 15km/h trở lên.

Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn chạy tàu, nhất là trong dịp Tết, Đường sắt Phú Khánh đã cử nhân viên chốt trực an toàn tại vị trí này 24/24h. Về lâu dài, vị trí này đã được đưa vào dự án xây dựng mới theo lệnh khẩn cấp của Thủ tướng Chính phủ, để đảm bảo an toàn.

Còn theo ông Trần Anh Tuấn, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Đường sắt VN (VNR), năm 2025 bão lũ, mưa lớn đã gây thiệt hại nặng nề tới kết cấu hạ tầng đường sắt và hoạt động sản xuất kinh doanh của VNR tại nhiều địa phương, kéo dài nhiều ngày.

Với sự nỗ lực vượt bậc, cùng nhiều giải pháp, phương án sáng tạo, các đơn vị đường sắt đã nhanh chóng cứu chữa, hoàn thành sớm nhất để khôi phục vận tải, giảm thiểu thiệt hại.

Vẫn cần nỗ lực giảm thiểu thiệt hại

Theo ông Tuấn, ước tính tổng kinh phí để khắc phục hạ tầng hư hỏng do ảnh hưởng bão lũ trong năm 2025 là hơn 585 tỷ đồng. Trong đó, kinh phí cứu chữa bước 1 dự kiến hơn 138 tỷ đồng; kinh phí cứu chữa khẩn cấp khoảng 447 tỷ đồng.

Các đơn vị đường sắt tập trung khắc phục điểm bị sạt lở do mưa lũ (ả̉nh đơn vị cung cấp).

Về vận tải, ước tính thiệt hại khoảng 186,9 tỷ đồng. Trong đó, thiệt hại do phải dừng chạy 121 đoàn tàu khách, 117 đoàn tàu hàng, tổ chức chuyển tải 8.454 lượt hành khách, chuyển tải hàng hóa bằng đường bộ, phục vụ 45.205 suất ăn miễn phí, hoàn trả 39.000 vé tàu. Thiệt hại doanh thu vận tải ngừng chạy tàu 74 tỷ đồng; hư hỏng đầu máy, toa xe 2,12 tỷ đồng.

Doanh thu vận tải sụt giảm thêm khoảng 5 tỷ đồng/ngày do phải hạn chế tốc độ chạy tàu qua khu vực hư hỏng, làm giảm năng lực thông qua; ước tính sụt giảm khoảng 100 tỷ đồng doanh thu trong khoảng 20 ngày.

Theo ông Tuấn, con số thiệt hại lớn này có một phần nguyên nhân do ách tắc hạ tầng kéo dài, thời gian cứu chữa có nơi còn chậm vì một số đơn vị còn lúng túng trong công tác điều hành, việc thực hiện phương châm "4 tại chỗ" "3 sẵn sàng" chưa tốt.

Công tác chuẩn bị vật tư dự phòng của các đơn vị chưa cụ thể về vị trí, số lượng cũng chưa tốt; khi xảy ra sự cố mới đi liên hệ mua dẫn đến bị động. Nhân lực, máy thiết bị phục vụ cứu chữa còn chưa kịp thời, còn phải điều động từ xa, không đáp ứng được tiến độ…

Xây dựng khung chiến lược ứng phó mới

Từ thực tiễn này, ông Trần Anh Tuấn cho rằng, công tác ứng phó, khắc phục thiên tai, bão lũ phải đổi mới, từ tư duy đến hành động với phương châm, khung chiến lược mới rõ ràng, chi tiết cho từng giai đoạn, từng nhiệm vụ, rõ người rõ việc.

Vì vậy, từ năm 2026 đường sắt áp dụng theo khung chiến lược ứng phó: Chuẩn bị đầy đủ - Ứng phó kiên cường - Khắc phục khẩn trương - Chạy tàu hiệu quả.

Theo đó, với phương châm phòng là chính, phải chuẩn bị đầy đủ về nhân lực, vật lực, cơ chế chính sách và ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa. Trong đó, chuẩn bị nhân lực là yếu tố quyết định.

Do đặc thù tuyến đường trải dài, đi qua nhiều khu vực địa hình phức tạp, đội ngũ nhân lực phải được tổ chức khoa học, phân công rõ ràng theo phương châm "6 rõ" (rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền) và sẵn sàng ứng phó 24/7.

Đặc biệt, chuẩn bị tốt các hệ thống kỹ thuật, hạ tầng số và cơ chế kết nối dữ liệu để rút ngắn thời gian xử lý sự cố và đảm bảo an toàn chạy tàu.

Ngoài việc lắp đặt hệ thống giám sát, camera cảnh báo tại các điểm xung yếu, các vị trí đá lăn đá rơi, kết nối trực tiếp với phòng giám sát đường ngang tại các đơn vị, sẽ sử dụng các thiết bị bay không người lái (flycam) để kiểm tra sạt lở, ngập nước tại những nơi khó tiếp cận. Từ đó gửi hình ảnh trực tiếp về phòng chỉ huy khắc phục bão lũ để điều hành.

Cùng đó, các đơn vị cũng trang bị hệ thống liên lạc đa tầng - đa nền tảng như: Bộ đàm tầm xa, điện thoại vệ tinh dùng cho liên lạc tại những nơi bị mất điện, mất sóng để đảm bảo công tác điều hành thông suốt, kết nối và chỉ huy trực tuyến với hiện trường…

Kỳ Nam