Chiến lược phát triển quốc gia và năng lực hành động của Quốc hội

Dự kiến, ngay trong Kỳ họp đầu tiên, Quốc hội sẽ xem xét, quyết định Chương trình lập pháp toàn khóa; Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; kế hoạch tài chính quốc gia, vay và trả nợ công; kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030... Đây chính là “trục xương sống” của chiến lược phát triển quốc gia 5 năm tới, chi phối trực tiếp tới mô hình tăng trưởng, cấu trúc phân bổ nguồn lực và chất lượng phát triển của đất nước.

Việc quyết định các nội dung trên được đặt trong yêu cầu xuyên suốt mà Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh vừa qua: kiên định mục tiêu tăng trưởng cao nhưng phải bền vững, thực chất, hướng tới nâng cao đời sống Nhân dân; đồng thời, không để “nợ thể chế” trở thành điểm nghẽn của phát triển. Đây không chỉ là thông điệp về tiến độ, mà còn là yêu cầu siết chặt kỷ luật trong tổ chức thực thi đường lối của Đảng thông qua hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của Quốc hội.

Từ góc độ thể chế, yêu cầu trước hết là đổi mới cách tiếp cận trong xây dựng Chương trình lập pháp và các kế hoạch 5 năm. Trong bối cảnh hiện nay, việc dựa chủ yếu vào các chỉ tiêu định lượng như tăng trưởng GDP, quy mô đầu tư hay tổng thu ngân sách như giai đoạn trước không còn phù hợp mà phải gắn chặt với hệ tiêu chí phản ánh chất lượng tăng trưởng. Điều quan trọng hơn là, các chỉ tiêu này phải đi liền với khuôn khổ pháp lý đủ rõ, đủ ổn định và có thể triển khai ngay, khắc phục tình trạng “mục tiêu đúng nhưng công cụ thực thi chưa theo kịp”. Quốc hội cần yêu cầu thiết kế hệ thống chỉ tiêu bảo đảm tính cân bằng, trong đó năng suất lao động, hiệu quả sử dụng vốn, năng lực đổi mới sáng tạo, mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu và khả năng chống chịu của nền kinh tế phải được đặt ở vị trí trung tâm. Đây không chỉ là lựa chọn mang tính kỹ thuật, mà là sự lựa chọn mô hình phát triển.

Đối với kế hoạch tài chính và đầu tư công trung hạn, yêu cầu đặt ra là phải siết chặt kỷ luật phân bổ nguồn lực ngay từ khâu lập kế hoạch. Trong điều kiện nguồn lực hữu hạn và áp lực tăng trưởng lớn, nguy cơ dàn trải, kém hiệu quả luôn hiện hữu. Quốc hội phải thực hiện đầy đủ "quyền năng" của mình, bảo đảm mỗi quyết định phân bổ đều dựa trên tiêu chí minh bạch, lượng hóa được hiệu quả kinh tế - xã hội và có cơ chế giám sát, truy trách nhiệm rõ ràng. Phải nhất quán quan điểm dành ưu tiên cho các dự án có tác động lan tỏa, thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh dài hạn, thay vì chạy theo mục tiêu ngắn hạn.

Một yêu cầu rất quan trọng nữa là nâng cao hiệu lực giám sát tối cao ngay từ đầu nhiệm kỳ. Thực tiễn cho thấy, không ít chính sách chậm đi vào cuộc sống do chậm ban hành văn bản, thiếu đồng bộ hoặc chưa rõ trách nhiệm. Vì vậy, Quốc hội cần chuyển mạnh từ giám sát tuân thủ sang giám sát kết quả, phải coi tiến độ và chất lượng thể chế hóa là một tiêu chí đánh giá trách nhiệm của các cơ quan trong hệ thống, trách nhiệm chính trị của người đứng đầu các cơ quan, đơn vị, địa phương. Có như vậy, yêu cầu “không để nợ thể chế” mới được hiện thực hóa.

Cùng với đó, việc quyết định các kế hoạch phát triển ngay tại Kỳ họp đầu tiên cũng đòi hỏi bảo đảm tính đồng bộ giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường. Tăng trưởng chỉ có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành cải thiện thực chất đời sống người dân, thu hẹp khoảng cách phát triển và mở rộng cơ hội tiếp cận các dịch vụ cơ bản. Đây vừa là yêu cầu chính sách, vừa là điều kiện để duy trì ổn định và đồng thuận xã hội.

Ở tầm rộng hơn, các quyết sách tại Kỳ họp đầu tiên của Quốc hội sẽ tạo ra “quán tính thể chế” cho cả giai đoạn 2026 - 2030. Điểm cốt lõi của quán tính này không chỉ nằm ở định hướng phát triển, mà ở kỷ luật thực thi: nhanh, đúng, đồng bộ và khả thi.

Trong bối cảnh thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường, yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng càng trở nên cấp thiết. Với vị trí là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, Quốc hội không chỉ xác lập các mục tiêu phát triển, mà còn giữ vai trò quyết định trong việc bảo đảm các mục tiêu đó được hiện thực hóa bằng khuôn khổ pháp luật kịp thời, đồng bộ và hiệu quả.

Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI vì vậy không chỉ là điểm khởi đầu của một nhiệm kỳ, mà còn là sự khẳng định năng lực hành động, bản lĩnh và trách nhiệm của Quốc hội trong giai đoạn mới, như yêu cầu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc tổng kết công tác bầu cử vừa qua: phải là Quốc hội của đổi mới, của hành động, của hiệu quả, của gần dân và vì dân.

Quỳnh Chi