Chiến sự Trung Đông không ngừng leo thang, Iran có nhà lãnh tụ tối cao mới

Xung đột Iran đang lan rộng khắp Trung Đông - Ảnh: AP

Theo người phát ngôn Esmaeil Baghaei của Bộ Ngoại giao Iran, các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào hạ tầng năng lượng của Iran đánh dấu một “giai đoạn mới nguy hiểm” của cuộc chiến.

Trong khi đó, người phát ngôn quân đội Israel, ông Nadav Shoshani, cho biết các kho nhiên liệu bị tấn công của Iran chính là những cơ sở phục vụ nỗ lực chiến tranh của Tehran, bao gồm sản xuất hoặc lưu trữ nhiên liệu đẩy cho tên lửa đạn đạo, nên là “mục tiêu quân sự hợp pháp”.

Cùng với đó, các đợt tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Tehran nhằm vào hạ tầng năng lượng trên khắp vùng Vịnh, cùng với việc siết chặt hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz, đang tạo thêm sức ép lên nguồn cung năng lượng toàn cầu. Diễn biến này làm gia tăng lo ngại trên thị trường về một cú sốc dầu khí mới, nguy cơ lạm phát tăng trở lại và đà tăng trưởng kinh tế toàn cầu suy yếu.

Theo công ty Lloyd’s List, hơn 200 tàu đã mắc kẹt tại Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% dầu mỏ toàn cầu. Hiện tại, hoạt động vận tải biển qua eo biển Hormuz gần như tê liệt, nhiều tuyến hàng không tại vùng Vịnh bị gián đoạn, chuỗi cung ứng toàn cầu chịu thêm sức ép và các tuyến viện trợ nhân đạo từ trung tâm logistics Dubai bị đình trệ đáng kể.

Vào thứ Bảy (7/3), Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian phát tín hiệu muốn hạ nhiệt căng thẳng với các nước láng giềng vùng Vịnh. Theo hãng tin Reuters, ông lên tiếng xin lỗi các nước bị ảnh hưởng bởi các hành động của Iran và cho biết hội đồng lãnh đạo tạm thời đã đồng ý dừng các đòn tấn công nhằm vào các quốc gia lân cận, trừ khi lãnh thổ của họ được dùng để phát động tấn công vào Iran.

Dù vậy, động thái này chưa giúp giảm nhiệt xung đột khi ông Trump tuyên bố không muốn đàm phán, còn Saudi Arabia cảnh báo sẽ đáp trả nếu Iran tiếp tục các cuộc tấn công nhằm vào lãnh thổ và hạ tầng năng lượng của nước này. Theo hãng tin Reuters, ngay trong ngày 7/3, vẫn có nhiều báo cáo về các vụ tấn công nhằm vào các nước vùng Vịnh.

Cũng trong ngày 7/3, chiến sự tại Lebanon tiếp tục nóng lên. Theo Reuters, Israel cảnh báo Lebanon sẽ phải hứng “hậu quả thảm khốc” nếu không kiềm chế lực lượng Hezbollah, trong bối cảnh các cuộc không kích lan rộng và số người phải sơ tán tăng mạnh.

Về phía Washington, Mỹ đẩy nhanh việc rút nhân sự không thiết yếu khỏi các cơ quan đại diện tại Bahrain, Kuwait, Qatar và sau đó là Saudi Arabia. Theo các nhà phân tích, động thái này cho thấy Mỹ bắt đầu điều chỉnh hiện diện ngoại giao trong khu vực, phản ánh đánh giá rằng xung đột đã vượt ra ngoài phạm vi song phương và chuyển thành một cuộc khủng hoảng khu vực thực sự.

Ngày Chủ nhật (8/3), cuộc xung đột tiếp tục mở rộng cả về địa bàn lẫn mục tiêu tấn công. Nhiều hạ tầng năng lượng gồm các kho và bể chứa nhiên liệu tại Iran bị tấn công.

Trong bối cảnh xung đột ngày càng nóng lên, giá dầu có lúc tăng gần 20% trong phiên đầu tuần 9/3 lên mức cao nhất kể từ giữa năm 2022 do lo ngại về nguồn cung qua eo biển Hormuz bị gián đoạn.

Hiện tại, Qatar đã dừng sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) tại tổ hợp lớn nhất thế giới sau khi các khu vận hành ở Mesaieed và Ras Laffan bị nhắm mục tiêu. Qatar hiện chiếm khoảng 20% nguồn cung LNG toàn cầu, nên diễn biến này lập tức gây chấn động thị trường năng lượng, nhất là tại châu Á và châu Âu.

Nhà máy lọc dầu lớn nhất Saudi Arabia đã phải ngừng hoạt động, trong khi sản lượng dầu của Iraq, các mỏ khí của Israel và hoạt động cảng ở Dubai cũng chịu tác động.

Trong một diễn biến khác, vào ngày thứ Hai, Iran đã bổ nhiệm ông Mojtaba Khamenei - con trai của lãnh đạo tối cao Ali Khamenei quá cố - làm lãnh đạo tối cao mới. Các nhà phân tích nhận định động thái này cho thấy phe cứng rắn vẫn nắm chắc quyền lực tại Tehran trong bối cảnh xung đột tiếp tục leo thang.

Truyền thông nhà nước Iran cho biết giới lãnh đạo các lực lượng vũ trang đã tuyên thệ trung thành với ông Mojtaba, còn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố sẵn sàng tuân theo chỉ đạo của nhà lãnh đạo mới. Diễn biến này phát đi tín hiệu rằng bộ máy quyền lực cốt lõi của Iran vẫn được duy trì bất chấp các đợt không kích đang nhằm vào nước này.

Ngọc Trang