Chính phủ phấn đấu giải ngân 100% vốn đầu tư công, đóng góp thêm 1,7% tăng trưởng kinh tế

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng phát biểu. Ảnh: Quang Vinh

Ngày 12/11, tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn của Quốc hội về lĩnh vực tài chính, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm liên quan đến huy động nguồn lực đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), sử dụng vốn ODA và giải ngân vốn đầu tư công.

Nhà nước chia sẻ rủi ro, đẩy mạnh thu hút đầu tư theo phương thức PPP

Về huy động nguồn lực xã hội theo hình thức PPP, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh, việc huy động doanh nghiệp tham gia các dự án PPP, đặc biệt trong lĩnh vực hạ tầng giao thông, là giải pháp quan trọng để bổ sung nguồn lực phát triển kết cấu hạ tầng.

Theo Phó Thủ tướng, đây là hình thức đã được nhiều nước phát triển áp dụng hiệu quả. Thông thường, các dự án được triển khai theo hai hình thức: Doanh nghiệp trực tiếp đầu tư xây dựng, sau đó thu phí để hoàn vốn và hưởng lợi nhuận; hoặc Nhà nước đầu tư xây dựng rồi chuyển giao cho doanh nghiệp khai thác, thu phí theo hình thức O&M.

Tại Việt Nam, cả hai phương thức này đều đã được triển khai. Tuy nhiên, hình thức phổ biến hiện nay vẫn là giao doanh nghiệp đầu tư xây dựng, sau đó tổ chức thu phí để hoàn vốn. Thời gian khai thác, thu phí của một dự án PPP thường khoảng trên dưới 20 năm. Đây là khoảng thời gian được tính toán trên khả năng chịu đựng của doanh nghiệp, trong bối cảnh các nhà đầu tư chủ yếu phải vay vốn ngân hàng, trong khi thời hạn cho vay thường chỉ khoảng 10-12 năm. Do đó, doanh nghiệp phải sử dụng thêm nguồn vốn tự có để thực hiện dự án.

Để khuyến khích khu vực tư nhân tham gia, Luật PPP đã có các quy định về cơ chế Nhà nước chia sẻ, hỗ trợ vốn với nhà đầu tư. Theo đó, mức vốn Nhà nước tham gia có thể lên tới 50% tổng mức đầu tư; trong những trường hợp đặc biệt có thể lên tới 70%.

Phó Thủ tướng đánh giá, trước đây, khi nhà đầu tư phải tự bỏ toàn bộ vốn, nhiều dự án PPP gặp khó khăn về hiệu quả tài chính. Tuy nhiên, với các dự án mới được triển khai theo cơ chế chia sẻ nguồn lực, Chính phủ đánh giá hiệu quả đầu tư có nhiều chuyển biến tích cực.

Đối với hình thức O&M, Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng đang triển khai các công việc liên quan, dự kiến thí điểm đấu giá, đấu thầu quyền thu phí một số dự án, đặc biệt là các đoạn tuyến trên cao tốc Bắc - Nam. Phó Thủ tướng đánh giá hình thức này có thể thu hút sự quan tâm của doanh nghiệp do hạn chế được những rủi ro liên quan đến giải phóng mặt bằng, thi công và biến động giá. Đồng thời, pháp luật về PPP cũng đã có quy định về cơ chế chia sẻ khi doanh thu thực tế thấp hơn dự kiến và khả năng Nhà nước mua lại dự án trong một số trường hợp đặc biệt.

Đảm bảo sử dụng vốn ODA hiệu quả, tránh đầu tư dàn trải

Liên quan đến huy động vốn ODA, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết Việt Nam hiện không còn được tiếp cận các nguồn vốn ODA có điều kiện ưu đãi cao như trước, trong khi nhu cầu vốn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội vẫn rất lớn.

Theo Phó Thủ tướng, dư địa huy động vốn của Việt Nam còn tương đối lớn khi các chỉ tiêu về nợ công, vay nước ngoài và nợ Chính phủ đều thấp hơn mức trần Quốc hội cho phép. Vì vậy, việc tiếp tục huy động ODA cùng các nguồn vốn khác là cần thiết, song phải tính toán kỹ hiệu quả sử dụng vốn.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu đánh giá đầy đủ chi phí vay, rà soát các điều kiện liên quan đến thi công, lựa chọn nhà thầu nhằm bảo đảm an toàn và hiệu quả của các khoản vay.

Về giải ngân vốn đầu tư công, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đánh giá kết quả giải ngân 10 tháng đạt khoảng 74%. Đây là kết quả tích cực, đặc biệt trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ. Chính phủ đang chỉ đạo quyết liệt nhằm phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026. Theo tính toán, việc hoàn thành mục tiêu này sẽ đóng góp thêm 1,7% vào tăng trưởng kinh tế, tạo động lực quan trọng để đạt mục tiêu tăng trưởng 10% trong năm nay.

Làm rõ vấn đề tạm ứng vốn được một số đại biểu Quốc hội quan tâm, Phó Thủ tướng cho biết, sau khi ký hợp đồng, việc tạm ứng khoảng 30% vốn cho các nhà thầu, nhất là tại các dự án lớn, nhằm tạo điều kiện mua nguyên vật liệu và chuẩn bị thi công là hoạt động bình thường. Đây là vấn đề hoàn toàn khách quan, bởi năm nay là năm đầu tiên của nhiệm kỳ 2026-2030.

Đối với một số khoản tồn đọng từ trước, Chính phủ đã có chỉ đạo quyết liệt nhằm bảo đảm giải ngân thực chất, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong năm 2026.