Chính quyền địa phương 2 cấp: Sát dân, giải quyết việc khó từ gốc

Người dân xã Minh Châu được cán bộ, tình nguyện viên tư vấn, hướng dẫn và thực hiện thủ tục hành chính tại điểm phục vụ theo Mô hình “Dịch vụ công lưu động”. Ảnh: Vũ Quang/TTXVN

Không còn là câu chuyện thuần túy về sắp xếp tổ chức bộ máy, điều được nhiều địa phương cảm nhận rõ nhất là sự thay đổi trong cách điều hành, giải quyết công việc và tiếp cận người dân. Khi nhiều nhiệm vụ được giao trực tiếp cho cấp xã, phường, khoảng cách giữa chính quyền với người dân được rút ngắn hơn; những việc tồn đọng kéo dài hay các vấn đề phát sinh trên địa bàn cũng từng bước được giải quyết ngay từ cơ sở.

Theo rà soát của thành phố Hà Nội, sau quá trình phân cấp, ủy quyền, cấp xã hiện thực hiện 926 nhiệm vụ quản lý nhà nước; đồng thời có 661 thủ tục hành chính được chuyển giao từ thành phố và các sở, ngành về cơ sở để giải quyết trực tiếp cho người dân, doanh nghiệp. Đây được xem là một trong những điều kiện quan trọng giúp cấp xã, phường phát huy vai trò trung tâm trong giải quyết các vấn đề của địa bàn.

Từ “ốc đảo nhiều không” đến cách làm mới vì người dân

Nhắc đến Minh Châu, nhiều người vẫn nhớ tới địa phương nằm giữa dòng sông Hồng, nơi từng được ví như một “ốc đảo” của Hà Nội. Trong nhiều năm, địa phương này gần như tách biệt với đất liền. Việc đi lại phụ thuộc vào đò ngang hoặc tuyến đường đập tràn qua địa bàn tỉnh Phú Thọ. Hạ tầng kết nối còn hạn chế, các dịch vụ y tế, thương mại, vui chơi giải trí chưa phát triển; đời sống người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp. Mãi đến năm 2023, người dân mới được sử dụng nước sạch. Mỗi mùa mưa lũ, nguy cơ bị chia cắt lại hiện hữu.

Trao đổi với phóng viên TTXVN, ông Nguyễn Đức Tiến, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Minh Châu cho biết, xuất phát từ thực tế đó, địa phương lựa chọn cách tiếp cận mới trong phục vụ người dân. Một trong những mô hình được triển khai là “Chính quyền 2 phục vụ”, với cách làm buổi sáng giải quyết công việc tại trụ sở, buổi tối cán bộ xã và bộ phận hành chính công đến tận nhà dân hỗ trợ giải quyết các thủ tục, vướng mắc phát sinh.

Theo ông Nguyễn Đức Tiến, điều thay đổi rõ nhất sau một năm vận hành mô hình mới là đời sống người dân có nhiều chuyển biến tích cực; đội ngũ cán bộ được nâng lên về trình độ, tư duy và phương thức làm việc; từ mô hình quản lý chuyển dần sang kiến tạo phát triển, lấy phục vụ nhân dân làm mục tiêu cốt lõi.

Những thay đổi ấy không phải những khái niệm trừu tượng. Với một địa bàn từng nhiều năm đối mặt với khó khăn về giao thông, hạ tầng và dịch vụ công như Minh Châu, việc chính quyền chủ động đến với người dân thay vì chờ người dân tìm đến chính quyền mang ý nghĩa rất khác.

Ở Quang Minh, hiệu quả của mô hình mới được nhìn thấy qua việc giải quyết những công việc tồn đọng kéo dài nhiều năm. Theo ông Nguyễn Thanh Liêm, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Quang Minh, một trong những kết quả nổi bật sau gần một năm vận hành mô hình mới là việc thu hồi gần 5.000 m² đất ao bị lấn chiếm tại địa bàn xã Đại Thịnh cũ. Đây là vụ việc tồn tại qua nhiều nhiệm kỳ, từng được nhiều cấp, nhiều ngành tập trung xử lý nhưng chưa đạt kết quả như mong muốn. Sau khi trách nhiệm được giao trực tiếp cho cơ sở, địa phương đã hoàn thành việc thu hồi diện tích đất bị lấn chiếm, đưa trở lại quản lý nhà nước.

Từ thực tiễn đó, ông Nguyễn Thanh Liêm cho rằng khi được giao quyền thực chất và chịu trách nhiệm trực tiếp trước nhân dân, cấp xã có điều kiện chủ động hơn trong giải quyết các vấn đề của địa bàn. Đó cũng là một trong những mục tiêu của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp: Đưa việc giải quyết các vấn đề của người dân và doanh nghiệp về gần cơ sở hơn, giảm các tầng nấc trung gian trong quá trình xử lý công việc.

Tư duy quản trị mới ở các địa bàn đô thị

Người dân đến làm thủ tục hành chính tại phường Tây Hồ, thành phố Hà Nội. Ảnh: Văn Điệp/TTXVN

Nếu ở các xã Quang Minh hay Minh Châu, sự thay đổi được nhìn thấy qua những vụ việc cụ thể thì tại các địa bàn đô thị, câu chuyện lại mang màu sắc của quản trị. Ông Nguyễn Đình Khuyến, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Tây Hồ cho biết, sau sáp nhập, phường có diện tích 10,58 km², dân số 102.227 người, với 67 tổ dân phố; đồng thời là địa bàn triển khai nhiều dự án trọng điểm, có đông người nước ngoài sinh sống và là khu vực trọng điểm về an ninh, trật tự.

Địa phương xác định chuyển mạnh từ quản lý hành chính sang quản trị địa bàn, gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện nhiệm vụ. Năm 2026, Ban Thường vụ Đảng ủy phường giao 277 cán bộ đảm nhận 415 việc mới, việc khó. Năm 2025, phường hoàn thành và hoàn thành vượt mức 19/19 chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội; thu ngân sách đạt 131,85 tỷ đồng, bằng 211% dự toán được giao. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, thu ngân sách đạt hơn 3.308 tỷ đồng. Tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công năm 2025 đạt 99,86%, đưa phường Tây Hồ đứng thứ 7/126 xã, phường của thành phố về kết quả giải ngân.

Trong quá trình triển khai các dự án lớn, địa phương lựa chọn phương châm đối thoại, công khai, minh bạch và tạo đồng thuận với người dân. Theo lãnh đạo phường, nhờ đó nhiều nhiệm vụ khó được triển khai thuận lợi, không phát sinh điểm nóng khiếu kiện đông người.

Câu chuyện tương tự cũng được ghi nhận tại phường Ô Chợ Dừa, nơi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được nhìn nhận từ góc độ năng lực quản trị và chất lượng phục vụ người dân.

Theo ông Nguyễn Anh Quân, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Ô Chợ Dừa, nếu trước đây chính quyền chủ yếu thực hiện chức năng quản lý hành chính theo từng lĩnh vực chuyên môn thì nay phải trực tiếp quản trị toàn diện địa bàn, tổ chức thực hiện phần lớn nhiệm vụ quản lý nhà nước được phân cấp, phân quyền, đồng thời chịu trách nhiệm trực tiếp trước nhân dân về kết quả giải quyết công việc.

Một trong những minh chứng rõ nét nhất là công tác giải phóng mặt bằng Dự án đường Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục. Đây là dự án đặc biệt khó khăn, liên quan trực tiếp đến quyền lợi của hàng trăm hộ dân và tổ chức. Thông qua việc huy động cả hệ thống chính trị tham gia, thực hiện công khai, minh bạch thông tin và tăng cường đối thoại với người dân, phường đã hoàn thành 591/591 phương án giải phóng mặt bằng, đạt 100% khối lượng theo yêu cầu của thành phố; 100% hộ dân và tổ chức thuộc diện thu hồi đất đồng thuận bàn giao mặt bằng, không phải tổ chức cưỡng chế và không phát sinh điểm nóng khiếu kiện phức tạp.

Song song với đó, chuyển đổi số được xem là công cụ quan trọng để nâng cao năng lực quản trị. Đến nay, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến của phường đạt 91,42%; thanh toán trực tuyến đạt 95,9%; số hóa hồ sơ đạt 98,22%; tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng và trước hạn đạt 99,49%; mức độ hài lòng của người dân đạt 99,2%. Hơn 9.000 văn bản đến và khoảng 5.000 văn bản đi được xử lý hoàn toàn trên môi trường số; 100% cán bộ, công chức sử dụng chữ ký số trong thực thi công vụ.

Cùng với đó, phường tập trung xử lý 5 vấn đề được người dân quan tâm gồm ùn tắc giao thông, úng ngập cục bộ, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm và trật tự đô thị. Theo lãnh đạo địa phương, đây cũng là những thước đo trực tiếp đối với năng lực quản trị địa bàn và chất lượng phục vụ của chính quyền cơ sở trong mô hình mới.

Ở phía Nam Thủ đô, xã Ngọc Hồi đang đứng trước những yêu cầu phát triển mới khi nhiều dự án lớn đồng thời được triển khai. Địa phương có diện tích 13,35 km², dân số trên 44.000 người, gồm 18 thôn và hơn 2.000 đảng viên sinh hoạt tại 53 tổ chức cơ sở đảng. Đây là khu vực đang triển khai nhiều dự án quan trọng như Khu đô thị thể thao quốc tế Hà Nội, Tổ hợp ga Ngọc Hồi, đường Vành đai 3,5 và mở rộng trục Quốc lộ 1A.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với chính quyền cơ sở không chỉ là giải quyết thủ tục hành chính mà còn phải chủ động phối hợp, xử lý các vấn đề phát sinh liên quan đến giải phóng mặt bằng, quản lý đất đai, an sinh xã hội và ổn định địa bàn. Theo đánh giá của lãnh đạo địa phương, mô hình mới tạo điều kiện để cấp ủy, chính quyền cơ sở chủ động hơn trong điều hành, nâng cao vai trò của người đứng đầu và phản ứng nhanh hơn trước những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn.

Nhiều “kênh” tiếp nhận hơn để lắng nghe và phục vụ người dân

Không chỉ chính quyền, các tổ chức chính trị - xã hội ở cơ sở cũng đang thay đổi cách tiếp cận người dân. Theo bà Bùi Huyền Mai, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tạo điều kiện để hệ thống Mặt trận đổi mới phương thức hoạt động theo hướng sát dân, gần dân hơn.

Thông qua nền tảng “Mặt trận số Thủ đô” tích hợp trên ứng dụng iHanoi, người dân có thể gửi phản ánh, kiến nghị trực tiếp tới cơ quan chức năng. Đến nay, hệ thống đã tiếp nhận và chuyển xử lý 529 ý kiến, kiến nghị của người dân. Cùng với đó, hệ thống Mặt trận các cấp đã tiếp nhận 378 đơn kiến nghị, phản ánh; tham gia hòa giải thành công 2.685 vụ việc ngay từ cơ sở.

Trong năm qua, Quỹ “Vì người nghèo” các cấp đã vận động được hơn 107,7 tỷ đồng; hỗ trợ xây dựng, sửa chữa nhà ở cho các hộ khó khăn và trao hơn 778.000 suất quà Tết cho các đối tượng chính sách, người có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn.

Thông qua Minh Châu, Quang Minh, Tây Hồ, Ô Chợ Dừa, Ngọc Hồi, những lát cắt từ thực tiễn cho thấy nhiều công việc trước đây phải qua nhiều tầng nấc trung gian nay được giải quyết ngay tại cơ sở. Khi quyền hạn được trao nhiều hơn, trách nhiệm được xác định rõ hơn và người đứng đầu gắn chặt với địa bàn, cấp xã, phường đang từng bước trở thành trung tâm quản trị, giải quyết các vấn đề của người dân ngay từ nơi phát sinh.